Kiezen voor het jonge kind - H8 Een rijke speelleeromgeving: inrichting en materialen
Rebeca en Maurice Wild hebben een speelleeromgeving ontworpen en lieten zich inspireren door
het monterssoriprincipe van de goed voorbereidende omgeving. Vooral kosteloos materiaal werd
gebruikt. De kinderen voelen zoals Montessori zei: ‘de roep der dingen’. Bijvoorbeeld spontaan de
behoefte om een plank over een beekje te leggen om zo over het water te gaan.
Er zijn twee manieren om onderwijs te geven aan jonge kinderen
De ene manier vraagt van kinderen vooral te luisteren en te kijken naar wat de leerkracht vertelt,
laat zien of voordoet.
Bij deze manier gaat het vooral om het inrichten van de omgeving door het materiaal klaar te
leggen.
Bij de andere manier is onderwijs geven niet beperkt tot kinderen laten ‘meedoen’, maar staan
hun eigen plannen voorop. De leerkracht doet mee met de kinderen.
Bij deze manier van werken, is het van belang dat kinderen een rijke speelleeromgeving treffen
die het mogelijk maakt om hun plannen te verwezenlijken.
In de onderbouw ligt bij het werk de nadruk niet op een goed doordachte programmering, maar op
het inrichten van een goed doordachte speelleeromgeving die aan de behoefte tot handelen en
exploreren tegemoetkomt.
De leerkracht kan nu de handelingen van de kinderen sturen, zonder volgens Wild: ‘’het avontuur
een kind te zijn te ontnemen.’’
8.1 Kenmerken van een goed ingerichte speelleeromgeving
De kwaliteit van de leefomgeving heeft invloed op de mensen. Een kale straat is deprimerender dan
een buurt met veel groen. Een klasseninrichting heeft dus ook invloed op het gemoed van de
kinderen die er spelen en werken.
8.1.1 Esthetiek
Een van de lessen van Reggio Emilia is dat de ruimte niet alleen spreekt door functionaliteit (wat
doen kinderen er?) maar ook door esthetiek (schoonheid en harmonie)
Een mooi ingerichte omgeving heeft opvoedende waarde: kinderen leren schoonheid te waarderen
en ze leren dat het de moeite waard is zorg te dragen voor hun omgeving.
Ditzelfde geldt voor in de klas.
8.1.2 Veiligheid
Wat veilig voor de kinderen is hangt af van de leeftijd. Jonge kinderen onderzoeken veel met hun
mond dus kleine dingen zijn gevaarlijk want dit kunnen zij in hun mond stoppen. Bij kleuters gelden
andere regels. Glazen vervangen door plastic en uitleggen hoe ze ermee moeten omgaan.
We moeten kinderen echter ook vertrouwen. Kinderen moeten avonturen kunnen en mogen
beleven. Hoe erg is het als het fout gaat?
De pedagoog Korczak schreef dat: ‘we kinderen uit angst dat hen iets overkomt de mogelijkheid om
echt te leven ontnemen.’
In een goed ingerichte speelleeromgeving zoeken we naar een verantwoord evenwicht tussen
veiligheid en spanning of avontuur.
8.1.3 Rijkdom aan materialen en mogelijkheden
De rijkdom van ons materiaalaanbod moeten we niet alleen zoeken in de hoeveelheid maar ook in
variatie en functionaliteit.
1
, Variatie kinderen brengen 2 jaar door bij de kleuters. Als er die tijd alleen maar hetzelfde
materiaal te vinden is dan zijn zij op een gegeven moment uitgespeeld of alleen nog maar
routinematig bezig. Nieuwe materialen leveren nieuwe impulsen. Rouleren met materialen
tussen verschillende klassen zou gedaan kunnen worden. Ook is variatie belangrijk omdat
leerlingen bij elk thema de mogelijkheid moeten krijgen om met nieuw materiaal te spelen en te
werken. Leerlingen kunnen ook materiaal van thuis meenemen. Dit zorgt ervoor dat de
leerlingen zorgvuldiger met het materiaal omgaan.
Functionaliteit de materialen die we in de klas halen zijn vooral gericht op de activiteiten die ze
kunnen oproepen. Een elektrisch apparaat met een knopje die je kan indrukken is leuk om te
showen, maar meer kan je er niet mee. Dozen of weegschalen kunnen in de hoeken worden
gebruikt om winkeltje mee te spelen. Er moet dus altijd rekening gehouden worden met wat de
kinderen ermee kunnen en welke ontwikkeling we daarmee kunnen bevorderen.
8.1.4 Orde en structuur
Des sfeer in de klas wordt voor een groot deel bepaald door de orde en de structuur. Ook de
klasseninrichting heeft daarmee te maken. Staat alles overzichtelijk, zijn er voldoende
opbergmogelijkheden?
Het materiaal in de opbergdozen moet goed geordend zijn niet te veel en alles wat erin zit moet
logischerwijs bij elkaar horen.
We kunnen klassen ook bekijken op de logica van de ruimte-indeling. Hoeken die elkaar in de weg
zitten. Bij de leeshoek heb je veel concentratie nodig, staat deze op een rustige plek?
Ten slotte kunnen we letten op de loopafstand en looprichting. Zijn er voldoende doorgangen? Staan
er tafels in de weg waardoor kinderen onnodig moeten lopen? Lopen de verkeersstromen soepel?
8.1.5 Zelfstandigheid
Wat we op een bepaald moment beschikbaar stellen, is zichtbaar uitgestald, zodat kinderen wat ze
nodig hebben gemakkelijk zelfstandig kunnen pakken en opbergen. Kinderen moeten zelf hun
materiaal kunnen pakken. de plaats waar materialen horen te staan kunnen we markeren met een
afbeelding/foto van het betreffende materiaal. Als we merken dat zelfstandigheid van kinderen door
de materiële situatie beperkt wordt, zullen we oplossingen proberen te vinden VB klittenband bij
verfschort. Een ladenkast waarin ieder kind zijn eigen werk bewaart, stelt kinderen in staat hun
werkstukken zelfstandig op te bergen en te beheren. Werkkaarten bij ontwikkelingsmateriaal bieden
kinderen de mogelijkheid om zelfstandig, onafhankelijk van de leerkracht, met het materiaal te
werken.
8.1.6 Afspiegeling van de cultuur
De klassenomgeving weerspiegelt de sociaal- culturele omgeving. Dat betekent dat kinderen dingen
vinden die ze in hun omgeving ook tegenkomen. Die herkenbaarheid stelt kinderen in staat om dat
wat mensen in hun sociale- culturele omgeving zien doen in hun spelactiviteiten een plaats te geven.
Zo leren ze stapsgewijs steeds beter deel te nemen aan het sociale- culturele leven.
Materiaal is ongeschikt als leerlingen dit niet in hun leefomgeving tegen komen. Aanbieden van
afbeeldingen van de werkelijkheid is vrijwel nooit genoeg.
Een goed ingerichte klas weerspiegelt de diversiteit aan culturele achtergronden van de kinderen. Bij
het thema bakker blijken kinderen thuis ook baklava te eten. Je gaat dan niet alleen taarten, maar
ook baklava maken.
2
Rebeca en Maurice Wild hebben een speelleeromgeving ontworpen en lieten zich inspireren door
het monterssoriprincipe van de goed voorbereidende omgeving. Vooral kosteloos materiaal werd
gebruikt. De kinderen voelen zoals Montessori zei: ‘de roep der dingen’. Bijvoorbeeld spontaan de
behoefte om een plank over een beekje te leggen om zo over het water te gaan.
Er zijn twee manieren om onderwijs te geven aan jonge kinderen
De ene manier vraagt van kinderen vooral te luisteren en te kijken naar wat de leerkracht vertelt,
laat zien of voordoet.
Bij deze manier gaat het vooral om het inrichten van de omgeving door het materiaal klaar te
leggen.
Bij de andere manier is onderwijs geven niet beperkt tot kinderen laten ‘meedoen’, maar staan
hun eigen plannen voorop. De leerkracht doet mee met de kinderen.
Bij deze manier van werken, is het van belang dat kinderen een rijke speelleeromgeving treffen
die het mogelijk maakt om hun plannen te verwezenlijken.
In de onderbouw ligt bij het werk de nadruk niet op een goed doordachte programmering, maar op
het inrichten van een goed doordachte speelleeromgeving die aan de behoefte tot handelen en
exploreren tegemoetkomt.
De leerkracht kan nu de handelingen van de kinderen sturen, zonder volgens Wild: ‘’het avontuur
een kind te zijn te ontnemen.’’
8.1 Kenmerken van een goed ingerichte speelleeromgeving
De kwaliteit van de leefomgeving heeft invloed op de mensen. Een kale straat is deprimerender dan
een buurt met veel groen. Een klasseninrichting heeft dus ook invloed op het gemoed van de
kinderen die er spelen en werken.
8.1.1 Esthetiek
Een van de lessen van Reggio Emilia is dat de ruimte niet alleen spreekt door functionaliteit (wat
doen kinderen er?) maar ook door esthetiek (schoonheid en harmonie)
Een mooi ingerichte omgeving heeft opvoedende waarde: kinderen leren schoonheid te waarderen
en ze leren dat het de moeite waard is zorg te dragen voor hun omgeving.
Ditzelfde geldt voor in de klas.
8.1.2 Veiligheid
Wat veilig voor de kinderen is hangt af van de leeftijd. Jonge kinderen onderzoeken veel met hun
mond dus kleine dingen zijn gevaarlijk want dit kunnen zij in hun mond stoppen. Bij kleuters gelden
andere regels. Glazen vervangen door plastic en uitleggen hoe ze ermee moeten omgaan.
We moeten kinderen echter ook vertrouwen. Kinderen moeten avonturen kunnen en mogen
beleven. Hoe erg is het als het fout gaat?
De pedagoog Korczak schreef dat: ‘we kinderen uit angst dat hen iets overkomt de mogelijkheid om
echt te leven ontnemen.’
In een goed ingerichte speelleeromgeving zoeken we naar een verantwoord evenwicht tussen
veiligheid en spanning of avontuur.
8.1.3 Rijkdom aan materialen en mogelijkheden
De rijkdom van ons materiaalaanbod moeten we niet alleen zoeken in de hoeveelheid maar ook in
variatie en functionaliteit.
1
, Variatie kinderen brengen 2 jaar door bij de kleuters. Als er die tijd alleen maar hetzelfde
materiaal te vinden is dan zijn zij op een gegeven moment uitgespeeld of alleen nog maar
routinematig bezig. Nieuwe materialen leveren nieuwe impulsen. Rouleren met materialen
tussen verschillende klassen zou gedaan kunnen worden. Ook is variatie belangrijk omdat
leerlingen bij elk thema de mogelijkheid moeten krijgen om met nieuw materiaal te spelen en te
werken. Leerlingen kunnen ook materiaal van thuis meenemen. Dit zorgt ervoor dat de
leerlingen zorgvuldiger met het materiaal omgaan.
Functionaliteit de materialen die we in de klas halen zijn vooral gericht op de activiteiten die ze
kunnen oproepen. Een elektrisch apparaat met een knopje die je kan indrukken is leuk om te
showen, maar meer kan je er niet mee. Dozen of weegschalen kunnen in de hoeken worden
gebruikt om winkeltje mee te spelen. Er moet dus altijd rekening gehouden worden met wat de
kinderen ermee kunnen en welke ontwikkeling we daarmee kunnen bevorderen.
8.1.4 Orde en structuur
Des sfeer in de klas wordt voor een groot deel bepaald door de orde en de structuur. Ook de
klasseninrichting heeft daarmee te maken. Staat alles overzichtelijk, zijn er voldoende
opbergmogelijkheden?
Het materiaal in de opbergdozen moet goed geordend zijn niet te veel en alles wat erin zit moet
logischerwijs bij elkaar horen.
We kunnen klassen ook bekijken op de logica van de ruimte-indeling. Hoeken die elkaar in de weg
zitten. Bij de leeshoek heb je veel concentratie nodig, staat deze op een rustige plek?
Ten slotte kunnen we letten op de loopafstand en looprichting. Zijn er voldoende doorgangen? Staan
er tafels in de weg waardoor kinderen onnodig moeten lopen? Lopen de verkeersstromen soepel?
8.1.5 Zelfstandigheid
Wat we op een bepaald moment beschikbaar stellen, is zichtbaar uitgestald, zodat kinderen wat ze
nodig hebben gemakkelijk zelfstandig kunnen pakken en opbergen. Kinderen moeten zelf hun
materiaal kunnen pakken. de plaats waar materialen horen te staan kunnen we markeren met een
afbeelding/foto van het betreffende materiaal. Als we merken dat zelfstandigheid van kinderen door
de materiële situatie beperkt wordt, zullen we oplossingen proberen te vinden VB klittenband bij
verfschort. Een ladenkast waarin ieder kind zijn eigen werk bewaart, stelt kinderen in staat hun
werkstukken zelfstandig op te bergen en te beheren. Werkkaarten bij ontwikkelingsmateriaal bieden
kinderen de mogelijkheid om zelfstandig, onafhankelijk van de leerkracht, met het materiaal te
werken.
8.1.6 Afspiegeling van de cultuur
De klassenomgeving weerspiegelt de sociaal- culturele omgeving. Dat betekent dat kinderen dingen
vinden die ze in hun omgeving ook tegenkomen. Die herkenbaarheid stelt kinderen in staat om dat
wat mensen in hun sociale- culturele omgeving zien doen in hun spelactiviteiten een plaats te geven.
Zo leren ze stapsgewijs steeds beter deel te nemen aan het sociale- culturele leven.
Materiaal is ongeschikt als leerlingen dit niet in hun leefomgeving tegen komen. Aanbieden van
afbeeldingen van de werkelijkheid is vrijwel nooit genoeg.
Een goed ingerichte klas weerspiegelt de diversiteit aan culturele achtergronden van de kinderen. Bij
het thema bakker blijken kinderen thuis ook baklava te eten. Je gaat dan niet alleen taarten, maar
ook baklava maken.
2
