Inleiding tot de psychologie:
Wat is psychologie:
- Psychologie is de wetenschappelijke studie van het gedrag en alle factoren
die het gedrag beïnvloeden
- “Psyche” is wat er in ons brein omgaat
• Niet observeerbaar, omvat gedachten, drijfveren, waarden, voorkeuren
• Reduceerbaar1 tot neuro-fysiologische processen
• Bepaalt wie we als mens zijn
- Reduceerbaar betekent niet dat er 1 op 1 relatie is tussen brein en
gedrag- er is een wisselwerking tussen brein en omgeving
- Afhangend van wat zich in de omgeving voordoet of voorgedaan heeft, nu
of in een ver verleden, zal er zich een ander gedrag voordoen
Gedragseigenschappen van de mens:
- Sociaal
- Intelligent
- Deze combinatie zorgde ervoor dat we kunnen samenwerken wat tot heel
veel realisaties leidt
- We zijn ook uniek in onze capaciteit om destructief te zijn (venijnig uit de
hoek komen)
- We zijn ook uniek in het feit dat we als het meeste van alle dieren de
wereld naar onze wensen hebben aangepast → we hebben de grootste
ecologische voetafdruk van alle dieren
Wie is de homo sapiens:
- Onevenaarbaar succes in biomassa, flexibiliteit, creativiteit, maar ook een
neiging tot geweld, destructie
- Paradoxaal gedrag → we zijn zowel creatief als destructief→ troef of
handicap
- Doel: begrijpen hoe gedrag gevormd wordt om het beter te kunnen
sturen
- Om al onze gaven als troef te kunnen gebruiken moeten we proberen de
oorzaak van ons gedrag te kunnen begrijpen
1
Wisselwerking tussen de omgeving en het brein dat ons gedrag bestuurd maar geen rechtstreekse relatie
1
,Hoofdstuk 1: inleiding:
Het ontstaan van de wetenschappelijke psychologie: Een huwelijk
tussen rationalisme en empirie:
- We kunnen antwoorden formuleren op filosofische vragen omdat we en
brug gemaakt hebben tussen twee filosofische stromingen die uitgewerkt
zijn door de renaissance filosofen
- Rationalisme: theorievorming
- Empirie: dataverzameling
- Psychologie is ontstaan door het verzoenen van rationalisme en empirie
Psychologie ontstond uit interesse voor menselijke bewustzijn:
- De wetenschappelijke psychologie ontstond ongeveer 200 jaar geleden
door de filosofische kijk op het bewustzijn te benaderen met een
fysiologische methode
- Brug tussen rationalisme en empirisme maakt wetenschappelijke studie
van het bewustzijn mogelijk
Wat betekende psychologie 100 jaar geleden:
- Wilhelm Wundt → bestudeert de onderdelen van het bewustzijn via
introspectie
- William James→ bestudeer het bewustzijn in zijn geheel; het bewustzijn
stroomt
- Beide artsen
Twee intellectuele scholen met een verschillende mening:
- Structuralisme (Wundt):
• Focus: het analyseren van de componenten van het bewustzijn
• Experimenteel: systematische en objectieve observaties van de
bewuste ervaringen
- Functionalisme (James):
• Focus ligt in onderzoek naar de functie van het bewustzijn
• Invloed van het Darwinisme, het bewustzijn heeft overlevingswaarde
Conflict leidt tot een waaier van wetenschappelijke benaderingen van de
psychologie:
- Behaviorisme → het gedrag is volledig te bestuderen aan de hand van
respons
- De studie van het bewustzijn leek niet interessant want je kon enkel
bestuderen wat je had geobserveerd
Psycho-analyse:
- Heel veel van ons gedrag wordt bepaald door ons onbewuste
- Freud heeft hier een belangrijke invloed mee gehad in de psychologie
2
,Humanisme:
- Carl Rogers
- Het humanisme was positief want als het gedrag kon beïnvloed en
ontplooit worden
- Psychologie kon zo gebruikt worden binnen de psychotherapie → hoe te
groeien als personen
Biologische:
- Gedrag kan verklaard worden aan de hand van de onderliggende
anatomie en biochemische processen
- Moderne benadering
Cognitieve:
- Begrijpen hoe informatie vergaard, opgeslagen en verwerkt wordt- rol van
geheugen en bewustzijn
- Moderne benadering
- Chompsky: We worden geboren met een soort sjabloon dat gevoelig is
voor woorden uit je moedertaal en daarop reageert
Evolutionaire:
- Gedragspatronen zijn het resultaat van evolutie door natuurlijke selectie
en dienen om wederkerende problemen op te lossen- Berust op
assumpties uit het verleden
- Vb. geslachtsverschillen evolutionair verklaren:
• Deze kunnen gevolg zijn van verschillende partnervoorkeuren van
mannen en vrouwen of verschillende genderrollen in de oeromgeving
• Voorkeuren → als mannen vrouwelijke vormen belangrijker vinden
gaan vrouwen niets doen aan bredere heupen, als vrouwen liever
gespierde mannen hebben gaan deze meer werken aan spieren
• Geslachtsverschillen in ruimtelijk inzicht is mogelijk het gevolg van
genderspecifieke rollen in de oeromgeving maar het blijft een
hypothese omdat je het verleden niet kunt zien
• Moderne benadering
Socio-culturele:
- Gedragspatronen zijn afhankelijk van de socioculturele context
- Dubbele nationaliteit = dubbele identiteiten
- WEIRD PEOPLE → psychologische studies vertekend door nadruk op
• Western
• Educated
• Industrial
• Rich
• Democratic
- Oeromgeving was niet noodzakelijk uniform; zorgde mogelijk voor sterk
context-afhankelijk gedrag
- Moderne benadering
3
, Waarom psychologie voor economen:
- Begrip voor economische anomalieën:
• Afkeer voor onrechtvaardigheid (iedereen heeft dit)
• Vertrouwen
• Belang van verhalen en normen
- We dragen allemaal bij tot een gerechtelijk systeem omdat we allemaal
een afkeer hebben voor onrechtvaardigheid en misdadigers willen straffen
- Psychologie in de bedrijfskunde:
• Human resources
• Om gedrag van mensen in organisaties te begrijpen bestudeert men de
oorzaken van betrokkenheid/stress
• Werknemers worden als belangrijk beschouwd nu maar vroeger werden
ze als machines beschouwd
- Een goede theorie is domein-overschrijdend en biedt
toepassingsmogelijkheden in diverse uiteenlopende gebieden
• Vb. het belang van controlegevoel
• Yoked-control stress experimenten bij proefdieren:
• De twee ratten zijn verbonden met elkaar en hangen aan elektrische
schokken → beide ratten krijgen zo evenveel schokken
• Een groep ratten kan op een hendeltje drukken om de schokken te
stoppen maar de andere groep niet
• Derde groep is de controle groep die wel elektronen ingeplant kreeg
maar geen elektrische schokken krijgt om het eventuele effect van de
inplanting te controleren
• De groep ratten leerde snel aan hoe ze de schokken moesten
controleren en bleven in goede gezondheid
• De andere groep die geen controle had maar wel evenveel schokken
kreeg als de andere groep die kregen maagtumoren en stierven
Controle hebben over iets zorgde voor minder ellende
- Controleverlies draagt bij tot:
• Medisch: aangeleerde hulpeloosheid
• Maatschappelijk: gevangenisstress; passievere houding van daklozen
en werklozen
- Controlegevoel draagt bij tot:
• Medisch: minder gezondheidsproblemen
• Economisch: succesvolle CEO’s, productievere werknemers
4
Wat is psychologie:
- Psychologie is de wetenschappelijke studie van het gedrag en alle factoren
die het gedrag beïnvloeden
- “Psyche” is wat er in ons brein omgaat
• Niet observeerbaar, omvat gedachten, drijfveren, waarden, voorkeuren
• Reduceerbaar1 tot neuro-fysiologische processen
• Bepaalt wie we als mens zijn
- Reduceerbaar betekent niet dat er 1 op 1 relatie is tussen brein en
gedrag- er is een wisselwerking tussen brein en omgeving
- Afhangend van wat zich in de omgeving voordoet of voorgedaan heeft, nu
of in een ver verleden, zal er zich een ander gedrag voordoen
Gedragseigenschappen van de mens:
- Sociaal
- Intelligent
- Deze combinatie zorgde ervoor dat we kunnen samenwerken wat tot heel
veel realisaties leidt
- We zijn ook uniek in onze capaciteit om destructief te zijn (venijnig uit de
hoek komen)
- We zijn ook uniek in het feit dat we als het meeste van alle dieren de
wereld naar onze wensen hebben aangepast → we hebben de grootste
ecologische voetafdruk van alle dieren
Wie is de homo sapiens:
- Onevenaarbaar succes in biomassa, flexibiliteit, creativiteit, maar ook een
neiging tot geweld, destructie
- Paradoxaal gedrag → we zijn zowel creatief als destructief→ troef of
handicap
- Doel: begrijpen hoe gedrag gevormd wordt om het beter te kunnen
sturen
- Om al onze gaven als troef te kunnen gebruiken moeten we proberen de
oorzaak van ons gedrag te kunnen begrijpen
1
Wisselwerking tussen de omgeving en het brein dat ons gedrag bestuurd maar geen rechtstreekse relatie
1
,Hoofdstuk 1: inleiding:
Het ontstaan van de wetenschappelijke psychologie: Een huwelijk
tussen rationalisme en empirie:
- We kunnen antwoorden formuleren op filosofische vragen omdat we en
brug gemaakt hebben tussen twee filosofische stromingen die uitgewerkt
zijn door de renaissance filosofen
- Rationalisme: theorievorming
- Empirie: dataverzameling
- Psychologie is ontstaan door het verzoenen van rationalisme en empirie
Psychologie ontstond uit interesse voor menselijke bewustzijn:
- De wetenschappelijke psychologie ontstond ongeveer 200 jaar geleden
door de filosofische kijk op het bewustzijn te benaderen met een
fysiologische methode
- Brug tussen rationalisme en empirisme maakt wetenschappelijke studie
van het bewustzijn mogelijk
Wat betekende psychologie 100 jaar geleden:
- Wilhelm Wundt → bestudeert de onderdelen van het bewustzijn via
introspectie
- William James→ bestudeer het bewustzijn in zijn geheel; het bewustzijn
stroomt
- Beide artsen
Twee intellectuele scholen met een verschillende mening:
- Structuralisme (Wundt):
• Focus: het analyseren van de componenten van het bewustzijn
• Experimenteel: systematische en objectieve observaties van de
bewuste ervaringen
- Functionalisme (James):
• Focus ligt in onderzoek naar de functie van het bewustzijn
• Invloed van het Darwinisme, het bewustzijn heeft overlevingswaarde
Conflict leidt tot een waaier van wetenschappelijke benaderingen van de
psychologie:
- Behaviorisme → het gedrag is volledig te bestuderen aan de hand van
respons
- De studie van het bewustzijn leek niet interessant want je kon enkel
bestuderen wat je had geobserveerd
Psycho-analyse:
- Heel veel van ons gedrag wordt bepaald door ons onbewuste
- Freud heeft hier een belangrijke invloed mee gehad in de psychologie
2
,Humanisme:
- Carl Rogers
- Het humanisme was positief want als het gedrag kon beïnvloed en
ontplooit worden
- Psychologie kon zo gebruikt worden binnen de psychotherapie → hoe te
groeien als personen
Biologische:
- Gedrag kan verklaard worden aan de hand van de onderliggende
anatomie en biochemische processen
- Moderne benadering
Cognitieve:
- Begrijpen hoe informatie vergaard, opgeslagen en verwerkt wordt- rol van
geheugen en bewustzijn
- Moderne benadering
- Chompsky: We worden geboren met een soort sjabloon dat gevoelig is
voor woorden uit je moedertaal en daarop reageert
Evolutionaire:
- Gedragspatronen zijn het resultaat van evolutie door natuurlijke selectie
en dienen om wederkerende problemen op te lossen- Berust op
assumpties uit het verleden
- Vb. geslachtsverschillen evolutionair verklaren:
• Deze kunnen gevolg zijn van verschillende partnervoorkeuren van
mannen en vrouwen of verschillende genderrollen in de oeromgeving
• Voorkeuren → als mannen vrouwelijke vormen belangrijker vinden
gaan vrouwen niets doen aan bredere heupen, als vrouwen liever
gespierde mannen hebben gaan deze meer werken aan spieren
• Geslachtsverschillen in ruimtelijk inzicht is mogelijk het gevolg van
genderspecifieke rollen in de oeromgeving maar het blijft een
hypothese omdat je het verleden niet kunt zien
• Moderne benadering
Socio-culturele:
- Gedragspatronen zijn afhankelijk van de socioculturele context
- Dubbele nationaliteit = dubbele identiteiten
- WEIRD PEOPLE → psychologische studies vertekend door nadruk op
• Western
• Educated
• Industrial
• Rich
• Democratic
- Oeromgeving was niet noodzakelijk uniform; zorgde mogelijk voor sterk
context-afhankelijk gedrag
- Moderne benadering
3
, Waarom psychologie voor economen:
- Begrip voor economische anomalieën:
• Afkeer voor onrechtvaardigheid (iedereen heeft dit)
• Vertrouwen
• Belang van verhalen en normen
- We dragen allemaal bij tot een gerechtelijk systeem omdat we allemaal
een afkeer hebben voor onrechtvaardigheid en misdadigers willen straffen
- Psychologie in de bedrijfskunde:
• Human resources
• Om gedrag van mensen in organisaties te begrijpen bestudeert men de
oorzaken van betrokkenheid/stress
• Werknemers worden als belangrijk beschouwd nu maar vroeger werden
ze als machines beschouwd
- Een goede theorie is domein-overschrijdend en biedt
toepassingsmogelijkheden in diverse uiteenlopende gebieden
• Vb. het belang van controlegevoel
• Yoked-control stress experimenten bij proefdieren:
• De twee ratten zijn verbonden met elkaar en hangen aan elektrische
schokken → beide ratten krijgen zo evenveel schokken
• Een groep ratten kan op een hendeltje drukken om de schokken te
stoppen maar de andere groep niet
• Derde groep is de controle groep die wel elektronen ingeplant kreeg
maar geen elektrische schokken krijgt om het eventuele effect van de
inplanting te controleren
• De groep ratten leerde snel aan hoe ze de schokken moesten
controleren en bleven in goede gezondheid
• De andere groep die geen controle had maar wel evenveel schokken
kreeg als de andere groep die kregen maagtumoren en stierven
Controle hebben over iets zorgde voor minder ellende
- Controleverlies draagt bij tot:
• Medisch: aangeleerde hulpeloosheid
• Maatschappelijk: gevangenisstress; passievere houding van daklozen
en werklozen
- Controlegevoel draagt bij tot:
• Medisch: minder gezondheidsproblemen
• Economisch: succesvolle CEO’s, productievere werknemers
4
