Samenvatting lessen + gastlessen mediarecht

MEDIARECHT
Inhoud
Regulering van de boodschap.................................................................................................... 2
Het beginsel van de vrijheid van meningsuiting.....................................................................2
Vrijheid van meningsuiting............................................................................................... 2
De beperkingen....................................................................................................................... 7
In het algemeen belang....................................................................................................... 7
Openbare orde, goede zeden en discriminatie.................................................................7
Antidiscriminatie............................................................................................................. 13
In het belang van een individu........................................................................................... 16
Eer en goede naam......................................................................................................... 16
Privacy............................................................................................................................ 18
Recht op afbeelding, stem en naam............................................................................... 19
Bescherming van persoonsgegevens.............................................................................. 21
Per sector........................................................................................................................... 27
Reclamerecht.................................................................................................................. 27
Sectoriële regels............................................................................................................. 35
Sancties bij niet-naleving van deze regels............................................................................36
Sancties.......................................................................................................................... 36
Regulering van het medium..................................................................................................... 42
Gedrukte pers....................................................................................................................... 42
Drukwerk........................................................................................................................ 42
Omroep................................................................................................................................. 46
Omroep........................................................................................................................... 46
Omroep 2........................................................................................................................ 51
Vlaamse Regulator voor de Media.................................................................................. 57
Regulering van de verzender................................................................................................... 61
Auteursrecht......................................................................................................................... 61
Auteursrecht................................................................................................................... 61
Beroepsethiek van de journalist............................................................................................ 68
Journalistiek.................................................................................................................... 68
Journalistieke beroepsethiek........................................................................................... 74

,REGULERING VAN DE BOODSCHAP
HET BEGINSEL VAN DE VRIJHEID VAN MENINGSUITING
VRIJHEID VAN MENINGSUITING
 Vrijheid van meningsuiting is niet overal en altijd zo vanzelfsprekend
 De vrijheid van meningsuiting waarborgen is noodzakelijk voor de werking van een
democratie
 Diverse keren uitdrukkelijk erkend, o.m. in:
 Artn. 19, 25 en 150 Belgische Grondwet (1831)
 Art. 19 Universele Verklaring Rechten Mens (VN, NY, 1948)
 Art. 10 EVRM (RE, Rome, 1950)
 Art. 19 Internationaal Verdrag Burger- en Politieke rechten (NY, 1966)
 Art. 11, lid 1 Handvest Grondrechten EU (2000)
 Maar deze rechtsregels zijn niet allemaal « juridisch afdwingbaar »
 Moet een dwingende rechtsregel zijn
 Die door een rechtsprekend orgaan kan worden afgedwongen
 Via een sanctie
 Onze analyse is beperkt tot de « juridisch afdwingbare » regels:
 Art. 10 EVRM
 Artn. 19, 25 en 150 GW
 Belangrijk om tijdskader te schetsen: 1831: waarborgen in de Belgische Grondwet (GW)
tegen vorstelijk absolutisme
 Toepassingsvoorwaarden (dwz wanneer is er sprake van “meningsuiting”?)
 Voorafgaande opmerking:
 Het belang van een definitie: om te weten wanneer een bepaalde regel (=
regime/gevolgen) « van toepassing » is
 Het begrip “meningsuiting” valt uiteen in 2 te definiëren begrippen:
 « Mening »
 « Uiting »
 Wat valt onder “mening”?
 Wordt alleen uitdrukkelijk vermeld in art. 19 GW, maar geen
definitie/omschrijving in GW zelf
 Op elk gebied
 Wat valt onder “uiting”?
 Via “drukpers” (zie artn. 25 en 150 GW)
 Ook via internet (websites, blogs,…)?
 « gelijkaardig procédé » (ja)
 Ook audiovisuele media?
 Soms nee
 Soms ja (lagere rechtbanken, Vz. Brussel, A&M,)
 Waarom niet gewoon pleiten voor ruime interpretatie van het begrip + toepassing
op AV media?
 Omdat een striktere interpretatie gerechtvaardigd kan zijn vanuit de specifieke
aard van het (AV) medium en diens vermoede (grotere) impact op het publiek
 Regime
 Verbod op preventiemaatregelen (art. 19 GW)
 Vrijheid van meningsuiting
 Behoudens bestraffing
 => Dus mogelijke repressieve maatregelen (iedereen mag zijn mening uiten
maar achteraf kan er een bestraffing zijn als er bijvoorbeeld sprake is van
Hatespeech)
 => Maar a contrario: geen preventieve maatregelen (enkel bestraffen als het
een andere regel overschrijdt, enkel achteraf optreden en sancties uitvoeren)

,  Lijkt ‘in het algemeen’ (of enkel voor ‘meningen’?)
 Vrijheid van drukpers (art. 25, lid 1 GW)
 Geen censuur (=)*
 Geen borgstelling (=) (geld op een geblokkeerde rekening storten, geen toegang
meer  kranten enkel gedrukt met borgstelling)
 => Geen preventieve maatregelen
 Vgl. art 19 GW: in het algemeen of enkel voor drukpers?
 *Om in het Ancien Regime (AR) een krant uit te geven (vanaf 17e eeuw)
 Krantenkopij wordt vooraf aan staats- of stadsambtenaar voorgelegd
 Censor kijkt toe of niets verschijnt tegen de vorstelijke of staatsbelangen
 Om in het AR een boek te verspreiden:
 “IMPRIMATUR” van de geestelijke en wereldlijke overheid
 Enkel drukker met toelating:
 Attest van orthodoxie
 Attest van goed gedrag
 Attest van beroepsbekwaamheid
 Enkel “gebreveteerde” boekhandelaars
 Cascadebeginsel (art. 25, lid 2 GW)
 Regel: Enkel vervolging van schrijver indien die gekend is én woonplaats heeft
in België
 Zo niet: « uitgever » (indien …)
 Zo niet: « drukker » (indien …)
 Zo niet: verspreider (daarom ook: « V.U. » op pamfletten)
 Doel: vermijden dat uitgever zijn auteurs begint te « censureren » uit vrees voor
sancties  privé-censuur (vnl. ‘economisch’) mag niet in de plaats treden van
overheidscensuur
 Toepassingsgebied
 Ook in burgerrechtelijke procedures
 Ook voor journalist-“werknemer” (maar art. 1384 BW en art. 18 AOW zijn niet
strijdig met art. 25 GW en kunnen worden toegepast)  uitgever kan ook
voor zijn “eigen” fout worden veroordeeld (in het uitgeven en verspreiden,
los van het schrijven)
 Niet alleen voor traditionele media, ook van toepassing op teksten op
internet
 Verklaring tot herziening van de Grondwet, waaronder: “artikel 25 van de
Grondwet, om een lid toe te voegen teneinde de waarborgen van de drukpers
uit te breiden tot de andere informatiemiddelen”
 AV? ok maar zie opmerking hoger
 Internetplatformen? zou ISP’s kunnen “deresponsabiliseren” (vgl. Voorstel EU
Commissie Digital Services Act 14. 12.2020)
 Andere? (bijv. beeldende kunst,…)
 En er zijn nog andere ‘verbeterpunten’, bijv. ’drukker’ schrappen
 Drukpersmisdrijven (art. 150 GW)
 Regel:
 Vervolging voor volksjury (= Hof van Assisen; geen permanent orgaan)
 Doel:
 Berechting door mensen uit het volk (i.p.v. door hoger opgeleiden  met
vermoede politieke/financiële macht  vermoed conservatief,…
 Drempel voor vervolging verhogen (want moet worden samengesteld)
 Ruchtbaarheid aan vervolging geven (want blijft uitzonderlijk)
 Toepassingsgebied = strikt beperkt tot “drukpersmisdrijven”, d.w.z. enkel m.b.t.:
 “Mening”:
 Dus niét louter informatie
 Ongeacht maatschappelijke relevantie (ook louter persoonlijke
beledigingen op een blog)

,  “Strafbaar”
 “Openbaar gemaakt”:
 Mogelijkheid tot kennisname (voor publiek in het algemeen) volstaat
 “Via geschrift”:
 Drukpers/tekst
 Of gelijkaardige procedé/digitale verspreiding/internet
 Maar niet:
 Mondeling
 Grafisch
 Foto
 Audiovisueel (ook al is er strijdige lagere rechtspraak)
 Uitgezonderd “drukpersmisdrijven ingegeven door racisme of xenofobie
 Wegens moeilijke en uitzonderlijke toepassing op “racistische pamfletten”
 Gelet op bestaande feitelijke “depenalisering” van racisme
 Gelet op ongewenst maatschappelijk signaal
 => Grondwetsherziening van 07.05.1999
 Art. 150 GW verwijst niet naar bijzondere wetgeving  ook negationisme =
racisme
 Maar nog te “beperkt”: ook uitzondering vereist voor “hate speech”
 Evaluatie
 Art 19, 25 en 150 GW
 GW-regime:
 Was reactie tegen vorstelijk absolutisme voor de Belgische onafhankelijkheid
 Is getekend door de technologie van weleer (« drukpers »)
 Actuele betekenis van het GW-systeem?
 Soms kritiek op criteria die GW gebruikt (formele ipv inhoudelijke, cfr. EVRM)
 Niet technologieneutraal geformuleerd (« drukpers ») maar:
 Deels door Cass. « geactualiseerd »
 Nog verder te « moderniseren »? (maar zie hierboven)
 Bevat een tijdsgebonden criterium (« voor » en « na » de meningsuiting),
maar:
 WM: heeft toch # onrechtstreekse vormen van censuur (vooraf)
gecreëerd
 RM: censureert soms ook (vooraf) want is gevoelig voor dreiging van
blijvende schade
 Belangrijk om tijdskader te schetsen: 1950: het Europees Verdrag van de Rechten van de
Mens (EVRM) als waarborg tegen politieke dictatuur
 Artikel 10 EVRM: Vrijheid van meningsuiting
 Toepassingsvoorwaarden (begrip “meningsuiting”)
 Wat valt onder “mening”?
 « Mening » en « denkbeeld » (dus: idee, opvatting,… )
 « Inlichting » (dus: informatie, feit,…)
 + Ruime interpretatie EHRM :
 Foto
 Kunst
 Handelspubliciteit
 …
 Wat valt onder “uiting”?
 “Koesteren”
 “Verstrekken”
 Zowel via # primaire middelen (ook symbolisch, vb.)
 Als via # secundaire middelen (vb. radio)
 Of “niet” (geen “compelled speech”
 = “gedwongen meningsuiting” of “dwangspraak”
 “Ontvangen”