1
Boek Postpositivism and educational research, HOOFDSTUK 1
(Blz. 3) Dus Popper zou zeggen, er bestaat geen waarheid maar wel warranted assertabilaty
(gerechtvaardigde beweerbaarheid) iets kan gezegd worden met goede redenen. Dus in wetenschap
bestaan de uitspraken uit iets waarvoor men goede redenen heeft, meer kunnen we niet doen als
wetenschapper. We weten niet hoe het zit maar we kunnen zeggen over hoe we denken dat iets zit
(op goede gronden).
Bovenstaande term is belangrijk om aan te duiden dat we wel ons best kunnen doen maar we komen
nooit verder dan bewijzen vinden waaruit we conclusies kunnen trekken.
(Blz 5) Philips volgt Popper en is het met hem eens en probeert sympathie te wekken voor het post
positivisme. We moeten het echter niet verwarren met het post modernisme. Dit is ook kritisch op
de wetenschap maar deze zegt dat wetenschappelijke kennis niets meer waard is dan alle andere
kennis. Ze vinden wetenschap een soort geloof of overtuiging. Lyotard en Feyerabend worden kort
genoemd, ze zijn ook kritisch op het post positivisme maar ze zijn te radicaal. Ze vinden wetenschap
niets meer waard. Daarmee is Philips het niet eens, we moeten wel ons best doen en tegelijk
realiseren dat we het ideaal van zeker weten nooit bereiken.
(onderaan blz 8) Positivisme begon met Comte: wetenschap is zeker weten.
(Blz 9) logisch positivisme (o.a. Skinner) is hierop een reactie: geen waarneembaar (sensorisch)
bewijs= betekenisloze wetenschap. We kunnen alleen het gedrag observeren, niet de oorzaken. Deze
zijn innerlijk/ psychisch van aard en Skinner noemt het fictie. Het mag geen rol spelen in wetenschap
van gedrag. Kort gezegd: logisch positivisme: geen directe observatie mogelijk=geen wetenschap. Dit
is een voorbeeld van hoe het positivisme zijn invloed uitoefende op het gebied van onderwijs-
gerelateerd onderzoek.
(blz 10) een ander voorbeeld van de invloed van het positivisme op het onderwijs-gerelateerd
onderzoek is de wijde acceptatie van de noodzaak voor operationele definities/ concepten zoals:
intelligentie, creativiteit, vaardigheid of empathie. Bridgman plaatste ze als eerste op de voorgrond
maar het is nooit populair geworden bij de psychologische en onderwijskundige onderzoeken.
Waarschijnlijk omdat niet direct observeerbaar waren, net als zwarte gaten etc. Bridgman’s idee was
eenvoudig: een concept is betekenisloos tenzij de onderzoeker kan specificeren hoe er is gemeten of
vastgesteld. Het voorbeeld van operationele definities illustreert dat het logisch positivisme meer
een mix is dan volledig negatief. Het operationalisme is aan de ene kant te nauw: het is betekenisloos
om te zeggen dat Mozart creatiever was dan Paul McCartney. Simpelweg omdat we niet kunnen
specificeren hoe we dit kunnen meten. Aan de andere kant lijkt het voor onderzoekers belangrijk om
in staat te zijn om te specificeren hoe ze van plan zijn te meten/ data te verzamelen, voortgekomen
uit hypothesen die een vaag of mager concept omschrijven.
(Blz 11) logisch positivisten waren dol op precisie, dit zagen ze als sleutel voor het verkrijgen van
kennis en dit faalde wanneer het ging om het verkrijgen van dogmatische (rechtlijnig, geen
tegenspraak duldend) extremen. Toch was het niet slecht om te falen op dit gebied.
Reichenbach en zijn collega’s onderschatten de moeilijkheid van het bewijzen van de waarheid van
wetenschappelijke statements maar de nadruk op helderheid en het vaststellen van ons geloof
vanuit observatie, blijft staan als een ideaal die we niet te licht moeten opvatten.
, 2
Misverstanden over het positivisme:
Een persoon of positie labelen als positivist is een favoriete term van misbruik geworden in de
educationele onderzoekswereld. Maar het is een vorm van misbruik die zelf veel misbruikt wordt:
1. Er is sprake van een ogenschijnlijk logische blunder: alleen omdat een punt is gemaakt door
een positivist wil niet zeggen dat het een positivistenpunt is. Hetzelfde punt zou ook door
anderen gemaakt kunnen worden. (bijvoorbeeld: bioloog Gould en sommige Christenen
delen hun twijfels over de evolutietheorie maar het zou een fout zijn om ze als ‘verbonden
aan elkaar’ te beschouwen). Popper spreekt in dit verband over distinction: er is geen
logische procedure o.i.d. om wetenschappelijke ontdekkingen te doen. Maar hij gelooft wel
dat er een logische manier van rechtvaardigen (justification) bestaat. Namelijk: de
ontdekkingen worden blootgesteld aan strenge tests met als doel ze te weerleggen.
Ontdekking en rechtvaardiging vinden tegelijk plaats en kunnen niet (betekenisvol) worden
gescheiden.
2. (blz 12) Het is niet altijd nodig dat positivisten het gebruik van experimentele methoden
verdedigen en tegelijk is niet iedereen die dit wel verdedigt, een positivist. Experimenten zijn
onovertroffen voor het ontwarren/ bevrijden van factoren die misschien betrokken zijn bij
een bepaald effect en voor het duidelijk krijgen dat een bepaalde factor zich inderdaad
gedraagt als oorzaak. Iedere onderzoeker, en dus niet alleen positivisten, weten van zichzelf
dat ze zijn verwikkeld in een probleem dat voordeel heeft van hun verworven inzicht in de
causale factoren op het experiment in deze context. Maar het is ook zo dat er vele
onderzoekssituaties zijn waarbij het experiment niet geschikt is, zowel voor een positivist als
iedereen anders. Dus een experiment is niet geschikt als je wilt vaststellen wat een leraar
geloofde/ dacht over een bepaald ongeluk in het klaslokaal maar het kan wel relevant zijn als
je wilt vaststellen welke factoren verantwoordelijk zijn voor het feit dat kinderen
geconcentreerd naar een sesamstraat-programma zitten te kijken. Met een serie van studies
waarbij verschillende items worden gewijzigd/ weggelaten kun je veel informatie verkrijgen
over het educatieve niveau van een programma. In dit geval is er niets positivistisch aan het
gebruik van het experiment. Eigenlijk doen we dit dagelijks, denk aan het oplossen van een
ruis in je stereo-installatie. Je ontplugt verschillende stekkers om de oorzaak te vinden.
3. (blz 13) Een derde gerelateerde misvatting is dat positivisten herkend kunnen worden aan
hun aanhankelijkheid aan het gebruik van kwantitatieve (uitgedrukt in getallen) data en
statistische analyses. Een positivist moet volgens Skinner de gevolgen vermijden en daarvoor
in de plaats zich richten op het geobserveerde.
4. Positivisten worden soms realisten genoemd vanwege het feit dat er wordt gezegd dat ze
geloven in een ultieme realiteit. Niet alleen op het psychische vlak maar ook in de wereld van
menselijke verhoudingen. Het is het doel van wetenschap om te beschrijven en te verklaren
van de enige realiteit op een accurate en objectieve manier. Toch zijn er deze dagen mensen
die geloven in meervoudige realiteiten, niet één of een ultieme realiteit. Het probleem van
dit soort positivisme gaat over het tegenovergestelde van de waarheid. Als er een ultieme
realiteit is dan is het duidelijk dat we hiermee niet direct observeerbaar contact hebben.
Sommige filosofen noemen het geloof in een ultieme realiteit metafysisch realisme. Het zal
duidelijk zijn dat positivisten zich zullen onthouden van metafysische theorieën als deze.
Voor de meeste positivisten geldt dat het enige dat telt is dat waarmee we in contact zijn,
Boek Postpositivism and educational research, HOOFDSTUK 1
(Blz. 3) Dus Popper zou zeggen, er bestaat geen waarheid maar wel warranted assertabilaty
(gerechtvaardigde beweerbaarheid) iets kan gezegd worden met goede redenen. Dus in wetenschap
bestaan de uitspraken uit iets waarvoor men goede redenen heeft, meer kunnen we niet doen als
wetenschapper. We weten niet hoe het zit maar we kunnen zeggen over hoe we denken dat iets zit
(op goede gronden).
Bovenstaande term is belangrijk om aan te duiden dat we wel ons best kunnen doen maar we komen
nooit verder dan bewijzen vinden waaruit we conclusies kunnen trekken.
(Blz 5) Philips volgt Popper en is het met hem eens en probeert sympathie te wekken voor het post
positivisme. We moeten het echter niet verwarren met het post modernisme. Dit is ook kritisch op
de wetenschap maar deze zegt dat wetenschappelijke kennis niets meer waard is dan alle andere
kennis. Ze vinden wetenschap een soort geloof of overtuiging. Lyotard en Feyerabend worden kort
genoemd, ze zijn ook kritisch op het post positivisme maar ze zijn te radicaal. Ze vinden wetenschap
niets meer waard. Daarmee is Philips het niet eens, we moeten wel ons best doen en tegelijk
realiseren dat we het ideaal van zeker weten nooit bereiken.
(onderaan blz 8) Positivisme begon met Comte: wetenschap is zeker weten.
(Blz 9) logisch positivisme (o.a. Skinner) is hierop een reactie: geen waarneembaar (sensorisch)
bewijs= betekenisloze wetenschap. We kunnen alleen het gedrag observeren, niet de oorzaken. Deze
zijn innerlijk/ psychisch van aard en Skinner noemt het fictie. Het mag geen rol spelen in wetenschap
van gedrag. Kort gezegd: logisch positivisme: geen directe observatie mogelijk=geen wetenschap. Dit
is een voorbeeld van hoe het positivisme zijn invloed uitoefende op het gebied van onderwijs-
gerelateerd onderzoek.
(blz 10) een ander voorbeeld van de invloed van het positivisme op het onderwijs-gerelateerd
onderzoek is de wijde acceptatie van de noodzaak voor operationele definities/ concepten zoals:
intelligentie, creativiteit, vaardigheid of empathie. Bridgman plaatste ze als eerste op de voorgrond
maar het is nooit populair geworden bij de psychologische en onderwijskundige onderzoeken.
Waarschijnlijk omdat niet direct observeerbaar waren, net als zwarte gaten etc. Bridgman’s idee was
eenvoudig: een concept is betekenisloos tenzij de onderzoeker kan specificeren hoe er is gemeten of
vastgesteld. Het voorbeeld van operationele definities illustreert dat het logisch positivisme meer
een mix is dan volledig negatief. Het operationalisme is aan de ene kant te nauw: het is betekenisloos
om te zeggen dat Mozart creatiever was dan Paul McCartney. Simpelweg omdat we niet kunnen
specificeren hoe we dit kunnen meten. Aan de andere kant lijkt het voor onderzoekers belangrijk om
in staat te zijn om te specificeren hoe ze van plan zijn te meten/ data te verzamelen, voortgekomen
uit hypothesen die een vaag of mager concept omschrijven.
(Blz 11) logisch positivisten waren dol op precisie, dit zagen ze als sleutel voor het verkrijgen van
kennis en dit faalde wanneer het ging om het verkrijgen van dogmatische (rechtlijnig, geen
tegenspraak duldend) extremen. Toch was het niet slecht om te falen op dit gebied.
Reichenbach en zijn collega’s onderschatten de moeilijkheid van het bewijzen van de waarheid van
wetenschappelijke statements maar de nadruk op helderheid en het vaststellen van ons geloof
vanuit observatie, blijft staan als een ideaal die we niet te licht moeten opvatten.
, 2
Misverstanden over het positivisme:
Een persoon of positie labelen als positivist is een favoriete term van misbruik geworden in de
educationele onderzoekswereld. Maar het is een vorm van misbruik die zelf veel misbruikt wordt:
1. Er is sprake van een ogenschijnlijk logische blunder: alleen omdat een punt is gemaakt door
een positivist wil niet zeggen dat het een positivistenpunt is. Hetzelfde punt zou ook door
anderen gemaakt kunnen worden. (bijvoorbeeld: bioloog Gould en sommige Christenen
delen hun twijfels over de evolutietheorie maar het zou een fout zijn om ze als ‘verbonden
aan elkaar’ te beschouwen). Popper spreekt in dit verband over distinction: er is geen
logische procedure o.i.d. om wetenschappelijke ontdekkingen te doen. Maar hij gelooft wel
dat er een logische manier van rechtvaardigen (justification) bestaat. Namelijk: de
ontdekkingen worden blootgesteld aan strenge tests met als doel ze te weerleggen.
Ontdekking en rechtvaardiging vinden tegelijk plaats en kunnen niet (betekenisvol) worden
gescheiden.
2. (blz 12) Het is niet altijd nodig dat positivisten het gebruik van experimentele methoden
verdedigen en tegelijk is niet iedereen die dit wel verdedigt, een positivist. Experimenten zijn
onovertroffen voor het ontwarren/ bevrijden van factoren die misschien betrokken zijn bij
een bepaald effect en voor het duidelijk krijgen dat een bepaalde factor zich inderdaad
gedraagt als oorzaak. Iedere onderzoeker, en dus niet alleen positivisten, weten van zichzelf
dat ze zijn verwikkeld in een probleem dat voordeel heeft van hun verworven inzicht in de
causale factoren op het experiment in deze context. Maar het is ook zo dat er vele
onderzoekssituaties zijn waarbij het experiment niet geschikt is, zowel voor een positivist als
iedereen anders. Dus een experiment is niet geschikt als je wilt vaststellen wat een leraar
geloofde/ dacht over een bepaald ongeluk in het klaslokaal maar het kan wel relevant zijn als
je wilt vaststellen welke factoren verantwoordelijk zijn voor het feit dat kinderen
geconcentreerd naar een sesamstraat-programma zitten te kijken. Met een serie van studies
waarbij verschillende items worden gewijzigd/ weggelaten kun je veel informatie verkrijgen
over het educatieve niveau van een programma. In dit geval is er niets positivistisch aan het
gebruik van het experiment. Eigenlijk doen we dit dagelijks, denk aan het oplossen van een
ruis in je stereo-installatie. Je ontplugt verschillende stekkers om de oorzaak te vinden.
3. (blz 13) Een derde gerelateerde misvatting is dat positivisten herkend kunnen worden aan
hun aanhankelijkheid aan het gebruik van kwantitatieve (uitgedrukt in getallen) data en
statistische analyses. Een positivist moet volgens Skinner de gevolgen vermijden en daarvoor
in de plaats zich richten op het geobserveerde.
4. Positivisten worden soms realisten genoemd vanwege het feit dat er wordt gezegd dat ze
geloven in een ultieme realiteit. Niet alleen op het psychische vlak maar ook in de wereld van
menselijke verhoudingen. Het is het doel van wetenschap om te beschrijven en te verklaren
van de enige realiteit op een accurate en objectieve manier. Toch zijn er deze dagen mensen
die geloven in meervoudige realiteiten, niet één of een ultieme realiteit. Het probleem van
dit soort positivisme gaat over het tegenovergestelde van de waarheid. Als er een ultieme
realiteit is dan is het duidelijk dat we hiermee niet direct observeerbaar contact hebben.
Sommige filosofen noemen het geloof in een ultieme realiteit metafysisch realisme. Het zal
duidelijk zijn dat positivisten zich zullen onthouden van metafysische theorieën als deze.
Voor de meeste positivisten geldt dat het enige dat telt is dat waarmee we in contact zijn,
