Inhoudsopgave
Inleiding ...................................................................................................................................................3
1. Analyse over het risicovolle en/of strafbare gedrag ...........................................................................4
1.1 Ontstaansgeschiedenis ..................................................................................................................4
1.2 Risico- en beschermende factoren ................................................................................................4
1.2.1 Statische- en dynamische risicofactoren ................................................................................5
1.3 Beweegredenen en mogelijke (generatie)patronen .....................................................................6
1.4 Strafbaar- of risicovol handelen?...................................................................................................7
1.5 Risicotaxatie ...................................................................................................................................7
2. Maatschappelijke kosten-batenanalyse ..............................................................................................9
2.1 Effecten en neveneffecten ............................................................................................................9
2.2 Afhankelijkheidsrelaties ...............................................................................................................10
2.3 Maatschappelijke waarde ............................................................................................................11
3. Advies voor een plan van aanpak ......................................................................................................12
3.1 Oordeel en advies ........................................................................................................................12
3.2 Veiligheidsborging en gedragsverandering .................................................................................13
Literatuurlijst .........................................................................................................................................15
Bijlagen...................................................................................................................................................18
Bijlage 1: Casusbeschrijving Job.........................................................................................................18
Bijlage 2: Balansmodel van Bakker – De risico- en beschermende factoren van Job .......................20
Bijlage 3: Risicotaxatie – FARE-model................................................................................................25
Bijlage 4: Subdoelen en beoogde effecten van ARopMaat-Plus .......................................................29
Bijlage 5: MKBA ten aanzien van het inzetten van ARopMaat-Plus bij Job.......................................31
2
,Inleiding
Dit verslag is onderdeel van de Minor Werken in een Gedwongen Kader.
In dit verslag wordt er een analyse gemaakt van het risicovolle en/of strafbare gedrag van Job.
Daarnaast wordt er een maatschappelijke kosten-batenanalyse gemaakt van een interventie die Job
zou kunnen volgen en tot slot wordt er een plan van aanpak gemaakt. Dit plan van aanpak is gericht
op de centrale vraag: 'Hoe kan Mediant het agressieve gedrag van Job reduceren en daarmee de kans
op recidive voorkomen?'. Deze vraag is geformuleerd vanuit Mediant, omdat ik vanuit Mediant
betrokken ben bij casus Job. Mediant biedt ondersteuning en begeleiding aan mensen met
psychische/psychiatrische problemen (Mediant, z.d.-b).
De risicoanalyse is gericht op casus Job. Job is een jongeman met een licht verstandelijke beperking,
afkomstig uit een problematisch gezin met mishandeling en verwaarlozing. Hij vertoont
externaliserende gedragsproblemen en beschikt over een beperkte mate van cognitieve flexibiliteit
en impulscontrole. Zijn psychopathologische kenmerken omvatten een mogelijke
persoonlijkheidsstoornis. Er is daarnaast sprake van alcohol- en drugsmisbruik. Hij heeft in het
verleden herhaaldelijk gewelddadig delict gedrag, in de vorm van agressie, laten zien en wordt
momenteel verdacht van mishandeling en bedreiging van zijn moeder. Bij toenemende stress neemt
de agressie toe en uit hij zich ook suïcidaal. Job wil graag geholpen worden om van de spanningen in
zijn hoofd af te komen. De volledige casusbeschrijving vindt u in bijlage 1. Mediant kan Job
ondersteunen en begeleiden. In dit verslag wordt duidelijk hoe.
Kort samengevat zal ik u in dit verslag informeren over het risicovolle gedrag van Job en zal ik een
advies geven voor een plan van aanpak om de agressie te reduceren en daarmee de kans op recidive
te voorkomen.
3
,1. Analyse over het risicovolle en/of strafbare gedrag
Dit hoofdstuk analyseert het risicovolle en/of strafbare gedrag van Job, inclusief de
ontstaansgeschiedenis, risico- en beschermende factoren, omgevingsinvloeden, beweegredenen en
mogelijke (generatie)patronen. Ook wordt er een onderscheid gemaakt tussen strafbaar en risicovol
handelen. Afsluitend wordt het (recidive)risico van Job ingeschat aan de hand van een risicotaxatie.
1.1 Ontstaansgeschiedenis
De ontstaansgeschiedenis van delinquent gedrag kan worden onderzocht aan de hand van het
tweepadenmodel van Moffitt, dat twee typen daders onderscheidt: vroege- en late starters (Moffitt,
1993).
Vroege starters vertonen al op jonge leeftijd ongewenst gedrag, vaak als gevolg van
neuropsychologische beperkingen en een problematische opvoedingssituatie. Ze zijn impulsief,
agressief en opstandig en hebben vaker een licht verstandelijke beperking. Als reactie op een
inadequaat opvoedingsmilieu ontwikkelen ze een gebrekkige morele ontwikkeling en een laag
zelfbeeld, wat resulteert in een patroon van antisociaal gedrag dat aanhoudt in de volwassenheid
(Moffitt, 1993).
Late starters vertonen delinquent gedrag vanaf de adolescentie, vaak als reactie op maatschappelijke
onvrede, maar stoppen hiermee naarmate ze volwassen worden en een 'volwassen' aanzien krijgen.
Externe factoren spelen voor deze groep een grotere rol dan interne factoren. De late starters
vertonen geen kenmerkende patronen van antisociaal gedrag (Moffitt, 1993).
Volgens het tweepadenmodel zou je kunnen stellen dat Job een vroege starter is, gezien zijn
achtergrond van pedagogische verwaarlozing en mishandeling, neuropsychologische beperkingen (bv.
zijn licht verstandelijke beperking), gedragsproblematiek en drugsgebruik vanaf jonge leeftijd. Er is
sprake van externalisatie en een gebrek aan zelfsturing en inlevingsvermogen. Dit allen tezamen
suggereert een levenslang patroon van risicovol/delinquent gedrag.
1.2 Risico- en beschermende factoren
Het balansmodel van Bakker biedt inzicht in de draagkrachten (beschermende factoren) en
draaglasten (risicofactoren) van de cliënt op micro-, meso- en macroniveau (Snellen, 2014). De
belangrijkste bevindingen worden hieronder toegelicht. Voor een uitgebreide toelichting verwijs ik u
naar bijlage 2.
Op microniveau zijn de volgende risicofactoren benoemd: een licht verstandelijke beperking, een
(mogelijke) persoonlijkheidsstoornis, drugs- en alcoholmisbruik, gedragsproblemen, spanningen in
zijn hoofd, het overlijden van vader en geen toezicht/begeleiding.
De kans op risicovol drank- en drugsgebruik bij mensen met een licht verstandelijke beperking is
aanzienlijk groter dan bij leeftijdsgenoten zonder een beperking, doordat zij geen grenzen kennen
(Parnassia Groep, z.d.). Uit onderzoek blijkt dat cocaïne en amfetamine (speed), wat Job gebruikt,
kunnen bijdragen aan gewelddadig gedrag (Voorham & van Hasselt, 2013). Daarnaast zorgt alcohol
voor impulsiviteit. Wanneer iemand zonder alcohol ook impulsief is, wat bij Job het geval is, heeft hij
4
, door alcoholgebruik een nog verhoogder risico op het vertonen van agressief gedrag
(Expertisecentrum Alcohol, z.d.).
Job heeft daarnaast het verlies van zijn vader niet goed kunnen verwerken. Job beschikte niet over de
nodige vaardigheden en hulpbronnen om verlies te verwerken, wat volgens Tieleman (2019)
essentiële onderdelen zijn. Gezien zijn externaliserende gedragsproblematiek is hij eerder geneigd om
zijn emoties extern te uiten via agressief, opstandig of impulsief gedrag (Van Dijk et al., 2021), wat
mogelijk ook het geval is geweest na het overlijden van zijn vader.
De beschermde factor op microniveau is de behoefte aan hulp. Deze behoefte aan hulp kan gezien
worden als motivatie en kan de basis vormen voor positieve verandering (Van Der Veen & Goijarts,
2012).
De risicofactoren op mesoniveau zijn: problematische gezinssituatie in het verleden, gebrek aan
sociale ondersteuning, instabiele huisvesting en curatele. Dit zijn tevens de omgevingsfactoren die van
invloed zijn op het ontstaan van risicovol/delinquent gedrag.
De problematische gezinssituatie werd gekenmerkt door pedagogische verwaarlozing en
mishandeling, wat kan leiden tot trauma, verslechterde emotieregulatie, middelengebruik en
gedragsproblemen (Berge et al., 2012). De instabiele huisvesting is gericht op het verblijf van broer
Aron. Aron is bekend met geweldsdelicten en ernstige verslavingsproblematiek en voor de situatie
van Job wordt zijn verblijf als zeer zorgelijk beschouwd.
Job staat onder curatele, wat betekent dat hij niet zelf over zijn financiën en belangen mag beslissen
(Ministerie van Justitie, 2010). Dit is enerzijds een risicofactor en anderzijds een beschermende factor
op mesoniveau. Het beperkt zijn toegang tot financiële middelen, wat diefstal en bedreiging kan
veroorzaken, maar het kan ook voorkomen dat hij al zijn geld aan drugs uitgeeft, wat hem financieel
zou schaden.
De belangrijkste risicofactor op macroniveau is 'beperkte toegang tot passende zorg'. Job is niet
beoordeeld door de GGZ/crisisdienst en heeft hierdoor geen beoordeling voor zijn (mogelijke)
persoonlijkheidsstoornis gehad. Echter, kan toegang tot zorg in het algemeen wel gezien worden als
beschermende factor voor Job.
1.2.1 Statische- en dynamische risicofactoren
Men kent dynamische- en statische factoren. In tegenstelling tot statische factoren, die stabiel en
onveranderlijk zijn, kunnen dynamische factoren worden beïnvloed door interventies, behandelingen
en veranderingen in de omgeving (Menger et al., 2022).
Kijkend naar de risico- en beschermende factoren van Job zijn de risicofactoren het meest interessant,
want daar moet iets in veranderd worden om tot gedragsverandering te komen. In het overzicht
hieronder zijn de risicofactoren van Job onderverdeeld in statische- en dynamische factoren.
5
Inleiding ...................................................................................................................................................3
1. Analyse over het risicovolle en/of strafbare gedrag ...........................................................................4
1.1 Ontstaansgeschiedenis ..................................................................................................................4
1.2 Risico- en beschermende factoren ................................................................................................4
1.2.1 Statische- en dynamische risicofactoren ................................................................................5
1.3 Beweegredenen en mogelijke (generatie)patronen .....................................................................6
1.4 Strafbaar- of risicovol handelen?...................................................................................................7
1.5 Risicotaxatie ...................................................................................................................................7
2. Maatschappelijke kosten-batenanalyse ..............................................................................................9
2.1 Effecten en neveneffecten ............................................................................................................9
2.2 Afhankelijkheidsrelaties ...............................................................................................................10
2.3 Maatschappelijke waarde ............................................................................................................11
3. Advies voor een plan van aanpak ......................................................................................................12
3.1 Oordeel en advies ........................................................................................................................12
3.2 Veiligheidsborging en gedragsverandering .................................................................................13
Literatuurlijst .........................................................................................................................................15
Bijlagen...................................................................................................................................................18
Bijlage 1: Casusbeschrijving Job.........................................................................................................18
Bijlage 2: Balansmodel van Bakker – De risico- en beschermende factoren van Job .......................20
Bijlage 3: Risicotaxatie – FARE-model................................................................................................25
Bijlage 4: Subdoelen en beoogde effecten van ARopMaat-Plus .......................................................29
Bijlage 5: MKBA ten aanzien van het inzetten van ARopMaat-Plus bij Job.......................................31
2
,Inleiding
Dit verslag is onderdeel van de Minor Werken in een Gedwongen Kader.
In dit verslag wordt er een analyse gemaakt van het risicovolle en/of strafbare gedrag van Job.
Daarnaast wordt er een maatschappelijke kosten-batenanalyse gemaakt van een interventie die Job
zou kunnen volgen en tot slot wordt er een plan van aanpak gemaakt. Dit plan van aanpak is gericht
op de centrale vraag: 'Hoe kan Mediant het agressieve gedrag van Job reduceren en daarmee de kans
op recidive voorkomen?'. Deze vraag is geformuleerd vanuit Mediant, omdat ik vanuit Mediant
betrokken ben bij casus Job. Mediant biedt ondersteuning en begeleiding aan mensen met
psychische/psychiatrische problemen (Mediant, z.d.-b).
De risicoanalyse is gericht op casus Job. Job is een jongeman met een licht verstandelijke beperking,
afkomstig uit een problematisch gezin met mishandeling en verwaarlozing. Hij vertoont
externaliserende gedragsproblemen en beschikt over een beperkte mate van cognitieve flexibiliteit
en impulscontrole. Zijn psychopathologische kenmerken omvatten een mogelijke
persoonlijkheidsstoornis. Er is daarnaast sprake van alcohol- en drugsmisbruik. Hij heeft in het
verleden herhaaldelijk gewelddadig delict gedrag, in de vorm van agressie, laten zien en wordt
momenteel verdacht van mishandeling en bedreiging van zijn moeder. Bij toenemende stress neemt
de agressie toe en uit hij zich ook suïcidaal. Job wil graag geholpen worden om van de spanningen in
zijn hoofd af te komen. De volledige casusbeschrijving vindt u in bijlage 1. Mediant kan Job
ondersteunen en begeleiden. In dit verslag wordt duidelijk hoe.
Kort samengevat zal ik u in dit verslag informeren over het risicovolle gedrag van Job en zal ik een
advies geven voor een plan van aanpak om de agressie te reduceren en daarmee de kans op recidive
te voorkomen.
3
,1. Analyse over het risicovolle en/of strafbare gedrag
Dit hoofdstuk analyseert het risicovolle en/of strafbare gedrag van Job, inclusief de
ontstaansgeschiedenis, risico- en beschermende factoren, omgevingsinvloeden, beweegredenen en
mogelijke (generatie)patronen. Ook wordt er een onderscheid gemaakt tussen strafbaar en risicovol
handelen. Afsluitend wordt het (recidive)risico van Job ingeschat aan de hand van een risicotaxatie.
1.1 Ontstaansgeschiedenis
De ontstaansgeschiedenis van delinquent gedrag kan worden onderzocht aan de hand van het
tweepadenmodel van Moffitt, dat twee typen daders onderscheidt: vroege- en late starters (Moffitt,
1993).
Vroege starters vertonen al op jonge leeftijd ongewenst gedrag, vaak als gevolg van
neuropsychologische beperkingen en een problematische opvoedingssituatie. Ze zijn impulsief,
agressief en opstandig en hebben vaker een licht verstandelijke beperking. Als reactie op een
inadequaat opvoedingsmilieu ontwikkelen ze een gebrekkige morele ontwikkeling en een laag
zelfbeeld, wat resulteert in een patroon van antisociaal gedrag dat aanhoudt in de volwassenheid
(Moffitt, 1993).
Late starters vertonen delinquent gedrag vanaf de adolescentie, vaak als reactie op maatschappelijke
onvrede, maar stoppen hiermee naarmate ze volwassen worden en een 'volwassen' aanzien krijgen.
Externe factoren spelen voor deze groep een grotere rol dan interne factoren. De late starters
vertonen geen kenmerkende patronen van antisociaal gedrag (Moffitt, 1993).
Volgens het tweepadenmodel zou je kunnen stellen dat Job een vroege starter is, gezien zijn
achtergrond van pedagogische verwaarlozing en mishandeling, neuropsychologische beperkingen (bv.
zijn licht verstandelijke beperking), gedragsproblematiek en drugsgebruik vanaf jonge leeftijd. Er is
sprake van externalisatie en een gebrek aan zelfsturing en inlevingsvermogen. Dit allen tezamen
suggereert een levenslang patroon van risicovol/delinquent gedrag.
1.2 Risico- en beschermende factoren
Het balansmodel van Bakker biedt inzicht in de draagkrachten (beschermende factoren) en
draaglasten (risicofactoren) van de cliënt op micro-, meso- en macroniveau (Snellen, 2014). De
belangrijkste bevindingen worden hieronder toegelicht. Voor een uitgebreide toelichting verwijs ik u
naar bijlage 2.
Op microniveau zijn de volgende risicofactoren benoemd: een licht verstandelijke beperking, een
(mogelijke) persoonlijkheidsstoornis, drugs- en alcoholmisbruik, gedragsproblemen, spanningen in
zijn hoofd, het overlijden van vader en geen toezicht/begeleiding.
De kans op risicovol drank- en drugsgebruik bij mensen met een licht verstandelijke beperking is
aanzienlijk groter dan bij leeftijdsgenoten zonder een beperking, doordat zij geen grenzen kennen
(Parnassia Groep, z.d.). Uit onderzoek blijkt dat cocaïne en amfetamine (speed), wat Job gebruikt,
kunnen bijdragen aan gewelddadig gedrag (Voorham & van Hasselt, 2013). Daarnaast zorgt alcohol
voor impulsiviteit. Wanneer iemand zonder alcohol ook impulsief is, wat bij Job het geval is, heeft hij
4
, door alcoholgebruik een nog verhoogder risico op het vertonen van agressief gedrag
(Expertisecentrum Alcohol, z.d.).
Job heeft daarnaast het verlies van zijn vader niet goed kunnen verwerken. Job beschikte niet over de
nodige vaardigheden en hulpbronnen om verlies te verwerken, wat volgens Tieleman (2019)
essentiële onderdelen zijn. Gezien zijn externaliserende gedragsproblematiek is hij eerder geneigd om
zijn emoties extern te uiten via agressief, opstandig of impulsief gedrag (Van Dijk et al., 2021), wat
mogelijk ook het geval is geweest na het overlijden van zijn vader.
De beschermde factor op microniveau is de behoefte aan hulp. Deze behoefte aan hulp kan gezien
worden als motivatie en kan de basis vormen voor positieve verandering (Van Der Veen & Goijarts,
2012).
De risicofactoren op mesoniveau zijn: problematische gezinssituatie in het verleden, gebrek aan
sociale ondersteuning, instabiele huisvesting en curatele. Dit zijn tevens de omgevingsfactoren die van
invloed zijn op het ontstaan van risicovol/delinquent gedrag.
De problematische gezinssituatie werd gekenmerkt door pedagogische verwaarlozing en
mishandeling, wat kan leiden tot trauma, verslechterde emotieregulatie, middelengebruik en
gedragsproblemen (Berge et al., 2012). De instabiele huisvesting is gericht op het verblijf van broer
Aron. Aron is bekend met geweldsdelicten en ernstige verslavingsproblematiek en voor de situatie
van Job wordt zijn verblijf als zeer zorgelijk beschouwd.
Job staat onder curatele, wat betekent dat hij niet zelf over zijn financiën en belangen mag beslissen
(Ministerie van Justitie, 2010). Dit is enerzijds een risicofactor en anderzijds een beschermende factor
op mesoniveau. Het beperkt zijn toegang tot financiële middelen, wat diefstal en bedreiging kan
veroorzaken, maar het kan ook voorkomen dat hij al zijn geld aan drugs uitgeeft, wat hem financieel
zou schaden.
De belangrijkste risicofactor op macroniveau is 'beperkte toegang tot passende zorg'. Job is niet
beoordeeld door de GGZ/crisisdienst en heeft hierdoor geen beoordeling voor zijn (mogelijke)
persoonlijkheidsstoornis gehad. Echter, kan toegang tot zorg in het algemeen wel gezien worden als
beschermende factor voor Job.
1.2.1 Statische- en dynamische risicofactoren
Men kent dynamische- en statische factoren. In tegenstelling tot statische factoren, die stabiel en
onveranderlijk zijn, kunnen dynamische factoren worden beïnvloed door interventies, behandelingen
en veranderingen in de omgeving (Menger et al., 2022).
Kijkend naar de risico- en beschermende factoren van Job zijn de risicofactoren het meest interessant,
want daar moet iets in veranderd worden om tot gedragsverandering te komen. In het overzicht
hieronder zijn de risicofactoren van Job onderverdeeld in statische- en dynamische factoren.
5
