Isabel Baeten
Academiejaar 2022-2023
Methoden van
wetenschappelijk
onderzoek – deel 1
P0M24a
, Isabel Baeten
2022-2023
Inhoudstafel
1. HOOFDSTUK 1: inleiding…………………………………………………………………………………………………………………….. 1
1.1. Methoden om kennis te vergaren (niet-wetenschappelijk)……………………………………………………… 1
1.2. De wetenschappelijke methode………………………………………………………………………………………………. 2
2. HOOFDSTUK 2: onderzoeksideeën en hypothesen…………………………………………………………………………….. 3
2.1. Hypothese formuleren……………………………………………………………………………………………………………. 3
3. HOOFDSTUK 3: variabelen definiëren en meten………………………………………………………………………………… 5
3.1. Constructen en operationele definities……………………………………………………………………………………. 5
3.2. Validiteit en betrouwbaarheid………………………………………………………………………………………………… 6
3.3. Meetschalen……………………………………………………………………………………………………………………………. 7
3.4. Meet “modaliteiten”……………………………………………………………………………………………………………….. 9
5. HOOFDSTUK 5: participanten selecteren……………………………………………………………………………………………. 11
5.1. Identificeren en selecteren van de participanten……………………………………………………………………… 11
6. HOOFDSTUK 6: onderzoeksstrategieën en validiteit…………………………………………………………………………… 13
6.1. Onderzoeksstrategieën…………………………………………………………………………………………………………….. 13
6.2. Externe validiteit………………………………………………………………………………………………………………………. 14
6.3. Interne validiteit………………………………………………………………………………………………………………………. 15
6.4. Meer over interne en externe validiteit……………………………………………………………………………………. 15
7. HOOFDSTUK 7: de experimentele onderzoeksstrategie……………………………………………………………………… 17
7.1. Oorzaak en gevolg relaties……………………………………………………………………………………………………….. 17
7.2. Elementen van experimenten onderscheiden………………………………………………………………………….. 17
7.3. Bijkomende variabelen controleren…………………………………………………………………………………………. 17
7.4. Controle condities en manipulatiechecks…………………………………………………………………………………. 18
7.5. Externe validiteit verhogen………………………………………………………………………………………………………. 19
8. HOOFDSTUK 8: experimentele designs: tussen-subject designs…………………………………………………………. 21
8.1. Onderzoeksdesign……………………………………………………………………………………………………………………. 21
8.2. Individuele verschillen als storende variabelen………………………………………………………………………… 21
8.3. Individuele verschillen beperkend als storende variabelen aan start van het experiment………… 22
8.4. Individuele verschillen en variabiliteit………………………………………………………………………………………. 22
8.5. Andere bedreigingen van interne validiteit………………………………………………………………………………. 22
9. HOOFDSTUK 9: experimenteel design: binnen-subject design……………………………………………………………. 23
9.1. Onderzoeksdesign……………………………………………………………………………………………………………………. 23
9.2. Bedreigingen voor interne validiteit…………………………………………………………………………………………. 23
9.3. Omgaan met tijdsgerelateerde bedreigingen…………………………………………………………………………… 24
9.4. Vergelijking tussen-subject en binnen-subject design………………………………………………………………. 24
10. HOOFDSTUK 10: non -en quasi-experimentele designs en strategieën………………………………………….... 25
10.1. Non -en quasi-experimentele onderzoeksstrategieën……………………………………………………………. 25
10.2. Tussen-subject designs: niet-equivalente groep designs………………………………………………………… 25
10.3. Binnen-subject design: pre-post designs………………………………………………………………………………… 26
10.4. Designs voor ontwikkelingsonderzoek……………………………………………………………………………………. 27
11. HOOFDSTUK 11: factoriële designs………………………………………………………………………………………………….. 29
11.1. Factorieel onderzoeksdesign………………………………………………………………………………………………….. 29
11.2. Hoofdeffecten en interacties………………………………………………………………………………………………….. 29
11.3. Types factoriële designs…………………………………………………………………………………………………………. 30
11.4. Toepassingen van factoriële designs………………………………………………………………………………………. 31
12. HOOFDSTUK 12: correlationele onderzoeksstrategieën…………………………………………………………………… 33
12.1. Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………………. 33
12.2. Toepassingen…………………………………………………………………………………………………………………………. 33
12.3. Voor -en nadelen……………………………………………………………………………………………………………………. 33
13. HOOFDSTUK 13: beschrijvende onderzoeksstrategie……………………………………………………………………….. 35
, Isabel Baeten
2022-2023
13.1. Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………………. 35
13.2. Observationeel design……………………………………………………………………………………………………………. 35
13.3. Survey designs……………………………………………………………………………………………………………………….. 36
13.4. Case study design…………………………………………………………………………………………………………………… 37
14. HOOFDSTUK 14: single case experimenteel design………………………………………………………………………….. 39
14.1. Onderzoeksdesign………………………………………………………………………………………………………………….. 39
14.2. Single case/subject experimenteel design………………………………………………………………………………. 39
14.3. Fases en veranderingen in fase………………………………………………………………………………………………. 39
14.4. Reversal design………………………………………………………………………………………………………………………. 41
14.5. Multiple baseline design………………………………………………………………………………………………………… 42
14.6. Voor -en nadelen single case study………………………………………………………………………………………… 43
15. OPEN SCIENCE…………………………………………………………………………………………………………………………………. 45
15.1. Open Science………………………………………………………………………………………………………………………….. 45
15.2. Waarom Open Science? (wat gaat er mis)………………………………………………………………………………. 46
15.3. Open Science in de praktijK……………………………………………………………………………………………………. 47
, Hoofdstuk 1: inleiding
1. Methoden om kennis te verkrijgen (niet-wetenschappelijk)
1.1. Vasthoudendheid
= we accepteren informatie als waar, omdat het altijd al zo is geweest
o.b.v. gewoonte/bijgeloof = tenacity
Bv. in advertenties
- niet kritisch + snel en makkelijk vragen beantwoorden zonder
- corrigeren is zeer moeilijk consequenties bij fout
1.2. Intuïtie
= we accepteren informatie als waar omdat dit “juist aanvoelt”
o.b.v. buikgevoel/voorgevoel, instinct
Bv. ethische vraagstukken, morele dilemma’s
- niet kritisch + snel en makkelijk vragen beantwoorden zonder
- geen manier om accurate van foutieve info consequenties bij fout
te onderscheiden
1.3. Autoriteit
= we accepteren informatie als waar, omdat de die afkomstig is van een expert rond dat onderwerp
Bv. Google, boeken
- niet kritisch + snel en makkelijk vragen beantwoorden zonder
- levert niet altijd accurate info op consequenties bij fout
- bias + goed startpunt voor vergaren van kennis
1.3.1. Methode van geloof
= blind vertrouwen in autoriteit zonder twijfel/toetsing
- geen mechanisme/mogelijkheid tot verifiëren informatie
Bv. vertrouwen van kinderen in ouders
1.4. Rationalisme
= antwoorden zoeken door logisch te redeneren
Vertrekt van een set gekende feiten/assumpties (premissen) en gebruiken logica om tot een
conclusie/antwoord te komen
Rationele methode start pas na de premissen (geen: info verzamelen, observaties, …)
Is een cruciaal component van de wetenschappelijke methode
- veel leunt op juistheid premissen en + conclusie = correct ALS: juiste toepassing
logische redenering conclusies op juiste premissen
+ stelt meer eisen aan info en geproduceerde
antwoorden
1.5. Empirie
= antwoorden zoeken door directe observatie of directe sensorische ervaring
Is een cruciaal component van de wetenschappelijke methode
- onze waarneming en interpretatie van de + veel antwoorden uit wereld rond ons
wereld zijn niet altijd correct + stelt meer eisen aan info en geproduceerde
(invloed van voorkennis (tenacity), antwoorden
verwachtingen, gevoelens,…) + makkelijk en directe manier om vragen te
(trial-and-error = kost tijd) beantwoorden
1
Academiejaar 2022-2023
Methoden van
wetenschappelijk
onderzoek – deel 1
P0M24a
, Isabel Baeten
2022-2023
Inhoudstafel
1. HOOFDSTUK 1: inleiding…………………………………………………………………………………………………………………….. 1
1.1. Methoden om kennis te vergaren (niet-wetenschappelijk)……………………………………………………… 1
1.2. De wetenschappelijke methode………………………………………………………………………………………………. 2
2. HOOFDSTUK 2: onderzoeksideeën en hypothesen…………………………………………………………………………….. 3
2.1. Hypothese formuleren……………………………………………………………………………………………………………. 3
3. HOOFDSTUK 3: variabelen definiëren en meten………………………………………………………………………………… 5
3.1. Constructen en operationele definities……………………………………………………………………………………. 5
3.2. Validiteit en betrouwbaarheid………………………………………………………………………………………………… 6
3.3. Meetschalen……………………………………………………………………………………………………………………………. 7
3.4. Meet “modaliteiten”……………………………………………………………………………………………………………….. 9
5. HOOFDSTUK 5: participanten selecteren……………………………………………………………………………………………. 11
5.1. Identificeren en selecteren van de participanten……………………………………………………………………… 11
6. HOOFDSTUK 6: onderzoeksstrategieën en validiteit…………………………………………………………………………… 13
6.1. Onderzoeksstrategieën…………………………………………………………………………………………………………….. 13
6.2. Externe validiteit………………………………………………………………………………………………………………………. 14
6.3. Interne validiteit………………………………………………………………………………………………………………………. 15
6.4. Meer over interne en externe validiteit……………………………………………………………………………………. 15
7. HOOFDSTUK 7: de experimentele onderzoeksstrategie……………………………………………………………………… 17
7.1. Oorzaak en gevolg relaties……………………………………………………………………………………………………….. 17
7.2. Elementen van experimenten onderscheiden………………………………………………………………………….. 17
7.3. Bijkomende variabelen controleren…………………………………………………………………………………………. 17
7.4. Controle condities en manipulatiechecks…………………………………………………………………………………. 18
7.5. Externe validiteit verhogen………………………………………………………………………………………………………. 19
8. HOOFDSTUK 8: experimentele designs: tussen-subject designs…………………………………………………………. 21
8.1. Onderzoeksdesign……………………………………………………………………………………………………………………. 21
8.2. Individuele verschillen als storende variabelen………………………………………………………………………… 21
8.3. Individuele verschillen beperkend als storende variabelen aan start van het experiment………… 22
8.4. Individuele verschillen en variabiliteit………………………………………………………………………………………. 22
8.5. Andere bedreigingen van interne validiteit………………………………………………………………………………. 22
9. HOOFDSTUK 9: experimenteel design: binnen-subject design……………………………………………………………. 23
9.1. Onderzoeksdesign……………………………………………………………………………………………………………………. 23
9.2. Bedreigingen voor interne validiteit…………………………………………………………………………………………. 23
9.3. Omgaan met tijdsgerelateerde bedreigingen…………………………………………………………………………… 24
9.4. Vergelijking tussen-subject en binnen-subject design………………………………………………………………. 24
10. HOOFDSTUK 10: non -en quasi-experimentele designs en strategieën………………………………………….... 25
10.1. Non -en quasi-experimentele onderzoeksstrategieën……………………………………………………………. 25
10.2. Tussen-subject designs: niet-equivalente groep designs………………………………………………………… 25
10.3. Binnen-subject design: pre-post designs………………………………………………………………………………… 26
10.4. Designs voor ontwikkelingsonderzoek……………………………………………………………………………………. 27
11. HOOFDSTUK 11: factoriële designs………………………………………………………………………………………………….. 29
11.1. Factorieel onderzoeksdesign………………………………………………………………………………………………….. 29
11.2. Hoofdeffecten en interacties………………………………………………………………………………………………….. 29
11.3. Types factoriële designs…………………………………………………………………………………………………………. 30
11.4. Toepassingen van factoriële designs………………………………………………………………………………………. 31
12. HOOFDSTUK 12: correlationele onderzoeksstrategieën…………………………………………………………………… 33
12.1. Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………………. 33
12.2. Toepassingen…………………………………………………………………………………………………………………………. 33
12.3. Voor -en nadelen……………………………………………………………………………………………………………………. 33
13. HOOFDSTUK 13: beschrijvende onderzoeksstrategie……………………………………………………………………….. 35
, Isabel Baeten
2022-2023
13.1. Inleiding…………………………………………………………………………………………………………………………………. 35
13.2. Observationeel design……………………………………………………………………………………………………………. 35
13.3. Survey designs……………………………………………………………………………………………………………………….. 36
13.4. Case study design…………………………………………………………………………………………………………………… 37
14. HOOFDSTUK 14: single case experimenteel design………………………………………………………………………….. 39
14.1. Onderzoeksdesign………………………………………………………………………………………………………………….. 39
14.2. Single case/subject experimenteel design………………………………………………………………………………. 39
14.3. Fases en veranderingen in fase………………………………………………………………………………………………. 39
14.4. Reversal design………………………………………………………………………………………………………………………. 41
14.5. Multiple baseline design………………………………………………………………………………………………………… 42
14.6. Voor -en nadelen single case study………………………………………………………………………………………… 43
15. OPEN SCIENCE…………………………………………………………………………………………………………………………………. 45
15.1. Open Science………………………………………………………………………………………………………………………….. 45
15.2. Waarom Open Science? (wat gaat er mis)………………………………………………………………………………. 46
15.3. Open Science in de praktijK……………………………………………………………………………………………………. 47
, Hoofdstuk 1: inleiding
1. Methoden om kennis te verkrijgen (niet-wetenschappelijk)
1.1. Vasthoudendheid
= we accepteren informatie als waar, omdat het altijd al zo is geweest
o.b.v. gewoonte/bijgeloof = tenacity
Bv. in advertenties
- niet kritisch + snel en makkelijk vragen beantwoorden zonder
- corrigeren is zeer moeilijk consequenties bij fout
1.2. Intuïtie
= we accepteren informatie als waar omdat dit “juist aanvoelt”
o.b.v. buikgevoel/voorgevoel, instinct
Bv. ethische vraagstukken, morele dilemma’s
- niet kritisch + snel en makkelijk vragen beantwoorden zonder
- geen manier om accurate van foutieve info consequenties bij fout
te onderscheiden
1.3. Autoriteit
= we accepteren informatie als waar, omdat de die afkomstig is van een expert rond dat onderwerp
Bv. Google, boeken
- niet kritisch + snel en makkelijk vragen beantwoorden zonder
- levert niet altijd accurate info op consequenties bij fout
- bias + goed startpunt voor vergaren van kennis
1.3.1. Methode van geloof
= blind vertrouwen in autoriteit zonder twijfel/toetsing
- geen mechanisme/mogelijkheid tot verifiëren informatie
Bv. vertrouwen van kinderen in ouders
1.4. Rationalisme
= antwoorden zoeken door logisch te redeneren
Vertrekt van een set gekende feiten/assumpties (premissen) en gebruiken logica om tot een
conclusie/antwoord te komen
Rationele methode start pas na de premissen (geen: info verzamelen, observaties, …)
Is een cruciaal component van de wetenschappelijke methode
- veel leunt op juistheid premissen en + conclusie = correct ALS: juiste toepassing
logische redenering conclusies op juiste premissen
+ stelt meer eisen aan info en geproduceerde
antwoorden
1.5. Empirie
= antwoorden zoeken door directe observatie of directe sensorische ervaring
Is een cruciaal component van de wetenschappelijke methode
- onze waarneming en interpretatie van de + veel antwoorden uit wereld rond ons
wereld zijn niet altijd correct + stelt meer eisen aan info en geproduceerde
(invloed van voorkennis (tenacity), antwoorden
verwachtingen, gevoelens,…) + makkelijk en directe manier om vragen te
(trial-and-error = kost tijd) beantwoorden
1
