Caro Van Herrewegen Sociologie 1PBASOW
Sociologie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 4: Cultuur..............................................................................................................................4
4.1 Wat is cultuur?..............................................................................................................................4
Cultuur gaat om het alledaagse leven............................................................................................5
Cultuurvorming gebeurt op verschillende niveaus.........................................................................5
Cultuur is immaterieel....................................................................................................................5
Cultuur is aangeleerd......................................................................................................................5
4.2 Cultuur bestaat uit een aantal elementen....................................................................................6
4.2.1 Verwachtingen.......................................................................................................................6
4.2.2 Doelen...................................................................................................................................6
4.2.3 Kennis naast middelen en condities.......................................................................................6
4.2.4 Normen en waarden..............................................................................................................6
4.2.5 WG Sumner: Folkways en mores...........................................................................................7
4.2.6 R. Linton: Typologie van waarden en normen.......................................................................7
4.3 Cultuur wordt door groeperingen gedragen.................................................................................8
4.3.1 Cultuurpatronen....................................................................................................................8
4.3.2 Dominante cultuur, subcultuur en contracultuur..................................................................8
4.4 Cultuur kent een zekere dwingendheid........................................................................................8
4.4.1 Cultuur en tijd........................................................................................................................8
4.4.2 Cultuur en ruimte..................................................................................................................8
Hoofdstuk 5: Sociale structuur...............................................................................................................9
5.1 Wat is een sociale structuur?........................................................................................................9
5.2 De componenten van een sociale structuur.................................................................................9
5.2.1 De positionele dimensie......................................................................................................10
5.2.2 De culturele dimensie..........................................................................................................10
5.3 Groeperingen, kenmerken en soorten........................................................................................11
5.3.1 Sociale groeperingen...........................................................................................................11
5.3.2 Kenmerken van groeperingen..............................................................................................11
5.3.3 Soorten groeperingen: de indeling volgens Merton............................................................12
5.3.4 Netwerken...........................................................................................................................12
5.3.5 Referentiegroepen...............................................................................................................13
5.4 Structurele effecten....................................................................................................................13
5.4.1 Het bovenindividuele karakter van de sociale structuur......................................................13
5.4.2 Vormen van structurele effecten.........................................................................................13
Sociologie 1
,Caro Van Herrewegen Sociologie 1PBASOW
Hoofdstuk 6: Sociale stratificatie..........................................................................................................14
6.1 Inleiding......................................................................................................................................14
6.2 De ontwikkeling van de sociale stratificatie................................................................................14
6.2.1 Sociale verschillen................................................................................................................14
6.2.2 Van sociale differentiatie tot sociale uitsluiting...................................................................14
6.3 Geschiedenis van de sociale stratificatie....................................................................................15
6.3.1 Van universele beginselen naar particuliere criteria............................................................15
6.3.2 Traditionele samenlevingen met standen en kasten...........................................................15
6.3.3 Moderne samenlevingen met klassen.................................................................................15
6.3.4 Hedendaagse evolutie / ontwikkelingen..............................................................................15
6.4 Benaderingswijzen van sociale stratificatie................................................................................16
6.4.1 Het functionalisme...............................................................................................................16
6.4.2 Karl Marx (1818-1883).........................................................................................................16
6.4.3 Max Weber (1864-1920)......................................................................................................17
6.5 Sociale ongelijkheid....................................................................................................................17
6.5.1 Beloningsongelijkheid en kansenongelijkheid.....................................................................17
6.5.2 Sociale ongelijkheid naar etnische afkomst.........................................................................18
6.5.3 Sociale ongelijkheid naar sekse............................................................................................18
6.5.4 Onderzoek naar sociale ongelijkheid in rechtsbedeling.......................................................18
6.6 Sociale mobiliteit........................................................................................................................18
6.6.1 Het begrip sociale mobiliteit................................................................................................18
6.6.2 Omvang en ontwikkeling.....................................................................................................18
6.6.3 Determinanten....................................................................................................................18
Hoofdstuk 7: Afwijkend gedrag............................................................................................................19
7.1 Inleiding......................................................................................................................................19
7.2 Sociale controle versus afwijkend gedrag...................................................................................20
7.2.1 Elchardus onderscheidt 7 gordels van sociale controle.......................................................20
7.2.2 ROSS onderscheidt informele en formele niveaus in sociale controle.................................20
7.3 De functionalistische benadering...............................................................................................20
Functionele en disfunctionele gevolgen van afwijkend gedrag....................................................20
7.4 Theorieën ter verklaring van afwijkend gedrag..........................................................................21
7.4.1 Anomietheorie van Emile Durkheim....................................................................................21
7.4.2 Anomietheorie van Robert Merton.....................................................................................21
7.4.3 Differentiële associatietheorie van Edwin Sutherland.........................................................22
7.4.4 Delinquente subcultuurtheorie van Albert Cohen...............................................................22
7.4.5 Sociale controletheorie van Travis Hirschi...........................................................................23
Sociologie 2
,Caro Van Herrewegen Sociologie 1PBASOW
7.4.6 Labelling of etiketteertheorie van Howard Becker..............................................................24
Hoofdstuk 8: Institutionalisering..........................................................................................................24
8.1 De institutie als collectief georganiseerd gedrag........................................................................24
8.1.1 Maatschappelijke doelstellingen en gedrag.........................................................................24
8.1.2 Kenmerken van instituties...................................................................................................24
8.1.3 Onderscheid institutie/instelling..........................................................................................25
8.1.4 Primaire en secundaire instituties.......................................................................................25
8.1.5 Taal als kerninstitutie...........................................................................................................25
8.2 Het institutionaliseringsproces...................................................................................................25
8.2.1 Het dynamisch karakter: wisselwerking tussen cultuur en structuur..................................26
8.2.2 Het experiment van Mereï...................................................................................................26
8.2.3 Een proces kent een verloop...............................................................................................26
8.3 De dwang van institutionele regelingen.....................................................................................26
8.4 Functionalistische benadering van instituties.............................................................................26
8.5 Het gezin als institutie.................................................................................................................27
8.5.1 Waarom een institutie?.......................................................................................................27
8.5.2 Gezinsvormen......................................................................................................................27
8.5.3 Functies van het gezin..........................................................................................................27
8.5.4 Functieverschuivingen.........................................................................................................27
Hoofdstuk 9: Socialisatie......................................................................................................................28
9.1 Wat is socialisatie?......................................................................................................................28
9.1.1 Analyse van de definitie.......................................................................................................28
9.1.2 Momenten in het socialisatieproces....................................................................................28
9.2 Socialisatie vanuit het perspectief van de maatschappij............................................................28
9.3 Socialisatie vanuit het perspectief van het individu....................................................................28
9.3.1 Het socialisatieproces volgens G.H. Mead...........................................................................28
9.3.2 Het gezin als primaire socialisatiebewerker.........................................................................29
9.3.3 Secundaire socialisatie.........................................................................................................29
9.3.4 Tertiaire socialisatie.............................................................................................................30
9.4 Differentiële socialisatie.............................................................................................................30
9.4.1 Structurele kenmerken van het gezin..................................................................................30
9.4.2 Sociale klasse.......................................................................................................................30
9.5 Resocialisatie..............................................................................................................................32
9.6 Waarom is socialisatie een belangrijk thema voor de sociaal werker?.......................................32
Hoofdstuk 10: Sociale verandering.......................................................................................................32
10.1 Het begrip sociale verandering.................................................................................................32
Sociologie 3
, Caro Van Herrewegen Sociologie 1PBASOW
10.2 Theorieën over sociale verandering..........................................................................................32
10.2.1 Materialistische verklaringen.............................................................................................33
10.2.2 Idealistische verklaringen..................................................................................................33
10.3 Toepassingen op het welzijnsbeleid.........................................................................................34
Hoofdstuk 4: Cultuur
4.1 Wat is cultuur?
‘Cultuur’ en ‘structuur’ zijn onlosmakelijk verbonden met elkaar. Er is sprake van een samenhang en
wisselwerking tussen deze 2 begrippen. Cultuur slaat op de inhoud. Structuur op de vorm.
Sociologie 4
Sociologie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 4: Cultuur..............................................................................................................................4
4.1 Wat is cultuur?..............................................................................................................................4
Cultuur gaat om het alledaagse leven............................................................................................5
Cultuurvorming gebeurt op verschillende niveaus.........................................................................5
Cultuur is immaterieel....................................................................................................................5
Cultuur is aangeleerd......................................................................................................................5
4.2 Cultuur bestaat uit een aantal elementen....................................................................................6
4.2.1 Verwachtingen.......................................................................................................................6
4.2.2 Doelen...................................................................................................................................6
4.2.3 Kennis naast middelen en condities.......................................................................................6
4.2.4 Normen en waarden..............................................................................................................6
4.2.5 WG Sumner: Folkways en mores...........................................................................................7
4.2.6 R. Linton: Typologie van waarden en normen.......................................................................7
4.3 Cultuur wordt door groeperingen gedragen.................................................................................8
4.3.1 Cultuurpatronen....................................................................................................................8
4.3.2 Dominante cultuur, subcultuur en contracultuur..................................................................8
4.4 Cultuur kent een zekere dwingendheid........................................................................................8
4.4.1 Cultuur en tijd........................................................................................................................8
4.4.2 Cultuur en ruimte..................................................................................................................8
Hoofdstuk 5: Sociale structuur...............................................................................................................9
5.1 Wat is een sociale structuur?........................................................................................................9
5.2 De componenten van een sociale structuur.................................................................................9
5.2.1 De positionele dimensie......................................................................................................10
5.2.2 De culturele dimensie..........................................................................................................10
5.3 Groeperingen, kenmerken en soorten........................................................................................11
5.3.1 Sociale groeperingen...........................................................................................................11
5.3.2 Kenmerken van groeperingen..............................................................................................11
5.3.3 Soorten groeperingen: de indeling volgens Merton............................................................12
5.3.4 Netwerken...........................................................................................................................12
5.3.5 Referentiegroepen...............................................................................................................13
5.4 Structurele effecten....................................................................................................................13
5.4.1 Het bovenindividuele karakter van de sociale structuur......................................................13
5.4.2 Vormen van structurele effecten.........................................................................................13
Sociologie 1
,Caro Van Herrewegen Sociologie 1PBASOW
Hoofdstuk 6: Sociale stratificatie..........................................................................................................14
6.1 Inleiding......................................................................................................................................14
6.2 De ontwikkeling van de sociale stratificatie................................................................................14
6.2.1 Sociale verschillen................................................................................................................14
6.2.2 Van sociale differentiatie tot sociale uitsluiting...................................................................14
6.3 Geschiedenis van de sociale stratificatie....................................................................................15
6.3.1 Van universele beginselen naar particuliere criteria............................................................15
6.3.2 Traditionele samenlevingen met standen en kasten...........................................................15
6.3.3 Moderne samenlevingen met klassen.................................................................................15
6.3.4 Hedendaagse evolutie / ontwikkelingen..............................................................................15
6.4 Benaderingswijzen van sociale stratificatie................................................................................16
6.4.1 Het functionalisme...............................................................................................................16
6.4.2 Karl Marx (1818-1883).........................................................................................................16
6.4.3 Max Weber (1864-1920)......................................................................................................17
6.5 Sociale ongelijkheid....................................................................................................................17
6.5.1 Beloningsongelijkheid en kansenongelijkheid.....................................................................17
6.5.2 Sociale ongelijkheid naar etnische afkomst.........................................................................18
6.5.3 Sociale ongelijkheid naar sekse............................................................................................18
6.5.4 Onderzoek naar sociale ongelijkheid in rechtsbedeling.......................................................18
6.6 Sociale mobiliteit........................................................................................................................18
6.6.1 Het begrip sociale mobiliteit................................................................................................18
6.6.2 Omvang en ontwikkeling.....................................................................................................18
6.6.3 Determinanten....................................................................................................................18
Hoofdstuk 7: Afwijkend gedrag............................................................................................................19
7.1 Inleiding......................................................................................................................................19
7.2 Sociale controle versus afwijkend gedrag...................................................................................20
7.2.1 Elchardus onderscheidt 7 gordels van sociale controle.......................................................20
7.2.2 ROSS onderscheidt informele en formele niveaus in sociale controle.................................20
7.3 De functionalistische benadering...............................................................................................20
Functionele en disfunctionele gevolgen van afwijkend gedrag....................................................20
7.4 Theorieën ter verklaring van afwijkend gedrag..........................................................................21
7.4.1 Anomietheorie van Emile Durkheim....................................................................................21
7.4.2 Anomietheorie van Robert Merton.....................................................................................21
7.4.3 Differentiële associatietheorie van Edwin Sutherland.........................................................22
7.4.4 Delinquente subcultuurtheorie van Albert Cohen...............................................................22
7.4.5 Sociale controletheorie van Travis Hirschi...........................................................................23
Sociologie 2
,Caro Van Herrewegen Sociologie 1PBASOW
7.4.6 Labelling of etiketteertheorie van Howard Becker..............................................................24
Hoofdstuk 8: Institutionalisering..........................................................................................................24
8.1 De institutie als collectief georganiseerd gedrag........................................................................24
8.1.1 Maatschappelijke doelstellingen en gedrag.........................................................................24
8.1.2 Kenmerken van instituties...................................................................................................24
8.1.3 Onderscheid institutie/instelling..........................................................................................25
8.1.4 Primaire en secundaire instituties.......................................................................................25
8.1.5 Taal als kerninstitutie...........................................................................................................25
8.2 Het institutionaliseringsproces...................................................................................................25
8.2.1 Het dynamisch karakter: wisselwerking tussen cultuur en structuur..................................26
8.2.2 Het experiment van Mereï...................................................................................................26
8.2.3 Een proces kent een verloop...............................................................................................26
8.3 De dwang van institutionele regelingen.....................................................................................26
8.4 Functionalistische benadering van instituties.............................................................................26
8.5 Het gezin als institutie.................................................................................................................27
8.5.1 Waarom een institutie?.......................................................................................................27
8.5.2 Gezinsvormen......................................................................................................................27
8.5.3 Functies van het gezin..........................................................................................................27
8.5.4 Functieverschuivingen.........................................................................................................27
Hoofdstuk 9: Socialisatie......................................................................................................................28
9.1 Wat is socialisatie?......................................................................................................................28
9.1.1 Analyse van de definitie.......................................................................................................28
9.1.2 Momenten in het socialisatieproces....................................................................................28
9.2 Socialisatie vanuit het perspectief van de maatschappij............................................................28
9.3 Socialisatie vanuit het perspectief van het individu....................................................................28
9.3.1 Het socialisatieproces volgens G.H. Mead...........................................................................28
9.3.2 Het gezin als primaire socialisatiebewerker.........................................................................29
9.3.3 Secundaire socialisatie.........................................................................................................29
9.3.4 Tertiaire socialisatie.............................................................................................................30
9.4 Differentiële socialisatie.............................................................................................................30
9.4.1 Structurele kenmerken van het gezin..................................................................................30
9.4.2 Sociale klasse.......................................................................................................................30
9.5 Resocialisatie..............................................................................................................................32
9.6 Waarom is socialisatie een belangrijk thema voor de sociaal werker?.......................................32
Hoofdstuk 10: Sociale verandering.......................................................................................................32
10.1 Het begrip sociale verandering.................................................................................................32
Sociologie 3
, Caro Van Herrewegen Sociologie 1PBASOW
10.2 Theorieën over sociale verandering..........................................................................................32
10.2.1 Materialistische verklaringen.............................................................................................33
10.2.2 Idealistische verklaringen..................................................................................................33
10.3 Toepassingen op het welzijnsbeleid.........................................................................................34
Hoofdstuk 4: Cultuur
4.1 Wat is cultuur?
‘Cultuur’ en ‘structuur’ zijn onlosmakelijk verbonden met elkaar. Er is sprake van een samenhang en
wisselwerking tussen deze 2 begrippen. Cultuur slaat op de inhoud. Structuur op de vorm.
Sociologie 4
