Boeksamenvatting Diagnostiek in de KP
Psychologische diagnostiek in de gezondheidszorg - 4e druk
Inhoudsopgave:
H1 - Het diagnostisch proces 3
1.1 Inleiding 3
1.2 Stappen van het diagnostisch proces 3
1.3 Vijf basisvragen in de klinische psychodiagnostiek 3
1.4 De diagnostische cyclus 5
1.5 Het diagnostisch proces: van aanmelding tot verslag 6
1.6 Diagnose Behandel Combinaties (DBC’s) 8
1.7 Besluit 9
H2 - Kwaliteit van diagnostiek 10
2.1 Inleiding 10
2.2 Kwaliteitseisen voor referentiekaders, modellen en tests 10
2.3 Kwaliteit van het diagnostisch proces 13
2.4 Kwaliteit van diagnostiek: verantwoording tegenover publiek wetenschap en cliënt 15
H3- Het gesprek 16
3.1 Inleiding 16
3.2 De plaats en functie van het gesprek in de diagnostische cyclus 16
3.3 Voorwaarden voor het gesprek 16
3.4 De inhoud van het gesprek 17
3.5 Beoordelingsschalen en gestructureerde interviews 18
3.6 De feitelijke uitvoering van het gesprek 20
3.7 Mogelijke obstakels tijdens het gesprek 21
3.8 Overige gesprekken tijdens de intakefase 22
3.9 Verslaglegging 22
H4 - Gedragsobservatie 23
4.1 Inleiding 23
4.2 Ongestandaardiseerde observatie 23
4.3 Gestandaardiseerde observatie 24
4.4 Gestandaardiseerde observatie bij specifieke verschijnselen 26
4.5 Tot slot 27
H5 - Indirecte methoden 28
5.1 Inleiding 28
5.2 Kenmerken van indirecte methoden 28
5.3 Soorten indirecte methoden 29
5.4 Interpreteren en interpretatie processen 30
5.5 Evaluatie en gebruik van indirecte methoden 30
H6 - Intelligentie en intelligentietests 31
6.1 Inleiding 31
6.2 Intelligentietests 31
6.3 Intelligentietests in de praktijk 33
1
,H7 - Neuropsychologische vragen en methoden 35
7.1 Inleiding 35
7.2 Mogelijke misverstanden 35
7.3 Soorten vraagstellingen 36
7.4 Meetinstrumenten 36
7.5 Interpretatieproblemen 39
H8 - Persoonlijkheidsvragenlijsten 41
8.1 Inleiding 41
8.2 Kenmerken en principes van persoonlijkheidsvragenlijsten 41
8.3 Enige persoonlijkheidsvragenlijsten 42
8.4 Het gebruik van persoonlijkheidsvragenlijsten in de gezondheidszorg 44
8.5 Besluit 45
H9 - Vragenlijsten voor het meten van probleemgebieden 46
9.1 Inleiding 46
9.2 Algemene psychopathologie vragenlijsten 46
9.3 Specifieke vragenlijsten 47
9.4 Het gebruik van algemene psychopathologie vragenlijsten in de gezondheidszorg 50
9.5 Het gebruik van specifieke vragenlijsten in de gezondheidszorg 50
9.6 Conclusie 50
H11 - Ethische aspecten en rapportage van diagnostiek 51
11.1 Inleiding 51
11.2 Ethische regels bij diagnostiek 51
11.3 Rapportage van diagnostiek 53
11.4 Besluit 54
2
,H1 - Het diagnostisch proces
1.1 Inleiding
Men spreekt van klinische psychodiagnostiek als een professionele activiteit die steunt op drie
elementen: theorievorming over de problemen/klachten en problematische gedragingen,
operationalisatie en meting daarvan, en toepassing van relevantie diagnostische methoden. De
kwaliteit van de drie elementen berust op conceptueel en empirisch onderzoek. Dat houdt in dat
hypothesen over gedragingen, cognities en emoties/motivaties geformuleerd worden op basis van
een theorie, en geoperationaliseerd, gemeten en getoetst worden in een gefaseerd diagnostisch
proces.
1.2 Stappen van het diagnostisch proces
Een diagnosticus analyseert zowel de hulpvraag van de cliënt
als de aanvraag van de verwijzer. Deze hoeven niet dezelfde te zijn. Op basis van deze vragen stelt
een diagnosticus een voorlopige theorie op. Het toetsen van deze theorie vereist vijf diagnostische
handelingen:
1. De voorlopige theorie wordt omgezet in
concrete hypothesen
2. Een specifiek onderzoeksinstrument
wordt gekozen dat de geformuleerde
hypothesen kan ondersteunen dan wel
verwerpen
3. Er worden voorspellingen gedaan over de
resultaten of uitkomsten op dit
instrument, zodat op voorhand duidelijk is
wanneer de hypothesen aanvaard of
verworpen zullen worden
4. Instrumenten worden afgenomen en
verwerkt
5. Op grond van de verkregen resultaten
worden de hypothesen op
beargumenteerde wijze aanvaard of verworpen.
3
, 1.3 Vijf basisvragen in de klinische psychodiagnostiek
De meeste vragen van cliënten, verwijzers en psychodiagnostici kunnen worden herleid tot vijf
basisvragen. Deze hebben betrekking op:
1. Onderkenning: wat zijn de problemen, wat lukt er nog en wat gaat mis
2. Verklaring: waarom zijn bepaalde problemen er en wat houdt ze in stand
3. Predictie: hoe zullen de problemen van de cliënt zich in de toekomst verder ontwikkelen
4. Indicatie: hoe kunnen de problemen verholpen worden
5. Evaluatie: zijn de problemen voldoende verholpen als gevolg van de interventie?
Onderkenning
Onderkenning bevat (a) interventie en beschrijving; (b) ordening en categorisering in
disfunctionele gedragsclusters of stoornissen; en (c) inschatting van de ernst van het
probleemgedrag.
● Criteriumgericht meten: vergelijken met een vooraf bepaalde standaard
● Normgericht meten: vergelijken met een representatieve vergelijkingsgroep
● Iperatief meten: vergelijken met het individu zelf (bv. een eerder meetmoment → ipsatief
meten)
Bij classificatie wordt het klinische beeld ondergebracht bij een type problemen. Dit kan worden
uitgevoerd volgens een alles-of-niets-principe of meer-of-minder principe (bv. DSM-classificaties en
de dimensies van klachten- en persoonlijkheidsvragenlijsten).
- Leidt tot ‘labeling’ en geeft aanleiding tot het vaststellen van comorbiditeit.
+ Maakt communicatie tussen deskundigen makkelijker
Bij diagnostische formulering staat het individu met zijn unieke klinische beeld centraal (bv
holistische theorie, waarin functionele, theoretisch geëxpliciteerde relaties tussen
probleemgedragingen onderling en de context centraal staan).
- Empirische ondersteuning onderbreekt soms (wordt meestal tegelijk onderkend en verklaard)
+ Doet recht aan uniciteit van het individu door de beschrijving van de cliënt en zijn context, wat
helpt bij de therapieplanning
Verklaring
Verklaring bevat (1) het (deel)probleem; (2) condities die het optreden van het probleem verklaren;
en (3) de relatie tussen 1 en 2 in termen van ‘omdat’ of ‘doordat’.
Verklaringen kunnen worden ingedeeld volgens:
1. De locus = de persoon of de situatie. Bij persoonsgericht wordt het gedrag los van de
context bekeken. Bij een bekende context kan de verklaring situatiegericht zijn.
2. De aard van controle = oorzaak of reden. Een oorzaak is door voorafgaande condities
bepaald en verklaard gedrag. Een reden is door een vrijwillige of intentionele keuze bepaald
en maakt gedrag begrijpelijk. Oorzaak en reden vormen geen dichotomie, maar een
continuüm (sommig gedrag heeft dezelfde reden en oorzaak).
4
Psychologische diagnostiek in de gezondheidszorg - 4e druk
Inhoudsopgave:
H1 - Het diagnostisch proces 3
1.1 Inleiding 3
1.2 Stappen van het diagnostisch proces 3
1.3 Vijf basisvragen in de klinische psychodiagnostiek 3
1.4 De diagnostische cyclus 5
1.5 Het diagnostisch proces: van aanmelding tot verslag 6
1.6 Diagnose Behandel Combinaties (DBC’s) 8
1.7 Besluit 9
H2 - Kwaliteit van diagnostiek 10
2.1 Inleiding 10
2.2 Kwaliteitseisen voor referentiekaders, modellen en tests 10
2.3 Kwaliteit van het diagnostisch proces 13
2.4 Kwaliteit van diagnostiek: verantwoording tegenover publiek wetenschap en cliënt 15
H3- Het gesprek 16
3.1 Inleiding 16
3.2 De plaats en functie van het gesprek in de diagnostische cyclus 16
3.3 Voorwaarden voor het gesprek 16
3.4 De inhoud van het gesprek 17
3.5 Beoordelingsschalen en gestructureerde interviews 18
3.6 De feitelijke uitvoering van het gesprek 20
3.7 Mogelijke obstakels tijdens het gesprek 21
3.8 Overige gesprekken tijdens de intakefase 22
3.9 Verslaglegging 22
H4 - Gedragsobservatie 23
4.1 Inleiding 23
4.2 Ongestandaardiseerde observatie 23
4.3 Gestandaardiseerde observatie 24
4.4 Gestandaardiseerde observatie bij specifieke verschijnselen 26
4.5 Tot slot 27
H5 - Indirecte methoden 28
5.1 Inleiding 28
5.2 Kenmerken van indirecte methoden 28
5.3 Soorten indirecte methoden 29
5.4 Interpreteren en interpretatie processen 30
5.5 Evaluatie en gebruik van indirecte methoden 30
H6 - Intelligentie en intelligentietests 31
6.1 Inleiding 31
6.2 Intelligentietests 31
6.3 Intelligentietests in de praktijk 33
1
,H7 - Neuropsychologische vragen en methoden 35
7.1 Inleiding 35
7.2 Mogelijke misverstanden 35
7.3 Soorten vraagstellingen 36
7.4 Meetinstrumenten 36
7.5 Interpretatieproblemen 39
H8 - Persoonlijkheidsvragenlijsten 41
8.1 Inleiding 41
8.2 Kenmerken en principes van persoonlijkheidsvragenlijsten 41
8.3 Enige persoonlijkheidsvragenlijsten 42
8.4 Het gebruik van persoonlijkheidsvragenlijsten in de gezondheidszorg 44
8.5 Besluit 45
H9 - Vragenlijsten voor het meten van probleemgebieden 46
9.1 Inleiding 46
9.2 Algemene psychopathologie vragenlijsten 46
9.3 Specifieke vragenlijsten 47
9.4 Het gebruik van algemene psychopathologie vragenlijsten in de gezondheidszorg 50
9.5 Het gebruik van specifieke vragenlijsten in de gezondheidszorg 50
9.6 Conclusie 50
H11 - Ethische aspecten en rapportage van diagnostiek 51
11.1 Inleiding 51
11.2 Ethische regels bij diagnostiek 51
11.3 Rapportage van diagnostiek 53
11.4 Besluit 54
2
,H1 - Het diagnostisch proces
1.1 Inleiding
Men spreekt van klinische psychodiagnostiek als een professionele activiteit die steunt op drie
elementen: theorievorming over de problemen/klachten en problematische gedragingen,
operationalisatie en meting daarvan, en toepassing van relevantie diagnostische methoden. De
kwaliteit van de drie elementen berust op conceptueel en empirisch onderzoek. Dat houdt in dat
hypothesen over gedragingen, cognities en emoties/motivaties geformuleerd worden op basis van
een theorie, en geoperationaliseerd, gemeten en getoetst worden in een gefaseerd diagnostisch
proces.
1.2 Stappen van het diagnostisch proces
Een diagnosticus analyseert zowel de hulpvraag van de cliënt
als de aanvraag van de verwijzer. Deze hoeven niet dezelfde te zijn. Op basis van deze vragen stelt
een diagnosticus een voorlopige theorie op. Het toetsen van deze theorie vereist vijf diagnostische
handelingen:
1. De voorlopige theorie wordt omgezet in
concrete hypothesen
2. Een specifiek onderzoeksinstrument
wordt gekozen dat de geformuleerde
hypothesen kan ondersteunen dan wel
verwerpen
3. Er worden voorspellingen gedaan over de
resultaten of uitkomsten op dit
instrument, zodat op voorhand duidelijk is
wanneer de hypothesen aanvaard of
verworpen zullen worden
4. Instrumenten worden afgenomen en
verwerkt
5. Op grond van de verkregen resultaten
worden de hypothesen op
beargumenteerde wijze aanvaard of verworpen.
3
, 1.3 Vijf basisvragen in de klinische psychodiagnostiek
De meeste vragen van cliënten, verwijzers en psychodiagnostici kunnen worden herleid tot vijf
basisvragen. Deze hebben betrekking op:
1. Onderkenning: wat zijn de problemen, wat lukt er nog en wat gaat mis
2. Verklaring: waarom zijn bepaalde problemen er en wat houdt ze in stand
3. Predictie: hoe zullen de problemen van de cliënt zich in de toekomst verder ontwikkelen
4. Indicatie: hoe kunnen de problemen verholpen worden
5. Evaluatie: zijn de problemen voldoende verholpen als gevolg van de interventie?
Onderkenning
Onderkenning bevat (a) interventie en beschrijving; (b) ordening en categorisering in
disfunctionele gedragsclusters of stoornissen; en (c) inschatting van de ernst van het
probleemgedrag.
● Criteriumgericht meten: vergelijken met een vooraf bepaalde standaard
● Normgericht meten: vergelijken met een representatieve vergelijkingsgroep
● Iperatief meten: vergelijken met het individu zelf (bv. een eerder meetmoment → ipsatief
meten)
Bij classificatie wordt het klinische beeld ondergebracht bij een type problemen. Dit kan worden
uitgevoerd volgens een alles-of-niets-principe of meer-of-minder principe (bv. DSM-classificaties en
de dimensies van klachten- en persoonlijkheidsvragenlijsten).
- Leidt tot ‘labeling’ en geeft aanleiding tot het vaststellen van comorbiditeit.
+ Maakt communicatie tussen deskundigen makkelijker
Bij diagnostische formulering staat het individu met zijn unieke klinische beeld centraal (bv
holistische theorie, waarin functionele, theoretisch geëxpliciteerde relaties tussen
probleemgedragingen onderling en de context centraal staan).
- Empirische ondersteuning onderbreekt soms (wordt meestal tegelijk onderkend en verklaard)
+ Doet recht aan uniciteit van het individu door de beschrijving van de cliënt en zijn context, wat
helpt bij de therapieplanning
Verklaring
Verklaring bevat (1) het (deel)probleem; (2) condities die het optreden van het probleem verklaren;
en (3) de relatie tussen 1 en 2 in termen van ‘omdat’ of ‘doordat’.
Verklaringen kunnen worden ingedeeld volgens:
1. De locus = de persoon of de situatie. Bij persoonsgericht wordt het gedrag los van de
context bekeken. Bij een bekende context kan de verklaring situatiegericht zijn.
2. De aard van controle = oorzaak of reden. Een oorzaak is door voorafgaande condities
bepaald en verklaard gedrag. Een reden is door een vrijwillige of intentionele keuze bepaald
en maakt gedrag begrijpelijk. Oorzaak en reden vormen geen dichotomie, maar een
continuüm (sommig gedrag heeft dezelfde reden en oorzaak).
4
