Samenvatting boek hoofdstuk 2: visies op afwijkend gedrag en behandelmethoden
1.1 Inleiding
Psychologische stoornissen kunnen verschillende oorzaken en gevolgen hebben. Het is belangrijk om
te onderscheiden wat de directe oorzaken kunnen zijn en wat de gevolgen zijn die de stoornis kan
hebben voor scholing, werk en relaties van de patiënt en zijn verwanten. Als er gezocht wordt naar
oorzaken en gevolgen van een stoornis, is de persoon de resultante van:
- Een mens met eigenaardigheden, eigen verleden en heden. (levensverhaal)
- Een stoornis met meer of minder goed herkenbare specifiek verschijnselen (stoornis zelf)
- Een sociaalrelationele (leef,woon,werk) en fysieke omgeving
- De houding, visie, kennis en vaardigheden van de onderzoeker van de patiënt.
Een aantal perspectieven (visies) geven een verklaring voor de ontstaansgronden van (afwijkende)
emoties, gedachten en gedrag. De perspectieven geven alleen een gedeeltelijke verklaring van
aspecten of processen die betrokken zijn bij het ontstaan van emoties, gedachten of gedrag. Het kan
geen totale verklaring geven voor het ontstaan van psychische stoornissen, het zijn alleen
benaderingen.
1.2 Het biologisch perspectief
In de jaren 80 is het biologisch perspectief enorm gegroeid. Het heeft verschillende oorzaken namelijk:
- Er zijn succesvolle medicijnen voor psychische aandoeningen ontdekt.
- Er kwam een hersenonderzoek
- DSM 3 kwam uit waardoor psychiatrie en biologie meer samen hing.
Er kwam meer werk in de GGZ. Er wordt sindsdien meer geloofd in de biologie.
- Er zijn betere technieken om hersenfuncties en lichamelijk processen te meten in
wetenschappelijk onderzoek. Er is meer kennis over biologisch fundamenten van afwijkend
gedrag.
- Het functioneren van het zenuwstelstel speelt een rol in de ontwikkeling van afwijkend gedrag.
Nader bekeken:
Erfelijkheid is van doorslaggevende betekenis in het ontstaan van een groot aantal trekken. Die
erfenis maakt bepalend gedrag mogelijk en tegelijkertijd legt het ons beperkingen op. Erfelijkheid
bepaald niet alleen veel van onze lichamelijke kernmerken, maar heef ook een doorslaggevende
invloed op een groot aantal psychologische eigenschappen. De wetenschap die onderzoek doet naar
erfelijkheid wordt genetica genoemd.
Genen zijn de basale bouwstenen van erfelijkheid. Ze reguleren de ontwikkeling van onze trekken.
De verzameling trekken die is vastgelegd in onze genetische code wordt ons genotypen genoemd. Dit
wordt ook beïnvloed door de omgevingsfactoren. Het geheel van onze werkelijke zichtbare trekken
wordt ons fenotypen genoemd. Het fenotypen is een weerslag van de interactie tussen genetische
factoren en omgevingsinvloeden. Mensen met een genotypen dat hen gevoelig maakt voor een
bepaalde psychische stoornis hebben een genetische aanleg, waardoor de kans groter is dat ze die
stoornis ontwikkelen.
Hoe nauwer mensen aan elkaar zijn verwant, hoe meer genen ze gemeenschappelijk hebben.
De eerste persoon waarbij de stoornis wordt vastgesteld, worde de proband genoemd.
1.2.1 Het zenuwstelsel
Iedereen heeft een zenuwstelsel. Het zenuwstel is opgebouwd uit neuronen. Dit zijn zenuwcellen die
door het hele lichaam signalen of boodschappen doorgeven. Bijvoorbeeld de jeuk van een
muggenbult, zorgen ervoor dat we een brief kunnen schrijven en kunnen schaatsen. Als we
hallucineren, laten ze ons dingen zien of horen die er niet zijn.
Elk neuron heeft een cellichaam en vanuit het cellichaam steken korte vezels naar buiten die
dendrieten genoemd worden. Dendrieten ontvangen de boodschappen van de neuronen. Elke neuron
heeft een axon, die als een soort slurf uit het cellichaam steekt. Een axon is een lang, dun gedeelte
van een neuron waarlangs de zenuwimpulsen zich voortplanten. Elke axon heeft een kleine vertakte
verdikking wat eindknopjes genoemd worden.
,Ale boodschappen worden verplaats door elektrische impulsen van de neuron. De impulsen komen in
een richting over het neuron, via de ontvangende dendriet naar het cellichaam en dan verder via de
axon naar de eindknopjes. Daar wordt de boodschap verstuurd naar een andere neuronen, spieren of
klieren.
Een neurotransmitter zorgt er vervolgens voor dat er via een chemische stof de neutrale
boodschappen van de ene neuron naar de andere wordt vervoert. De synaps zorgt dan voor de
verbinding tussen de twee neuronen. De synaps is een spleetje tussen een eindknopje van het ene
neuron en de dendriet of soma van een andere neuron waarlangs de neurale impulsen worden
doorgegeven. Elke neurotransmitter heeft een eigen chemische structuur die alleen door een
receptorplaats, op het ontvangende neuron kan worden opgevangen. Een receptorplaats is een deel
van een dendriet van de ontvangende neuron dat gevoelig is voor bepaalde neurotransmitters. Net als
een sleutel maar op een slot past.
Onregelmatigheden in de werking van de neurotransmitters in de hersenen vormen een belangrijke
factor in het ontstaan van deze abnormale gedragspatronen.
Serotonine is een belangrijke chemische stof in de hersenen die te maken heeft met de regulatie van
stemmingen. Iemand met een depressie heeft te weinig serotonine. Een medicijn (prozac of zoloft)
zorgt er dan voor dat de serotonine in de hersenen toenemen.
Neurotransmitters en het verband met abnormale gedragspatronen:
Neurotransmitter Functies Verband met afwijkend gedrag
Acetylcholine Controleert spiercontracteis en Alzheimerpatiënten hebben
de vorming van herinneringen vaak een lager
acetylcholinegehalte
Dopamine Reguleert spiercontracties en Wellicht speelt een overvloed
mentale processen die te aan dopamine in de hersenen
maken hebben met leren, een rol bij het ontstaan van
herinneren en emoties schizofrenie
, Norepinefrine Reguleert mentale processen Verband tussen onbalans in
die te maken hebben met leren norepinefrinegehalte en
en herinneren stemmingsstoornissen als
depressie
Serotonine Reguleert stemmingen, Wellicht verband tussen
verzadiging en slaap onregelmatigheden in
serotinegehalte en depressie
en eetstoornissen.
Onderdelen van het zenuwstelsel:
Het zenuwstelsel bestaat uit twee belangrijke onderdelen:
- Het centrale zenuwstelsel → de hersenen en het ruggenmerg
- Perifere zenuwstelsel → het somatische en het autonome zenuwstelsel
o Sensorische boodschappen (boodschappen van de zintuigen) ontvangen en naar het
centrale zenuwstelsel versturen
o De zenuwen die boodschappen vanuit de hersenen of het ruggenmerg verzenden
naar de spieren, waardoor ze samentrekken en naar de klieren, die daardoor
bepaalde hormonen afscheiden.
Het centraal zenuwstelstel bestaat uit:
- Achterhersenen
o Medulla → gebied in de achterhersenen dat de hartslag en de ademhaling reguleert.
Beïnvloed ook de slaap, niezen en hoesten.
o Pons → gebied in de achterhersenen dat een rol speelt bij de ademhaling. Geeft
informatie door onze bewegingen en de stand van het lichaam en heeft te maken met
de functies van aandacht, slaap en ademhaling.
o Cerebellum → gebied in de achterhersenen dat te maken heeft met het coördinatie en
balans. Speelt een rol bij het evenwichtsgevoel en de motoriek.
- Middenhersenen → lopen de zenuwbanen die de achterhersenen verbinden met de
voorhersenen.
o Reticulaire activeringssysteem (RAS) → gebied in de hersenen dat te maken heeft
met aandacht, slaap en arousal (activering). Bestaat uit een webachtig netwerk.
Stimulering van het RAS verhoogt de alertheid. Dempende middelen (alcohol)
verlagen de alertheid.
- Voorhersenen.
o Thalamus → stuurt sensorische informatie naar hogere hersengebieden. Betrokken
bij slaap en aandacht, samen met het RAS.
o Hypothalamus → gebied tussen de thalamus en de hypofyse. Speelt een rol in het
regulatie van het lichaamstemperatuur, concentratie van vloeistoffen, opslag van eten,
motivatie en emotie.
o Limbische systeem → aantal gebieden in de voorhersenen die betrokken zijn bij leren,
herinnering en basale driften. Heeft te maken met basale drijfveren van honger, dorst
en agressie.
o De basale ganglia → cluster van neuronen tussen de thalamus en het cerebrum dat
betrokken is bij de coördinatie van motorische processen. Beweging en houding heeft
hier mee te maken.
o Cerebrum en het hersenschors → het geplooide oppervlak van het cerebrum,
verantwoordelijk voor de verwerking van sensorische stimuli en de aansturing van
hogere mentale functies als denken en taalgebruik.
Bestaat uit verschillende hersenkwabben met ieder een eigen functie:
• Occipitaalkwab → te maken met het zien
• Temporaalkwab → heeft te maken met de verwerking van geluiden
• Pariëtale kwab → betrokken bij het verwerken van sensaties op het gebied
van tas, temperatuur en pijn.
Sensorische gebied ontvang informatie van de huidsensoren van het hele
lichaam.
• Frontaalkwab → zijn betrokken bij de beheersing van spierresponsen,
daardoor kunnen we bewegen.
1.1 Inleiding
Psychologische stoornissen kunnen verschillende oorzaken en gevolgen hebben. Het is belangrijk om
te onderscheiden wat de directe oorzaken kunnen zijn en wat de gevolgen zijn die de stoornis kan
hebben voor scholing, werk en relaties van de patiënt en zijn verwanten. Als er gezocht wordt naar
oorzaken en gevolgen van een stoornis, is de persoon de resultante van:
- Een mens met eigenaardigheden, eigen verleden en heden. (levensverhaal)
- Een stoornis met meer of minder goed herkenbare specifiek verschijnselen (stoornis zelf)
- Een sociaalrelationele (leef,woon,werk) en fysieke omgeving
- De houding, visie, kennis en vaardigheden van de onderzoeker van de patiënt.
Een aantal perspectieven (visies) geven een verklaring voor de ontstaansgronden van (afwijkende)
emoties, gedachten en gedrag. De perspectieven geven alleen een gedeeltelijke verklaring van
aspecten of processen die betrokken zijn bij het ontstaan van emoties, gedachten of gedrag. Het kan
geen totale verklaring geven voor het ontstaan van psychische stoornissen, het zijn alleen
benaderingen.
1.2 Het biologisch perspectief
In de jaren 80 is het biologisch perspectief enorm gegroeid. Het heeft verschillende oorzaken namelijk:
- Er zijn succesvolle medicijnen voor psychische aandoeningen ontdekt.
- Er kwam een hersenonderzoek
- DSM 3 kwam uit waardoor psychiatrie en biologie meer samen hing.
Er kwam meer werk in de GGZ. Er wordt sindsdien meer geloofd in de biologie.
- Er zijn betere technieken om hersenfuncties en lichamelijk processen te meten in
wetenschappelijk onderzoek. Er is meer kennis over biologisch fundamenten van afwijkend
gedrag.
- Het functioneren van het zenuwstelstel speelt een rol in de ontwikkeling van afwijkend gedrag.
Nader bekeken:
Erfelijkheid is van doorslaggevende betekenis in het ontstaan van een groot aantal trekken. Die
erfenis maakt bepalend gedrag mogelijk en tegelijkertijd legt het ons beperkingen op. Erfelijkheid
bepaald niet alleen veel van onze lichamelijke kernmerken, maar heef ook een doorslaggevende
invloed op een groot aantal psychologische eigenschappen. De wetenschap die onderzoek doet naar
erfelijkheid wordt genetica genoemd.
Genen zijn de basale bouwstenen van erfelijkheid. Ze reguleren de ontwikkeling van onze trekken.
De verzameling trekken die is vastgelegd in onze genetische code wordt ons genotypen genoemd. Dit
wordt ook beïnvloed door de omgevingsfactoren. Het geheel van onze werkelijke zichtbare trekken
wordt ons fenotypen genoemd. Het fenotypen is een weerslag van de interactie tussen genetische
factoren en omgevingsinvloeden. Mensen met een genotypen dat hen gevoelig maakt voor een
bepaalde psychische stoornis hebben een genetische aanleg, waardoor de kans groter is dat ze die
stoornis ontwikkelen.
Hoe nauwer mensen aan elkaar zijn verwant, hoe meer genen ze gemeenschappelijk hebben.
De eerste persoon waarbij de stoornis wordt vastgesteld, worde de proband genoemd.
1.2.1 Het zenuwstelsel
Iedereen heeft een zenuwstelsel. Het zenuwstel is opgebouwd uit neuronen. Dit zijn zenuwcellen die
door het hele lichaam signalen of boodschappen doorgeven. Bijvoorbeeld de jeuk van een
muggenbult, zorgen ervoor dat we een brief kunnen schrijven en kunnen schaatsen. Als we
hallucineren, laten ze ons dingen zien of horen die er niet zijn.
Elk neuron heeft een cellichaam en vanuit het cellichaam steken korte vezels naar buiten die
dendrieten genoemd worden. Dendrieten ontvangen de boodschappen van de neuronen. Elke neuron
heeft een axon, die als een soort slurf uit het cellichaam steekt. Een axon is een lang, dun gedeelte
van een neuron waarlangs de zenuwimpulsen zich voortplanten. Elke axon heeft een kleine vertakte
verdikking wat eindknopjes genoemd worden.
,Ale boodschappen worden verplaats door elektrische impulsen van de neuron. De impulsen komen in
een richting over het neuron, via de ontvangende dendriet naar het cellichaam en dan verder via de
axon naar de eindknopjes. Daar wordt de boodschap verstuurd naar een andere neuronen, spieren of
klieren.
Een neurotransmitter zorgt er vervolgens voor dat er via een chemische stof de neutrale
boodschappen van de ene neuron naar de andere wordt vervoert. De synaps zorgt dan voor de
verbinding tussen de twee neuronen. De synaps is een spleetje tussen een eindknopje van het ene
neuron en de dendriet of soma van een andere neuron waarlangs de neurale impulsen worden
doorgegeven. Elke neurotransmitter heeft een eigen chemische structuur die alleen door een
receptorplaats, op het ontvangende neuron kan worden opgevangen. Een receptorplaats is een deel
van een dendriet van de ontvangende neuron dat gevoelig is voor bepaalde neurotransmitters. Net als
een sleutel maar op een slot past.
Onregelmatigheden in de werking van de neurotransmitters in de hersenen vormen een belangrijke
factor in het ontstaan van deze abnormale gedragspatronen.
Serotonine is een belangrijke chemische stof in de hersenen die te maken heeft met de regulatie van
stemmingen. Iemand met een depressie heeft te weinig serotonine. Een medicijn (prozac of zoloft)
zorgt er dan voor dat de serotonine in de hersenen toenemen.
Neurotransmitters en het verband met abnormale gedragspatronen:
Neurotransmitter Functies Verband met afwijkend gedrag
Acetylcholine Controleert spiercontracteis en Alzheimerpatiënten hebben
de vorming van herinneringen vaak een lager
acetylcholinegehalte
Dopamine Reguleert spiercontracties en Wellicht speelt een overvloed
mentale processen die te aan dopamine in de hersenen
maken hebben met leren, een rol bij het ontstaan van
herinneren en emoties schizofrenie
, Norepinefrine Reguleert mentale processen Verband tussen onbalans in
die te maken hebben met leren norepinefrinegehalte en
en herinneren stemmingsstoornissen als
depressie
Serotonine Reguleert stemmingen, Wellicht verband tussen
verzadiging en slaap onregelmatigheden in
serotinegehalte en depressie
en eetstoornissen.
Onderdelen van het zenuwstelsel:
Het zenuwstelsel bestaat uit twee belangrijke onderdelen:
- Het centrale zenuwstelsel → de hersenen en het ruggenmerg
- Perifere zenuwstelsel → het somatische en het autonome zenuwstelsel
o Sensorische boodschappen (boodschappen van de zintuigen) ontvangen en naar het
centrale zenuwstelsel versturen
o De zenuwen die boodschappen vanuit de hersenen of het ruggenmerg verzenden
naar de spieren, waardoor ze samentrekken en naar de klieren, die daardoor
bepaalde hormonen afscheiden.
Het centraal zenuwstelstel bestaat uit:
- Achterhersenen
o Medulla → gebied in de achterhersenen dat de hartslag en de ademhaling reguleert.
Beïnvloed ook de slaap, niezen en hoesten.
o Pons → gebied in de achterhersenen dat een rol speelt bij de ademhaling. Geeft
informatie door onze bewegingen en de stand van het lichaam en heeft te maken met
de functies van aandacht, slaap en ademhaling.
o Cerebellum → gebied in de achterhersenen dat te maken heeft met het coördinatie en
balans. Speelt een rol bij het evenwichtsgevoel en de motoriek.
- Middenhersenen → lopen de zenuwbanen die de achterhersenen verbinden met de
voorhersenen.
o Reticulaire activeringssysteem (RAS) → gebied in de hersenen dat te maken heeft
met aandacht, slaap en arousal (activering). Bestaat uit een webachtig netwerk.
Stimulering van het RAS verhoogt de alertheid. Dempende middelen (alcohol)
verlagen de alertheid.
- Voorhersenen.
o Thalamus → stuurt sensorische informatie naar hogere hersengebieden. Betrokken
bij slaap en aandacht, samen met het RAS.
o Hypothalamus → gebied tussen de thalamus en de hypofyse. Speelt een rol in het
regulatie van het lichaamstemperatuur, concentratie van vloeistoffen, opslag van eten,
motivatie en emotie.
o Limbische systeem → aantal gebieden in de voorhersenen die betrokken zijn bij leren,
herinnering en basale driften. Heeft te maken met basale drijfveren van honger, dorst
en agressie.
o De basale ganglia → cluster van neuronen tussen de thalamus en het cerebrum dat
betrokken is bij de coördinatie van motorische processen. Beweging en houding heeft
hier mee te maken.
o Cerebrum en het hersenschors → het geplooide oppervlak van het cerebrum,
verantwoordelijk voor de verwerking van sensorische stimuli en de aansturing van
hogere mentale functies als denken en taalgebruik.
Bestaat uit verschillende hersenkwabben met ieder een eigen functie:
• Occipitaalkwab → te maken met het zien
• Temporaalkwab → heeft te maken met de verwerking van geluiden
• Pariëtale kwab → betrokken bij het verwerken van sensaties op het gebied
van tas, temperatuur en pijn.
Sensorische gebied ontvang informatie van de huidsensoren van het hele
lichaam.
• Frontaalkwab → zijn betrokken bij de beheersing van spierresponsen,
daardoor kunnen we bewegen.
