Orthopedagogiek samenvatting
Hoofdstuk 1: opvoeden, pedagogiek en orthopedagogiek
1.1 Een cultuurverschijnsel
Opvoeden is van alle tijden, we komen dit in iedere cultuur en tijd tegen → cultuurverschijnsel
Er zijn waarneembare verschillen in manieren van opvoeden.
De cultuur en periode waarin iemand opgroeit, bepaald in grote mate de manier waarop de opvoeding
plaatsvindt. Iedere tijd en samenleving heeft zijn eigen ideeën, opvattingen en idealen.
Doordat mensen met een andere culturele achtergrond deel uitmaken van dezelfde samenleving is er
een grote verzameling aan opvoedingsstijlen. Ook zijn er allerlei gezinsvormen mogelijk
(samengesteld, eenouder) wat ook opvoedvragen/opvoedvormen oplevert.
De manier waarop de opvoeding plaatsvindt hangt veelal af van een uitgangspunt of mensbeeld van
de opvoeder (persoonlijke overwegingen). Hiernaast hangt de opvoeding ook af van wettelijke
bepalingen in de samenleving (kinderrechten, internationaal verdrag inzake de rechten van het kind).
1.2 Rechten van het kind
De initiatieven om wereldwijd bepaalde kinderrechten af te spreken en vast te leggen kwamen van
UNICEF, de VN-kinderrechtenorganisatie. In het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het
Kind staat in 54 artikelen welke rechten een kind heeft in zijn ontwikkeling naar zelfstandigheid. Dit
verdrag is gebaseerd op de Universele verklaring van de Rechten van de Mens, en is aangenomen op
20 november 1998, toen hadden kinderen hun eigen verdrag. Het Internationaal kinderrechtenverdrag
is niet alleen voor overheden, maar voor iedereen in de samenleving (ouders, onderwijzers,
hulpverleners, politie, etc.). In Nederland is een kind met 18 meerderjarig.
1,2,1 Kinderrechtenverdrag
De 54 artikelen van het kinderrechtenverdrag zijn te verdelen in 3 categorieën:
1. Recht op onderhoud: Hierin staan de rechten op het gebied van voeding, gratis onderwijs,
zorg en begeleiding bij een beperking.
2. Recht op bescherming: Hierin staan de rechten op bescherming tegen uitbuiting,
verwaarlozing, mishandeling en seksueel misbruik, en het recht op veiligheid.
3. Recht op participatie: Hierin staan het recht op inspraak, eigen meningsvorming, mee mogen
beslissen in situaties die kinderen aangaan (denk aan leerlingenraad in het onderwijs), recht
op eigen geloof en cultuur.
Het Kinderrechtencollectief zet zich in Nederland in voor de naleving van de kinderrechten. Iedere vijf
jaar moet er een rapport uit ieder land komen naar UNICEF voor de voortgang van de naleving.
In de praktijk is er nog een lange weg te gaan. Dit komt door de decentralisatie van de jeugdzorg en
de uitwerking van passend onderwijs in de praktijk.
1.3 Pedagogiek en opvoeden
1.3.1 Pedagogiek
Pedagogiek/opvoedkunde = de wetenschap die het opvoeden als object heeft en waarin de theorie
(denken over opvoeden) centraal staat. De leer van het opvoeden.
Pedagogiek richt zich op het ‘normale’ kind en op een opvoedingssituatie die een ‘normale
opvoedbaarheid’ impliceert. Normaal is in dit geval: alle schakeringen die in het leven mogelijk zijn en
voorkomen zonder dat ze tot grote opvoedingsproblemen leiden.
Normaal is datgene wat als normaal (de norm) geldt binnen de cultuur en tijdfase.
Pedagogie = de praktijk (het handelen binnen de opvoedingssituaties). Pais (kind) en agogein (leiden)
→ kinderleiding.
1.3.2. Opvoeden
In het begin van zijn leven is ieder mens zeer kwetsbaar. Het kind blijft ook na de babytijd sterk
afhankelijk van de hulp van anderen, van mensen die zich verantwoordelijk voelen voor de hulp en
opvoeding. Naarmate het kind ouder wordt, zal de intensiteit van de hulp en opvoeding geleidelijk af
gaan nemen.
Opvoeden betekent grootbrengen. Ouders begeleiden het kind naar zelfstandigheid.
, Een kind heeft de drang om zich verder te ontwikkelen. Het staat open voor het opdoen van
ervaringen. Opvoeder en kind beḯnvloeden elkaar: er is een wisselwerking van interacties tussen
beiden. Hoe het kind zich ontwikkelt hangt af van zowel interne als externe factoren:
Interne factoren: de aanleg (erfelijkheid), eigenschappen die het kind bij zijn geboorte heeft
meegekregen.
Externe factoren: omstandigheden waarin het kind opgroeit, het milieu waarin het kind zich kan
ontwikkelen en de aard van de interacties en de wijze of stijl van opvoeden.
Omgang
Het opvoeden en de activiteiten van opvoeden komen we tegen in de omgang tussen volwassene en
kind. Het kind is sterk afhankelijk van de hulp van anderen, de hulp van zijn opvoeders. Het heeft
behoefte aan voeding, bescherming en verzorging en leert zich te ontwikkelen.
Unieke omgang
De omgang tussen opvoeder en kind → unieke omgang, waarin een wederzijdse betrokkenheid valt
waar te nemen. In die betrokkenheid is sprake van omgang, een samenleven, waarin geborgenheid,
veiligheid en een uitnodigende leeromgeving de basis vormen voor ontwikkeling van het kind.
Het opgroeien in een warme omgeving bevordert de emotionele en sociale ontwikkeling. Hier zie je
dat de opvoeder dingen afkeurt en goed vindt. Normen en waarden worden overgedragen.
Omgang en invloed
Een opvoeder oefent in zijn omgang met het kind veelal doelgerichte invloed uit. Die invloed is er dan
op gericht het kind wat te leren of hem iets te laten ervaren.
Bijv. Normen en waarden bijbrengen, respect leren hebben, keuzes te maken en verantwoordelijkheid
te nemen. → onderdeel van het opvoedingsproces.
Opvoeding is vaak een onbewust proces, dingen gebeuren gewoon. Onbewust wordt het kind
beïnvloedt door de activiteit van zijn opvoeder en leert er iets van.
Omgang, grenzen, consequent zijn en vrijheid
Het kind leert in zijn omgang dat het niet alles mag. Er worden grenzen gesteld. De opvoeder neemt
zijn verantwoordelijkheid en grijpt waar nodig in. Het kind wordt direct en consequent op zijn gedrag
aangesproken → duidelijkheid. Ook moet een kind bepaalde vrijheid kunnen ervaren binnen de
gestelde kaders.
Het is belangrijk dat het kind de ruimte krijgt om fouten te maken. Om te mogen vallen en opstaan.
Opvoeders vormen de basis met het bieden van grenzen en kaders, waarbinnen ruimte is voor de
eigen ervaringen en ontdekkingen van het kind. Daarnaast zijn opvoeders de veilige haven waar het
kind op terugvalt als het is gevallen.
Geborgenheid en veiligheid
Belangrijke basis voor de ontwikkeling van het zelfvertrouwen en de weerbaarheid van het kind is een
stabiele geborgenheid en veiligheid. Het ervaren van geborgenheid (warmte, acceptatie) zorgt dat het
kind zich prettig en veilig kan voelen. Zo kan het kind emotionele veiligheid ontwikkelen. Daarnaast is
ook lichamelijke veiligheid belangrijk ten opzichte van zichzelf en de directe omgeving.
Het kind dient voldoende ruimte te krijgen om zijn toenemende zelfstandigheid te kunnen ontdekken
en verder te ontwikkelen.
Langeveld: ‘Geleide zelfstandigheid’, leiding en begeleiding van de opvoeder moeten langzaam maar
zeker afnemen en uiteindelijk leiden tot een vorm van zelfgeleide zelfstandigheid.
Het kind leert om zijn eigen bestaan leiding te geven, zichzelf te leiden, waardoor de zelfgeleide
zelfstandigheid uit zal monden in een mate van volwassenheid.
Stimuleren, praten en luisteren
Het stimuleren van de ontwikkeling van het kind is een belangrijke taak van de opvoeder. Belangrijk is
dat het kind uitgenodigd en uitgedaagd wordt om de omringende wereld te leren ontdekken en
ervaren. In een sfeer waar het kind zichzelf mag zijn en waarbij de opvoeder door uitleg, voordoen en
humor het kind stimuleert en activeert. Praten met het kind, goed luisteren naar hem en complimenten
geven zijn belangrijk.
Hoofdstuk 1: opvoeden, pedagogiek en orthopedagogiek
1.1 Een cultuurverschijnsel
Opvoeden is van alle tijden, we komen dit in iedere cultuur en tijd tegen → cultuurverschijnsel
Er zijn waarneembare verschillen in manieren van opvoeden.
De cultuur en periode waarin iemand opgroeit, bepaald in grote mate de manier waarop de opvoeding
plaatsvindt. Iedere tijd en samenleving heeft zijn eigen ideeën, opvattingen en idealen.
Doordat mensen met een andere culturele achtergrond deel uitmaken van dezelfde samenleving is er
een grote verzameling aan opvoedingsstijlen. Ook zijn er allerlei gezinsvormen mogelijk
(samengesteld, eenouder) wat ook opvoedvragen/opvoedvormen oplevert.
De manier waarop de opvoeding plaatsvindt hangt veelal af van een uitgangspunt of mensbeeld van
de opvoeder (persoonlijke overwegingen). Hiernaast hangt de opvoeding ook af van wettelijke
bepalingen in de samenleving (kinderrechten, internationaal verdrag inzake de rechten van het kind).
1.2 Rechten van het kind
De initiatieven om wereldwijd bepaalde kinderrechten af te spreken en vast te leggen kwamen van
UNICEF, de VN-kinderrechtenorganisatie. In het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het
Kind staat in 54 artikelen welke rechten een kind heeft in zijn ontwikkeling naar zelfstandigheid. Dit
verdrag is gebaseerd op de Universele verklaring van de Rechten van de Mens, en is aangenomen op
20 november 1998, toen hadden kinderen hun eigen verdrag. Het Internationaal kinderrechtenverdrag
is niet alleen voor overheden, maar voor iedereen in de samenleving (ouders, onderwijzers,
hulpverleners, politie, etc.). In Nederland is een kind met 18 meerderjarig.
1,2,1 Kinderrechtenverdrag
De 54 artikelen van het kinderrechtenverdrag zijn te verdelen in 3 categorieën:
1. Recht op onderhoud: Hierin staan de rechten op het gebied van voeding, gratis onderwijs,
zorg en begeleiding bij een beperking.
2. Recht op bescherming: Hierin staan de rechten op bescherming tegen uitbuiting,
verwaarlozing, mishandeling en seksueel misbruik, en het recht op veiligheid.
3. Recht op participatie: Hierin staan het recht op inspraak, eigen meningsvorming, mee mogen
beslissen in situaties die kinderen aangaan (denk aan leerlingenraad in het onderwijs), recht
op eigen geloof en cultuur.
Het Kinderrechtencollectief zet zich in Nederland in voor de naleving van de kinderrechten. Iedere vijf
jaar moet er een rapport uit ieder land komen naar UNICEF voor de voortgang van de naleving.
In de praktijk is er nog een lange weg te gaan. Dit komt door de decentralisatie van de jeugdzorg en
de uitwerking van passend onderwijs in de praktijk.
1.3 Pedagogiek en opvoeden
1.3.1 Pedagogiek
Pedagogiek/opvoedkunde = de wetenschap die het opvoeden als object heeft en waarin de theorie
(denken over opvoeden) centraal staat. De leer van het opvoeden.
Pedagogiek richt zich op het ‘normale’ kind en op een opvoedingssituatie die een ‘normale
opvoedbaarheid’ impliceert. Normaal is in dit geval: alle schakeringen die in het leven mogelijk zijn en
voorkomen zonder dat ze tot grote opvoedingsproblemen leiden.
Normaal is datgene wat als normaal (de norm) geldt binnen de cultuur en tijdfase.
Pedagogie = de praktijk (het handelen binnen de opvoedingssituaties). Pais (kind) en agogein (leiden)
→ kinderleiding.
1.3.2. Opvoeden
In het begin van zijn leven is ieder mens zeer kwetsbaar. Het kind blijft ook na de babytijd sterk
afhankelijk van de hulp van anderen, van mensen die zich verantwoordelijk voelen voor de hulp en
opvoeding. Naarmate het kind ouder wordt, zal de intensiteit van de hulp en opvoeding geleidelijk af
gaan nemen.
Opvoeden betekent grootbrengen. Ouders begeleiden het kind naar zelfstandigheid.
, Een kind heeft de drang om zich verder te ontwikkelen. Het staat open voor het opdoen van
ervaringen. Opvoeder en kind beḯnvloeden elkaar: er is een wisselwerking van interacties tussen
beiden. Hoe het kind zich ontwikkelt hangt af van zowel interne als externe factoren:
Interne factoren: de aanleg (erfelijkheid), eigenschappen die het kind bij zijn geboorte heeft
meegekregen.
Externe factoren: omstandigheden waarin het kind opgroeit, het milieu waarin het kind zich kan
ontwikkelen en de aard van de interacties en de wijze of stijl van opvoeden.
Omgang
Het opvoeden en de activiteiten van opvoeden komen we tegen in de omgang tussen volwassene en
kind. Het kind is sterk afhankelijk van de hulp van anderen, de hulp van zijn opvoeders. Het heeft
behoefte aan voeding, bescherming en verzorging en leert zich te ontwikkelen.
Unieke omgang
De omgang tussen opvoeder en kind → unieke omgang, waarin een wederzijdse betrokkenheid valt
waar te nemen. In die betrokkenheid is sprake van omgang, een samenleven, waarin geborgenheid,
veiligheid en een uitnodigende leeromgeving de basis vormen voor ontwikkeling van het kind.
Het opgroeien in een warme omgeving bevordert de emotionele en sociale ontwikkeling. Hier zie je
dat de opvoeder dingen afkeurt en goed vindt. Normen en waarden worden overgedragen.
Omgang en invloed
Een opvoeder oefent in zijn omgang met het kind veelal doelgerichte invloed uit. Die invloed is er dan
op gericht het kind wat te leren of hem iets te laten ervaren.
Bijv. Normen en waarden bijbrengen, respect leren hebben, keuzes te maken en verantwoordelijkheid
te nemen. → onderdeel van het opvoedingsproces.
Opvoeding is vaak een onbewust proces, dingen gebeuren gewoon. Onbewust wordt het kind
beïnvloedt door de activiteit van zijn opvoeder en leert er iets van.
Omgang, grenzen, consequent zijn en vrijheid
Het kind leert in zijn omgang dat het niet alles mag. Er worden grenzen gesteld. De opvoeder neemt
zijn verantwoordelijkheid en grijpt waar nodig in. Het kind wordt direct en consequent op zijn gedrag
aangesproken → duidelijkheid. Ook moet een kind bepaalde vrijheid kunnen ervaren binnen de
gestelde kaders.
Het is belangrijk dat het kind de ruimte krijgt om fouten te maken. Om te mogen vallen en opstaan.
Opvoeders vormen de basis met het bieden van grenzen en kaders, waarbinnen ruimte is voor de
eigen ervaringen en ontdekkingen van het kind. Daarnaast zijn opvoeders de veilige haven waar het
kind op terugvalt als het is gevallen.
Geborgenheid en veiligheid
Belangrijke basis voor de ontwikkeling van het zelfvertrouwen en de weerbaarheid van het kind is een
stabiele geborgenheid en veiligheid. Het ervaren van geborgenheid (warmte, acceptatie) zorgt dat het
kind zich prettig en veilig kan voelen. Zo kan het kind emotionele veiligheid ontwikkelen. Daarnaast is
ook lichamelijke veiligheid belangrijk ten opzichte van zichzelf en de directe omgeving.
Het kind dient voldoende ruimte te krijgen om zijn toenemende zelfstandigheid te kunnen ontdekken
en verder te ontwikkelen.
Langeveld: ‘Geleide zelfstandigheid’, leiding en begeleiding van de opvoeder moeten langzaam maar
zeker afnemen en uiteindelijk leiden tot een vorm van zelfgeleide zelfstandigheid.
Het kind leert om zijn eigen bestaan leiding te geven, zichzelf te leiden, waardoor de zelfgeleide
zelfstandigheid uit zal monden in een mate van volwassenheid.
Stimuleren, praten en luisteren
Het stimuleren van de ontwikkeling van het kind is een belangrijke taak van de opvoeder. Belangrijk is
dat het kind uitgenodigd en uitgedaagd wordt om de omringende wereld te leren ontdekken en
ervaren. In een sfeer waar het kind zichzelf mag zijn en waarbij de opvoeder door uitleg, voordoen en
humor het kind stimuleert en activeert. Praten met het kind, goed luisteren naar hem en complimenten
geven zijn belangrijk.
