BREIN, BEWEGING & GEDRAG 2
WEEK 8
NEUROLOGIE – EPILEPSIE..................................................................................................2
PSYCHIATRIE – SOMATISCH-SYMPTOOM STOORNIS.....................................................8
ORTHOPEDIE – WERVEL/KINDER/ELLEBOOG/RUG.......................................................17
,NEUROLOGIE – EPILEPSIE
Voorbespreking
Leerdoelen
1. Klinisch beeld epilepsie
Epileptische aanvallen hebben een karakteristieke presentatie. Hierbij is er vaak het
ontbreken van een uitlokkend moment, een abrupt begin, bewustzijnsdaling, actieve
motorische verschijnselen (verstijven of schokken, nystagmus, dwangstand van hoofd en
ogen naar één kant), neurologische uitvalsverschijnselen na de aanval (posticale
hemiparese of afasie) en een stereotiep verloop van de aanvallen. Toch is geen van deze
kenmerken absoluut. Sommige aanvallen kunnen uitgelokt worden. De verschijnselen
variëren per patiënt. Men spreekt pas van epilepsie als iemand ten minste twee niet-
geprovoceerde epileptische aanvallen heeft gehad of één symptomatische epileptische
aanval. Dat laatste houdt in dat het wordt veroorzaakt door een onderliggende structurele
cerebrale afwijking.
We spreken van epilepsie als een patiënt meer dan 1 niet-acuut-symptomatische aanval
heeft gehad. Hierbij geldt dat de 2e aanval niet binnen 24 uur na de 1 e aanval mag zijn
opgetreden.
De prevalentie van actieve epilepsie (die wordt behandeld met medicatie) wordt geschat op 1
op 200. Een heteroanamnese is erg belangrijk voor het classificeren van de aanval. Het is
belangrijk om op te merken dat hoofdpijn- en duizeligheidsaanvallen, woedeaanvallen en
leermoeilijkheden vrijwel nooit door epilepsie veroorzaakt worden.
2. Aanvalssoorten/classificatie epilepsie.
Een insult (epileptische aanval) = het gevolg van een abnormale functie van spanning
gestuurde en transmittergestuurde ionenkanalen. Hierdoor kunnen neuronen overprikkelbaar
worden. Er is excessieve of synchroon optredende activiteit van de cerebrale neuronen.
Hierbij zijn met name de natrium- en calciumkanalen van belang. Deze neuronen kunnen
elkaar als het ware aansteken, waardoor er lokaal grote veranderingen van de elektrische
activiteit kunnen optreden. Deze kunnen zich verspreiden.
De verschijnselen zijn afhankelijk van de lokalisatie, de verspreiding en de intensiteit van de
elektrische veranderingen. Wanneer dit in het formatio reticularis optreedt, is
bewustzijnsdaling het gevolg. Wanneer een aanval begint met een algehele bilaterale
elektrische functiestoornis, is er sprake van een gegeneraliseerde epileptische aanval.
Wanneer het beperkt blijft tot één hersenhelft, is er sprake van een partiële (focale)
epileptische aanval. Hierbij kan het bewustzijn normaal blijven: een eenvoudig partiële
aanval. Als het gepaard gaat met een bewustzijnsdaling, is het een complexe partiële
aanval. Verder kan ook secundaire generalisatie optreden, doordat de abnormale elektrische
activiteit zich uitbreidt over het gehele cerebrum.
Partiële (focale) Eenvoudig partieel (motorisch, Bewustzijn normaal
aanvallen sensorisch, autonoom, hogere
functies)
Complex partieel Bewustzijn gedeeltelijk gedaald.
Dit zijn de absences bij
volwassenen
Partieel overgaand in Jackson aanvallen
gegeneraliseerd Eventueel met aura
Gegeneraliseerd Tonisch-klonisch
e aanvallen Tonisch Strekken
Klonisch Schudden
Week 8 – BBG2 Page 2 of 25
, Absences (kinderen) Kortdurende, 5-10 seconden,
Partieel complex (volwassenen) aanvallen van bewustzijnsdaling
Myoklonieën Optreden van 1 of meer heftige
spierschokken (vooral in armen),
zonder bewustzijnsverlies
Atone of valaanvallen
Niet- Salaamkrampen
classificeerbaar
Gegeneraliseerde aanvallen
Een tonisch-klonische aanval is de typische epileptische aanval. Bij ongeveer 10% wordt
zo’n aanval voorafgegaan door lichte ontstemming gedurende uren of zelfs dagen. Er is een
gevoel van spanning of anders-zijn. Er kunnen ook al kortdurende spierschokken zijn. Verder
kan een aanval worden ingeleid door een aura van seconden tot minuten. Een aura is een
partiële aanval vanuit een plaats diep in de hersenen, die overgaat naar een
gegeneraliseerde aanval. Een aura kan een gevoel van onwel zijn: een epigastric rising
sensation. Dat is een gevoel van onwel zijn dat vanuit de maag omhoogtrekt. Verder kunnen
het ook zintuiglijke gewaarwordingen zijn, zoals geluid, lichtflitsen, vreemde lucht of een
psychische verandering.
Vervolgens zet de aanval acuut in met bewustzijnsverlies. Er is een tonische contractie van
de spieren gedurende 10-30 seconden. Dit kan gepaard gaan met een onnatuurlijke gil.
Daarna volgen gedurende 30 tot 60 seconden klonische trekkingen. Deze hebben een
steeds grotere bewegingsuitslag. Er kan ook alleen een tonische of klonische fase zijn.
Tijdens een aanval wordt het gezicht steeds rood en daarna blauw. De ogen staan open, de
oogbollen zijn omhoog gedraaid en de pupillen zijn wijd en lichtstijf. Een tongbeet komt in
25% van de gevallen voor en is specifiek voor een epileptische aanval. 50% is incontinent
voor urine tijdens de aanval. Er kan schuim worden uitgeblazen.
Daarna volgt een postictale fase van enkele minuten tot een kwartier. Hierbij is de tonus laag
en de patiënt nog een tijdje in een toestand van verlaagd bewustzijn. Dit kan worden
opgevolgd door slaap. Hierna is de patiënt vaak kortdurend gedesoriënteerd, maar herstelt
snel weer.
Wanneer een aanval langer duurt dan 30 minuten of wanneer de aanvallen zich herhalen
zonder dat het bewustzijn terugkeert is er sprake van een status epilepticus. Dit is
levensbedreigend. Er kan hersenoedeem optreden en er is gevaar voor een slikpneumonie.
Na 5 minuten is de kans al groot op een status epilepticus: dit is een dreigende status
epilepticus. Op dat moment moet ingegrepen worden. Wanneer een status epilepticus de
eerste manifestatie is van epilepsie, is er vrijwel zeker sprake van een anatomische afwijking
van de hersenen (behalve bij jonge kinderen). Wanneer iemand na 24 uur na een aanval nog
steeds niet bij bewustzijn is, dan kan sprake zijn van langdurige status epilepticus, maar dan
zonder trekkingen (= non-convulsieve status epilepticus). Je kunt dit bevestigen op EEG, om
aan te tonen dat iemand inderdaad continu in een aanval zit en dat het bewustzijnsverlies
niet door een andere oorzaak komt.
Absences zijn kortdurende (5-10 sec) aanvallen van bewustzijnsdaling die vooral bij kinderen
voorkomen. Hierbij houdt een kind op met doen waar hij mee bezig was, krijgt een wazige
blik of draait de ogen omhoog. Er zijn vaak myoklonieën van de oogleden of mond. De
aanval eindigt abrupt. Het kind is zich vaak niet bewust van de aanvallen. Deze kunnen zich
wel tientallen keren per dag voordoen. Absences kunnen worden geprovoceerd door
hyperventilatie. Het EEG vertoont piekgolfcomplexen van 3Hz per seconde. Er kan een
absencestatus ontstaan als de absences zich heel snel opvolgen. Bij zo’n status is iemand in
een schemertoestand. Wanneer het in de leeftijd 4-10 jaar voorkomt heet het kinder-
absence-epilepsie. In de leeftijd 10 tot 18 jaar is het juveniele absence-epilepsie. Het kan
ook bij volwassenen voorkomen. Bij kinderen kunnen absences worden uitgelokt, door ze te
Week 8 – BBG2 Page 3 of 25
WEEK 8
NEUROLOGIE – EPILEPSIE..................................................................................................2
PSYCHIATRIE – SOMATISCH-SYMPTOOM STOORNIS.....................................................8
ORTHOPEDIE – WERVEL/KINDER/ELLEBOOG/RUG.......................................................17
,NEUROLOGIE – EPILEPSIE
Voorbespreking
Leerdoelen
1. Klinisch beeld epilepsie
Epileptische aanvallen hebben een karakteristieke presentatie. Hierbij is er vaak het
ontbreken van een uitlokkend moment, een abrupt begin, bewustzijnsdaling, actieve
motorische verschijnselen (verstijven of schokken, nystagmus, dwangstand van hoofd en
ogen naar één kant), neurologische uitvalsverschijnselen na de aanval (posticale
hemiparese of afasie) en een stereotiep verloop van de aanvallen. Toch is geen van deze
kenmerken absoluut. Sommige aanvallen kunnen uitgelokt worden. De verschijnselen
variëren per patiënt. Men spreekt pas van epilepsie als iemand ten minste twee niet-
geprovoceerde epileptische aanvallen heeft gehad of één symptomatische epileptische
aanval. Dat laatste houdt in dat het wordt veroorzaakt door een onderliggende structurele
cerebrale afwijking.
We spreken van epilepsie als een patiënt meer dan 1 niet-acuut-symptomatische aanval
heeft gehad. Hierbij geldt dat de 2e aanval niet binnen 24 uur na de 1 e aanval mag zijn
opgetreden.
De prevalentie van actieve epilepsie (die wordt behandeld met medicatie) wordt geschat op 1
op 200. Een heteroanamnese is erg belangrijk voor het classificeren van de aanval. Het is
belangrijk om op te merken dat hoofdpijn- en duizeligheidsaanvallen, woedeaanvallen en
leermoeilijkheden vrijwel nooit door epilepsie veroorzaakt worden.
2. Aanvalssoorten/classificatie epilepsie.
Een insult (epileptische aanval) = het gevolg van een abnormale functie van spanning
gestuurde en transmittergestuurde ionenkanalen. Hierdoor kunnen neuronen overprikkelbaar
worden. Er is excessieve of synchroon optredende activiteit van de cerebrale neuronen.
Hierbij zijn met name de natrium- en calciumkanalen van belang. Deze neuronen kunnen
elkaar als het ware aansteken, waardoor er lokaal grote veranderingen van de elektrische
activiteit kunnen optreden. Deze kunnen zich verspreiden.
De verschijnselen zijn afhankelijk van de lokalisatie, de verspreiding en de intensiteit van de
elektrische veranderingen. Wanneer dit in het formatio reticularis optreedt, is
bewustzijnsdaling het gevolg. Wanneer een aanval begint met een algehele bilaterale
elektrische functiestoornis, is er sprake van een gegeneraliseerde epileptische aanval.
Wanneer het beperkt blijft tot één hersenhelft, is er sprake van een partiële (focale)
epileptische aanval. Hierbij kan het bewustzijn normaal blijven: een eenvoudig partiële
aanval. Als het gepaard gaat met een bewustzijnsdaling, is het een complexe partiële
aanval. Verder kan ook secundaire generalisatie optreden, doordat de abnormale elektrische
activiteit zich uitbreidt over het gehele cerebrum.
Partiële (focale) Eenvoudig partieel (motorisch, Bewustzijn normaal
aanvallen sensorisch, autonoom, hogere
functies)
Complex partieel Bewustzijn gedeeltelijk gedaald.
Dit zijn de absences bij
volwassenen
Partieel overgaand in Jackson aanvallen
gegeneraliseerd Eventueel met aura
Gegeneraliseerd Tonisch-klonisch
e aanvallen Tonisch Strekken
Klonisch Schudden
Week 8 – BBG2 Page 2 of 25
, Absences (kinderen) Kortdurende, 5-10 seconden,
Partieel complex (volwassenen) aanvallen van bewustzijnsdaling
Myoklonieën Optreden van 1 of meer heftige
spierschokken (vooral in armen),
zonder bewustzijnsverlies
Atone of valaanvallen
Niet- Salaamkrampen
classificeerbaar
Gegeneraliseerde aanvallen
Een tonisch-klonische aanval is de typische epileptische aanval. Bij ongeveer 10% wordt
zo’n aanval voorafgegaan door lichte ontstemming gedurende uren of zelfs dagen. Er is een
gevoel van spanning of anders-zijn. Er kunnen ook al kortdurende spierschokken zijn. Verder
kan een aanval worden ingeleid door een aura van seconden tot minuten. Een aura is een
partiële aanval vanuit een plaats diep in de hersenen, die overgaat naar een
gegeneraliseerde aanval. Een aura kan een gevoel van onwel zijn: een epigastric rising
sensation. Dat is een gevoel van onwel zijn dat vanuit de maag omhoogtrekt. Verder kunnen
het ook zintuiglijke gewaarwordingen zijn, zoals geluid, lichtflitsen, vreemde lucht of een
psychische verandering.
Vervolgens zet de aanval acuut in met bewustzijnsverlies. Er is een tonische contractie van
de spieren gedurende 10-30 seconden. Dit kan gepaard gaan met een onnatuurlijke gil.
Daarna volgen gedurende 30 tot 60 seconden klonische trekkingen. Deze hebben een
steeds grotere bewegingsuitslag. Er kan ook alleen een tonische of klonische fase zijn.
Tijdens een aanval wordt het gezicht steeds rood en daarna blauw. De ogen staan open, de
oogbollen zijn omhoog gedraaid en de pupillen zijn wijd en lichtstijf. Een tongbeet komt in
25% van de gevallen voor en is specifiek voor een epileptische aanval. 50% is incontinent
voor urine tijdens de aanval. Er kan schuim worden uitgeblazen.
Daarna volgt een postictale fase van enkele minuten tot een kwartier. Hierbij is de tonus laag
en de patiënt nog een tijdje in een toestand van verlaagd bewustzijn. Dit kan worden
opgevolgd door slaap. Hierna is de patiënt vaak kortdurend gedesoriënteerd, maar herstelt
snel weer.
Wanneer een aanval langer duurt dan 30 minuten of wanneer de aanvallen zich herhalen
zonder dat het bewustzijn terugkeert is er sprake van een status epilepticus. Dit is
levensbedreigend. Er kan hersenoedeem optreden en er is gevaar voor een slikpneumonie.
Na 5 minuten is de kans al groot op een status epilepticus: dit is een dreigende status
epilepticus. Op dat moment moet ingegrepen worden. Wanneer een status epilepticus de
eerste manifestatie is van epilepsie, is er vrijwel zeker sprake van een anatomische afwijking
van de hersenen (behalve bij jonge kinderen). Wanneer iemand na 24 uur na een aanval nog
steeds niet bij bewustzijn is, dan kan sprake zijn van langdurige status epilepticus, maar dan
zonder trekkingen (= non-convulsieve status epilepticus). Je kunt dit bevestigen op EEG, om
aan te tonen dat iemand inderdaad continu in een aanval zit en dat het bewustzijnsverlies
niet door een andere oorzaak komt.
Absences zijn kortdurende (5-10 sec) aanvallen van bewustzijnsdaling die vooral bij kinderen
voorkomen. Hierbij houdt een kind op met doen waar hij mee bezig was, krijgt een wazige
blik of draait de ogen omhoog. Er zijn vaak myoklonieën van de oogleden of mond. De
aanval eindigt abrupt. Het kind is zich vaak niet bewust van de aanvallen. Deze kunnen zich
wel tientallen keren per dag voordoen. Absences kunnen worden geprovoceerd door
hyperventilatie. Het EEG vertoont piekgolfcomplexen van 3Hz per seconde. Er kan een
absencestatus ontstaan als de absences zich heel snel opvolgen. Bij zo’n status is iemand in
een schemertoestand. Wanneer het in de leeftijd 4-10 jaar voorkomt heet het kinder-
absence-epilepsie. In de leeftijd 10 tot 18 jaar is het juveniele absence-epilepsie. Het kan
ook bij volwassenen voorkomen. Bij kinderen kunnen absences worden uitgelokt, door ze te
Week 8 – BBG2 Page 3 of 25
