H1.1 Leven met water
Het klimaat verandert
● Nederlands waterbeleid:
○ Water zsm afvoeren
○ Bevolking geen last van waterafvoer
● Klimaatverandering (verandering van de gemiddelde weersgesteldheid over een zeer lange
periode als gevolg van natuurlijke/menselijke oorzaken) zorgt voor meer water
○ Zomers droger en warmer
○ Winters natter en zachter
● Onregelmatig neerslagregiem (toegenomen schommelingen in hoeveelheid neerslag over
een jaar)
○ Meer extreme buien (bijv onweer/hagel)
○ Vaker perioden met droogte
● Oorzaken droge zomers
I. Hogere temperaturen (meer verdamping)
II. Afname nuttige neerslag (minder grondwater)
III. Minder grondwater (door snelle waterafvoer)
● Oorzaken meer neerslag in winters
I. Meer water moet worden weggevoerd
II. Vorst en sneeuw (veel water komt vrij)
Nederland verandert
● Verstening van het oppervlak (toename van het bebouwde oppervlak en infrastructuur)
○ Oorzaak = groeiende bevolking
○ Gevolgen = infiltratie neerslag afname & oppervlaktewater toename
○ Oplossing = beleid gericht op oplossen waterproblemen (vb waterberging speeltuin)
● Vormen verstening
○ Industrie
○ Infrastructuur (vliegveld, snelweg, spoor)
○ Verstedelijking (aanleg, uitbreiding steden)
○ Recreatie (voorzieningen)
Drietrapsstrategie: vasthouden
● Driestapsstrategie (aanpak die moet voorkomen dat waterhuishoudkundige problemen van
het ene gebied op het andere gebied worden afgewenteld)
I. Vasthouden
II. Bergen
III. Afvoeren
● Vasthouden/retentie (neerslag wordt opgeslagen op de plaats waar het water gevallen is,
bijvoorbeeld in het oppervlaktewater of de bodem)
○ Vijvers
○ Sloten en grachten
○ Onverharde bestrating oppervlak vergroten
,Drietrapsstrategie: bergen en afvoeren
● Bergen (als het water niet voldoende ter plaatse kan worden vastgehouden, moet het
worden geborgen in plassen, meren of kanalen)
○ Retentiegebied
● Afvoeren (water wordt afgevoerd naar een ander gebied door rivieren en kanalen)
○ Hoogwatergeul
○ Sluis
Watertoets
● Watertoets (beschrijving van de wijze waarop rekening moet worden gehouden met de
waterhuishouding bij nieuwe besluiten op het gebied van ruimtelijke ordening)
○ Veiligheid
○ Wateroverlast
○ Waterkwaliteit
○ Verdroging
● Waterschap (regionale overheidsinstantie die zorgt voor het waterbeheer in een bepaald
gebied)
○ 22 waterschappen
○ Regelen waterhuishouding
○ Contact bij gemeentelijke bestemmingsplannen of nieuwbouwprojecten
● Criteria
I. Geen gebouw / infrastructuur op plek drietrapsstrategie
II. Waterproblemen mogen geen problemen in de wijk veroorzaken
III. Waterproblemen mogen niet op een later tijdstip worden opgelost
, H1.2 Water: vriend of vijand
Het water stijgt
● Zeespiegelstijging (langdurige verhoging van het zeeniveau met als voornaamste oorzaak de
opwarming van het klimaat)
○ Smeltend landijs
○ Uitzetten warme oceaanwater
● Temperatuurstijging (hoger worden van de gemiddelde temperatuur)
● Klimaatscenario's KNMI
○ Hangen af van temperatuurstijging en eventuele wisseling windrichting
○ Voornaamste scenario: voor 2050 zeespiegelstijging 15-40 cm,
voor 2085 zeespiegelstijging 25-80 cm
Bodemdaling
● Vooral bodemdaling in West- en Noord- Nederland
● Bodemdaling + zeespiegelstijging = relatieve zeespiegelstijging
● Oorzaken bodemdaling
I. Geen compensatie meer door ontbreken sedimentatie
● Rivieren kunnen door dijken niet meer overstromen, maar ook geen sedimentatie
II. Inklinking klei- en veengebied & veenoxidatie
● Grondsoorten West-Nederland bevatten veel water
○ Grondwater in polders weggepompt
○ Door verlaging grondwater zakken bodemdeeltjes in elkaar (grond zakt)
● Veenoxidatie (het veen dat aan de oppervlakte komt te liggen wordt verteerd door
blootstelling aan de lucht)
III. Gaswinning
● Vooral in Noord-Nederland
Waterveiligheid
● Bedreiging van 2 kanten
I. Zee
○ Duinen
○ Deltawerken
○ Afsluitdijk
II. Rivieren
○ Drietrapsstrategie
○ Dijken
○ Project: ruimte voor de rivier
○ Waterkering (dam, dijk, stormvloedkering of keermuur die water tegenhoudt)
● Tweede Deltacommissie (Staatscommissie die de overheid moest adviseren over de gevolgen
voor de Nederlandse kust van de te verwachten zeespiegelstijging, de afvoer van de grote
Nederlandse rivieren en andere klimatologische en maatschappelijke ontwikkelingen in de
komende eeuw, en welke duurzame oplossingen er mogelijk zijn)
I. Kans op overlijden als gevolg van een overstroming niet groter dan 1 op 100.000 per jaar
II. Meer bescherming op plaatsen waar kans is op veel slachtoffers / economische schade
III. Meer bescherming op plaatsen waar vitale of kwetsbare infrastructuur ligt
Het klimaat verandert
● Nederlands waterbeleid:
○ Water zsm afvoeren
○ Bevolking geen last van waterafvoer
● Klimaatverandering (verandering van de gemiddelde weersgesteldheid over een zeer lange
periode als gevolg van natuurlijke/menselijke oorzaken) zorgt voor meer water
○ Zomers droger en warmer
○ Winters natter en zachter
● Onregelmatig neerslagregiem (toegenomen schommelingen in hoeveelheid neerslag over
een jaar)
○ Meer extreme buien (bijv onweer/hagel)
○ Vaker perioden met droogte
● Oorzaken droge zomers
I. Hogere temperaturen (meer verdamping)
II. Afname nuttige neerslag (minder grondwater)
III. Minder grondwater (door snelle waterafvoer)
● Oorzaken meer neerslag in winters
I. Meer water moet worden weggevoerd
II. Vorst en sneeuw (veel water komt vrij)
Nederland verandert
● Verstening van het oppervlak (toename van het bebouwde oppervlak en infrastructuur)
○ Oorzaak = groeiende bevolking
○ Gevolgen = infiltratie neerslag afname & oppervlaktewater toename
○ Oplossing = beleid gericht op oplossen waterproblemen (vb waterberging speeltuin)
● Vormen verstening
○ Industrie
○ Infrastructuur (vliegveld, snelweg, spoor)
○ Verstedelijking (aanleg, uitbreiding steden)
○ Recreatie (voorzieningen)
Drietrapsstrategie: vasthouden
● Driestapsstrategie (aanpak die moet voorkomen dat waterhuishoudkundige problemen van
het ene gebied op het andere gebied worden afgewenteld)
I. Vasthouden
II. Bergen
III. Afvoeren
● Vasthouden/retentie (neerslag wordt opgeslagen op de plaats waar het water gevallen is,
bijvoorbeeld in het oppervlaktewater of de bodem)
○ Vijvers
○ Sloten en grachten
○ Onverharde bestrating oppervlak vergroten
,Drietrapsstrategie: bergen en afvoeren
● Bergen (als het water niet voldoende ter plaatse kan worden vastgehouden, moet het
worden geborgen in plassen, meren of kanalen)
○ Retentiegebied
● Afvoeren (water wordt afgevoerd naar een ander gebied door rivieren en kanalen)
○ Hoogwatergeul
○ Sluis
Watertoets
● Watertoets (beschrijving van de wijze waarop rekening moet worden gehouden met de
waterhuishouding bij nieuwe besluiten op het gebied van ruimtelijke ordening)
○ Veiligheid
○ Wateroverlast
○ Waterkwaliteit
○ Verdroging
● Waterschap (regionale overheidsinstantie die zorgt voor het waterbeheer in een bepaald
gebied)
○ 22 waterschappen
○ Regelen waterhuishouding
○ Contact bij gemeentelijke bestemmingsplannen of nieuwbouwprojecten
● Criteria
I. Geen gebouw / infrastructuur op plek drietrapsstrategie
II. Waterproblemen mogen geen problemen in de wijk veroorzaken
III. Waterproblemen mogen niet op een later tijdstip worden opgelost
, H1.2 Water: vriend of vijand
Het water stijgt
● Zeespiegelstijging (langdurige verhoging van het zeeniveau met als voornaamste oorzaak de
opwarming van het klimaat)
○ Smeltend landijs
○ Uitzetten warme oceaanwater
● Temperatuurstijging (hoger worden van de gemiddelde temperatuur)
● Klimaatscenario's KNMI
○ Hangen af van temperatuurstijging en eventuele wisseling windrichting
○ Voornaamste scenario: voor 2050 zeespiegelstijging 15-40 cm,
voor 2085 zeespiegelstijging 25-80 cm
Bodemdaling
● Vooral bodemdaling in West- en Noord- Nederland
● Bodemdaling + zeespiegelstijging = relatieve zeespiegelstijging
● Oorzaken bodemdaling
I. Geen compensatie meer door ontbreken sedimentatie
● Rivieren kunnen door dijken niet meer overstromen, maar ook geen sedimentatie
II. Inklinking klei- en veengebied & veenoxidatie
● Grondsoorten West-Nederland bevatten veel water
○ Grondwater in polders weggepompt
○ Door verlaging grondwater zakken bodemdeeltjes in elkaar (grond zakt)
● Veenoxidatie (het veen dat aan de oppervlakte komt te liggen wordt verteerd door
blootstelling aan de lucht)
III. Gaswinning
● Vooral in Noord-Nederland
Waterveiligheid
● Bedreiging van 2 kanten
I. Zee
○ Duinen
○ Deltawerken
○ Afsluitdijk
II. Rivieren
○ Drietrapsstrategie
○ Dijken
○ Project: ruimte voor de rivier
○ Waterkering (dam, dijk, stormvloedkering of keermuur die water tegenhoudt)
● Tweede Deltacommissie (Staatscommissie die de overheid moest adviseren over de gevolgen
voor de Nederlandse kust van de te verwachten zeespiegelstijging, de afvoer van de grote
Nederlandse rivieren en andere klimatologische en maatschappelijke ontwikkelingen in de
komende eeuw, en welke duurzame oplossingen er mogelijk zijn)
I. Kans op overlijden als gevolg van een overstroming niet groter dan 1 op 100.000 per jaar
II. Meer bescherming op plaatsen waar kans is op veel slachtoffers / economische schade
III. Meer bescherming op plaatsen waar vitale of kwetsbare infrastructuur ligt
