Samenvatting Duurzaamheid, Veiligheid en Milieu

Algemene inleiding
Wat is pollutie?
 Geen duidelijke definitie
 Veel gradaties en aspecten
 Soms afhankelijk van de perceptie van de mens (soms subjectief, gestuurd door
publieke opinie)
 Perceptie is niet wetenschappelijk, wetenschappers nemen data gebaseerde
beslissingen


Welke factoren zijn belangrijk?

 Aard van de stof (kans op schade?)
 Eigenschappen van de stof (hoe opgenomen? Welke effect? Breekt het af of
accumuleert het? ….)
 Hoeveelheid (en vanaf wanneer schade?)
 Plaats
 Accumulatie/persistent
 Hoe we ermee in contact komen? (bv. ozonlaag beschermt & schadelijk afh. contact)
 Omgevingsfactoren (Werken moleculen op elkaar in of net niet?)
 Persoonlijke en/of collectieve risico’s


Mogelijke definities

Pollutie= een ongewenste verandering in de samenstelling van het milieu (lokaal, regionaal
of op grote schaal). Ze is hinderlijk voor de zintuigen of gevaarlijk voor de gezondheid van de
mens en/of beschadigt fauna, flora en materialen.

Pollutie= een overmaat van een bepaalde substantie, gegenereerd door de mens welke op
een verkeerde plaats aanwezig is

Opmerkingen:
1. Substantie = één product <-> samenstelling= meerdere producten
2. Ondermaat kan ook: bv. fosfor tekort in planten
3. Gegenereerd door de mens: ook de natuur genereert uitstoot (maar geen controle
over)


Wetenschappelijke studies noodzakelijk
Enige manier om kwantitatief over pollutie te spreken is via wettelijk bepaalde limieten in
concentraties (op basis van wetenschappelijke studies).
Nood aan informatie !
- Wat is schadelijk?

, - Hoe manifesteert deze schade zich?
- Vanaf welke concentratie?
- Blootstellingsduur?
- Hoe correct te meten?
- Hoe verminderen?
- Accumuleert het in het milieu?
- Blijvende schade?
- Acuut of chronisch



Sinds wanneer is er pollutie?
- Sinds de Romeinen en de Middeleeuwen is er al veel pollutie

- De pollutie steeg zeer sterk na de Industriële revolutie. Maar toen werd men zich er
ook meer van bewust en begon men ook te meten (en weten!)

- Reeds vroeg in de geschiedenis waren er lokaal in bepaalde steden of regio’s reeds
wetten met betrekking tot pollutie (weliswaar omwille van de grote hinder die men
ondervond)

- Pas in 1970 is het vakgebied milieuchemie ontstaan. Sindsdien zijn wij ons meer
bewust van pollutie!

- Veel vooruitgang sinds 1970
o Beter begrijpen
o Alternatieven
o Actief zuiveren
o De natuur past zich aan (weliswaar traag en niet in alle gevallen)


Waarom is er pollutie?
- De aarde (bodem en water) en de atmosfeer zijn niet oneindig in omvang. Er is dus
een beperkte opname capaciteit voor afvalstoffen.

- De aarde en atmosfeer zijn van nature in staat om kleine wijzigingen relatief snel te
herstellen afhankelijk van de stof en de omstandigheden.

- Het is net wanneer deze herstelling niet of (te) traag optreedt dat er pollutie ontstaat.

- Zowel de mens als de natuur kan hiervoor zorgen


Welke vormen van pollutie zijn er?
- Lucht = atmosfeer
- Water = hydrosfeer
- Bodem = lithosfeer

Maar ook:
- Licht
- Geluid
- Elektromagnetische straling EXAMEN: wat is de impact
van weer op het milieu?
 Bij inversie negatieve
impact op het milieu

,Acute pollutie=
- Inversie
o De temperatuur in een laag van de aardatmosfeer kent een omgekeerd verloop ten
opzichte van de normale situatie. Een warmere luchtlaag ligt als een deken over een
koudere luchtlaag. Hoe hoger men in de troposfeer komt, hoe kouder het wordt.
Vervuilende stoffen die zich onderin bevinden, kunnen onder dergelijke
weersomstandigheden niet worden afgevoerd naar omhoog; een zogeheten inversie
belemmert de onderlinge uitwisseling.
- Ongeval
- Natuurramp
- Natuurlijke fenomenen
- Opzettelijk (sluikstorten, afvoer van druglabo…)
Chronische pollutie= weten we vaak pas na langdurig gebruik van producten (bv. PFAS;
Freon)

Aggregatietoestand:
- Vast
- Vloeibaar
- Gassen


Wie zorgt er voor pollutie?
- U en ik
- Industrie (verschillende sectoren inclusief landbouw)
- Natuur

Vooral in steden en plaatsen met veel menselijke activiteit (= actoren) is er veel pollutie waar
te nemen

De graad van pollutie is vaak ook afhankelijk van andere factoren, zoals het weer (inversie,
turbulentie in de lucht, water debieten, regen of zon)


Chemie en milieu?

Welke rol speelt chemie in het milieu?

- Nieuwe betere analyse technieken (studie en controle)
- Oorzaak van pollutie bronnen vinden (studie en controle)
- Begrijpen hoe pollutie ontstaat en evolueert, wat de impact is op milieu, fauna en flora
(samen met biologen, bio-ingenieurs, fysici, …)
- Pollutie voorkomen
- Pollutie verhelpen/oplossen/opruimen

, EXAMEN: Gaat het om
Pollutie voorkomen preventief of curatief
1. PREVENTIEF= vermijden van vorming polluenten, molecule pollutie voorkomen?
wordt niet gevormd !
a. Betere processen
b. Minder chemicaliën en/of alternatieven
c. Recyclage
d. Minder energieverbruik
e. Secundaire grondstoffen (hergebruiken van grondstoffen)

 Green Chemistry, Sustainable Chemistry, Cradle to Cradle (zoveel mogelijk
hergebruiken), Cleantech (meer produceren met minder vervuiling)

2. CURATIEF= verwijderen van die polluenten die toch gevormd worden (herstellend)
a. Minder emissie (filter, adsorbers, scrubbers, zuiveringsinstallaties, alternatieve
systemen, katalysatoren…)
b. Maatregelen om schade aan materiaal te voorkomen (bv. beschermende
lagen)

Pollutie verhelpen/oplossen/opruimen

 Katalyse
 Scheiding
 Adsorptie
 Sedimentatie
 Recycleren
 Herstellen van schade
 Nieuwe processen inclusief transitie naar hernieuwbare energie
 Hernieuwbare grondstoffen
 Circularity by design
o Voorbeeld: ervoor zorgen dat producten makkelijk uit elkaar kunnen gehaald worden
zodat hergebruikt kan worden


CONCLUSIE:
- Pollutie heeft geen duidelijke definitie
- Pollutie is afh. van verschillende factoren, perceptie de mens en wordt gestuurd
door verschillende factoren en actoren
- Perceptie is niet wetenschappelijk, wetenschappers nemen data gebaseerde
beslissingen
- Kennis, inzicht en juiste attitude nodig om correcte beslissingen, oplossingen te
zoeken