Arresten:
• Van den Bos/Provincial insurance
• Van de Steeg/Rabobank
Rechtsverwerking: een toepassing van redelijkheid en billijkheid. Het houdt in dat
iemands recht hem wordt ontzegd wegens de houding die hij ten opzichte van de
wederpartij heeft ingenomen. ‘Er is sprake van rechtsverwerking indien de
gerechtigde zich heeft gedragen op een wijze die naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid met het vervolgens geldend maken van het betrokken recht
onverenigbaar is.’ Maar wanneer is sprake van deze onverenigbaarheid?
Van den Bos/Provincial geeft 2 gronden voor rechtsverwerking. Er moeten
bijzondere omstandigheden hebben voorgedaan als gevolg waarvan:
• Bij de wederpartij gerechtvaardigd vertrouwen gewekt is dat de rechthebbende zijn
aanspraak niet meer geldend zal maken (Art. 3:35 jo. 3:36 BW)
• De positie van de wederpartij onredelijk zou worden benadeeld of verzwaard in het
geval dat de gerechtigde zijn aanspraak alsnog geldend zou maken. Hier strekt
rechtsverwerking er in feite toe genoegdoening te verschaffen voor de schade
(toegebracht door gerechtigde). Schadevergoeding vindt in natura plaats, namelijk
doordat de ‘dader’ een hem toekomend recht door rechtsverwerking verliest. Vereist
is dat wederpartij daadwerkelijk benadeeld zou worden.
Er moet dus sprake zijn van opgewekt vertrouwen of onredelijke benadeling.
Enkel tijdsverloop is onvoldoende.
Onvoorziene omstandigheden (Art. 6:258 jo. 6:260 BW): indien zich na het
sluiten van de ovk een ingrijpende wijziging van de feitelijke omstandigheden
voordoet.
Clausulaleer: gaat ervan uit dat mensen bij het aangaan van de ovk, hun wil vormen
op basis van de huidige omstandigheden. Als die omstandigheden veranderen, verliest
een eerder wilsbesluit haar gelding. Op grond hiervan moet worden aangenomen dat
iedere ovk wordt gesloten onder de stilzwijgende voorwaarde dat de omstandigheden
niet veranderen. Ovk is hierdoor vrij instabiel.
Art. 6:258 BW: maakt het de rechter mogelijk in verband met het intreden van
onvoorziene omstandigheden in de rechtsgevolgen van een ovk in te kunnen grijpen.
Vereisten uit lid 1:
Onvoorziene omstandigheden welke van dien aard zijn, dat de wederpartij
naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding
van de ovk niet mag verwachten
• Onvoorziene omstandigheden: hetgeen partijen redelijkerwijs van elkaar
mochten verwachten ten tijde van het aangaan van de ovk. Alles wat de partijen met
hun ovk hebben voorzien. De onvoorziene omstandigheden vallen daar dan buiten.
• Naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid: wat wel en niet in de ovk is
afgesproken, moet worden onderzocht naar de maatstaven van redelijkheid en
billijkheid aan de hand van Art. 3:12 BW. Check de algemene rechtsbeginselen, de
in Nederland levende rechtsovertuigingen en de betrokken maatschappelijke en
persoonlijke belangen.
• De omstandigheid komt voor rekening van degene die zich erop beroept
(Art. 6:258 lid 2 BW): wanneer een omstandigheid voor rekening komt van degene
die zich erop beroept, kan niet worden gezegd dat de wederpartij naar maatstaven
van redelijkheid en billijkheid geen ongewijzigde instandhouding van de ovk kan
verwachten. Dan is het intreden van die omstandigheid dus stilzwijgend in de ovk
afgesproken.
, Rechter kan, als aan deze criteria is voldaan, op verlangen van een der partijen de
gevolgen van de ovk wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk ontbinden (Art. 6:258 lid
1 BW).
Verschil met beperkende werking redelijkheid en billijkheid:
In dit geval constateert de rechter niet wat reeds van rechtswege tussen partijen gold,
maar stelt vast wat krachtens zijn vonnis tussen hen geldt. Bij redelijkheid en
billijkheid is dat wel van rechtswege.
Vereisten onvoorziene omstandigheden Art. 6:258 BW:
• Zijn de omstandigheden van invloed op de uitvoer van de ovk
• Voorziet de ovk in de regeling over de omstandigheid.
• De wederpartij mag naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet verwachten
dat de ovk ongewijzigd in stand blijft aan de hand van de onvoorziene
omstandigheden.
• Lid 2: is het gebruikelijk dat de kosten geheel voor rekening van degene die zich
erop beroept komt.
Art. 6:260 BW: de rechter mag de verlangde wijziging uit Art. 6:258 BW voorzien
van een voorwaarde. Weigert de partij deze voorwaarde, dan kan de wederpartij
haar alsnog aan de oorspronkelijke ovk houden.
Alleen de voorwaarden van Art. 6:263 BW (onzekerheidsexceptie) verschaffen de
schuldenaar een opschortingsrecht. Onvoorziene omstandigheden of een beroep op
Art. 6:258 BW verschaffen dit recht niet.
De schuldenaar blijft tot nakoming verplicht, kan in verzuim raken en is op grond van
Art. 6:74 BW schadevergoeding verschuldigd. De rechter kan deze gevolgen echter
ongedaan maken, door aan de wijziging of ontbinding terugwerkende kracht te
verbinden. Wat eerst een tekortkoming was, is het daardoor achteraf niet meer.
Art. 6:88 jo. 6:89 BW: schuldeiser moet alert zijn:
• Art. 6:88 BW: de tekortschietende schuldenaar kan de schuldeiser een termijn
stellen waarbinnen hij dient aan te geven welke stappen hij zal nemen, als reactie op
de tekortkoming van de schuldenaar. Wanneer de schuldeiser niet op een dergelijke
termijnstelling reageert, verliest hij een aantal mogelijkheden
• Art. 6:89 BW: de schuldeiser kan op een gebrek in de prestatie geen beroep meer
doen, wanneer hij daarover niet bij de schuldenaar heeft geprotesteerd binnen een
bekwame tijd nadat hij het gebrek heeft ontdekt of redelijkerwijs had moeten
ontdekken. De klachtplicht en onderzoeksplicht liggen dus bij de schuldeiser.
Wanneer de schuldenaar niet of niet naar behoren presteert, heeft de schuldeiser
meestal 4 opties:
• Nakoming vorderen
• De wederkerige ovk waaruit de verbintenis voortvloeit ontbinden, zodat hij zelf ook
van zijn verplichtingen tot presteren bevrijd is
• Schadevergoeding vorderen
• Opschorten en niet betalen.
In Art. 6:88 BW is geprobeerd zowel de belangen van de schuldeiser als de
schuldenaar te behartigen:
• Lid 1: de schuldenaar kan krachtens dit artikel de schuldeiser een termijn stellen
waarbinnen deze zich moet verklaren omtrent zijn voornemens. Dit heeft tot gevolg
dat de schuldeiser beperkt wordt in zijn bevoegdheden met betrekking tot de niet-
nakoming van zijn schuldenaar.
• Van den Bos/Provincial insurance
• Van de Steeg/Rabobank
Rechtsverwerking: een toepassing van redelijkheid en billijkheid. Het houdt in dat
iemands recht hem wordt ontzegd wegens de houding die hij ten opzichte van de
wederpartij heeft ingenomen. ‘Er is sprake van rechtsverwerking indien de
gerechtigde zich heeft gedragen op een wijze die naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid met het vervolgens geldend maken van het betrokken recht
onverenigbaar is.’ Maar wanneer is sprake van deze onverenigbaarheid?
Van den Bos/Provincial geeft 2 gronden voor rechtsverwerking. Er moeten
bijzondere omstandigheden hebben voorgedaan als gevolg waarvan:
• Bij de wederpartij gerechtvaardigd vertrouwen gewekt is dat de rechthebbende zijn
aanspraak niet meer geldend zal maken (Art. 3:35 jo. 3:36 BW)
• De positie van de wederpartij onredelijk zou worden benadeeld of verzwaard in het
geval dat de gerechtigde zijn aanspraak alsnog geldend zou maken. Hier strekt
rechtsverwerking er in feite toe genoegdoening te verschaffen voor de schade
(toegebracht door gerechtigde). Schadevergoeding vindt in natura plaats, namelijk
doordat de ‘dader’ een hem toekomend recht door rechtsverwerking verliest. Vereist
is dat wederpartij daadwerkelijk benadeeld zou worden.
Er moet dus sprake zijn van opgewekt vertrouwen of onredelijke benadeling.
Enkel tijdsverloop is onvoldoende.
Onvoorziene omstandigheden (Art. 6:258 jo. 6:260 BW): indien zich na het
sluiten van de ovk een ingrijpende wijziging van de feitelijke omstandigheden
voordoet.
Clausulaleer: gaat ervan uit dat mensen bij het aangaan van de ovk, hun wil vormen
op basis van de huidige omstandigheden. Als die omstandigheden veranderen, verliest
een eerder wilsbesluit haar gelding. Op grond hiervan moet worden aangenomen dat
iedere ovk wordt gesloten onder de stilzwijgende voorwaarde dat de omstandigheden
niet veranderen. Ovk is hierdoor vrij instabiel.
Art. 6:258 BW: maakt het de rechter mogelijk in verband met het intreden van
onvoorziene omstandigheden in de rechtsgevolgen van een ovk in te kunnen grijpen.
Vereisten uit lid 1:
Onvoorziene omstandigheden welke van dien aard zijn, dat de wederpartij
naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid ongewijzigde instandhouding
van de ovk niet mag verwachten
• Onvoorziene omstandigheden: hetgeen partijen redelijkerwijs van elkaar
mochten verwachten ten tijde van het aangaan van de ovk. Alles wat de partijen met
hun ovk hebben voorzien. De onvoorziene omstandigheden vallen daar dan buiten.
• Naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid: wat wel en niet in de ovk is
afgesproken, moet worden onderzocht naar de maatstaven van redelijkheid en
billijkheid aan de hand van Art. 3:12 BW. Check de algemene rechtsbeginselen, de
in Nederland levende rechtsovertuigingen en de betrokken maatschappelijke en
persoonlijke belangen.
• De omstandigheid komt voor rekening van degene die zich erop beroept
(Art. 6:258 lid 2 BW): wanneer een omstandigheid voor rekening komt van degene
die zich erop beroept, kan niet worden gezegd dat de wederpartij naar maatstaven
van redelijkheid en billijkheid geen ongewijzigde instandhouding van de ovk kan
verwachten. Dan is het intreden van die omstandigheid dus stilzwijgend in de ovk
afgesproken.
, Rechter kan, als aan deze criteria is voldaan, op verlangen van een der partijen de
gevolgen van de ovk wijzigen of deze geheel of gedeeltelijk ontbinden (Art. 6:258 lid
1 BW).
Verschil met beperkende werking redelijkheid en billijkheid:
In dit geval constateert de rechter niet wat reeds van rechtswege tussen partijen gold,
maar stelt vast wat krachtens zijn vonnis tussen hen geldt. Bij redelijkheid en
billijkheid is dat wel van rechtswege.
Vereisten onvoorziene omstandigheden Art. 6:258 BW:
• Zijn de omstandigheden van invloed op de uitvoer van de ovk
• Voorziet de ovk in de regeling over de omstandigheid.
• De wederpartij mag naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid niet verwachten
dat de ovk ongewijzigd in stand blijft aan de hand van de onvoorziene
omstandigheden.
• Lid 2: is het gebruikelijk dat de kosten geheel voor rekening van degene die zich
erop beroept komt.
Art. 6:260 BW: de rechter mag de verlangde wijziging uit Art. 6:258 BW voorzien
van een voorwaarde. Weigert de partij deze voorwaarde, dan kan de wederpartij
haar alsnog aan de oorspronkelijke ovk houden.
Alleen de voorwaarden van Art. 6:263 BW (onzekerheidsexceptie) verschaffen de
schuldenaar een opschortingsrecht. Onvoorziene omstandigheden of een beroep op
Art. 6:258 BW verschaffen dit recht niet.
De schuldenaar blijft tot nakoming verplicht, kan in verzuim raken en is op grond van
Art. 6:74 BW schadevergoeding verschuldigd. De rechter kan deze gevolgen echter
ongedaan maken, door aan de wijziging of ontbinding terugwerkende kracht te
verbinden. Wat eerst een tekortkoming was, is het daardoor achteraf niet meer.
Art. 6:88 jo. 6:89 BW: schuldeiser moet alert zijn:
• Art. 6:88 BW: de tekortschietende schuldenaar kan de schuldeiser een termijn
stellen waarbinnen hij dient aan te geven welke stappen hij zal nemen, als reactie op
de tekortkoming van de schuldenaar. Wanneer de schuldeiser niet op een dergelijke
termijnstelling reageert, verliest hij een aantal mogelijkheden
• Art. 6:89 BW: de schuldeiser kan op een gebrek in de prestatie geen beroep meer
doen, wanneer hij daarover niet bij de schuldenaar heeft geprotesteerd binnen een
bekwame tijd nadat hij het gebrek heeft ontdekt of redelijkerwijs had moeten
ontdekken. De klachtplicht en onderzoeksplicht liggen dus bij de schuldeiser.
Wanneer de schuldenaar niet of niet naar behoren presteert, heeft de schuldeiser
meestal 4 opties:
• Nakoming vorderen
• De wederkerige ovk waaruit de verbintenis voortvloeit ontbinden, zodat hij zelf ook
van zijn verplichtingen tot presteren bevrijd is
• Schadevergoeding vorderen
• Opschorten en niet betalen.
In Art. 6:88 BW is geprobeerd zowel de belangen van de schuldeiser als de
schuldenaar te behartigen:
• Lid 1: de schuldenaar kan krachtens dit artikel de schuldeiser een termijn stellen
waarbinnen deze zich moet verklaren omtrent zijn voornemens. Dit heeft tot gevolg
dat de schuldeiser beperkt wordt in zijn bevoegdheden met betrekking tot de niet-
nakoming van zijn schuldenaar.
