Collegeaantekeningen Inleiding Psychologie

College 1: Psychologische wetenschap

Wat is psychologie?
De wetenschap van gedrag en geestelijke (mentale) processen
 Gedrag → extern waarneembaar (praten, lachen, lopen, slaan)
 Geestelijke processen → intern, niet waarneembaar (denken, voelen, herinneren)
 Definitie: psyche (geest) ologie (de studie van)

Drie soorten psychologen
 Experimentele psychologen: onderzoekt elementaire psychologische processen
 Docent psychologie: primaire taak is geven van onderwijs
 Toegepast psychologen: door experimentele psychologen vergaarde kennis
gebruiken om problemen van mensen op te lossen

Wat doet een psycholoog?
Bestuderen, verklaren en beïnvloeden
 Hoe mensen zich gedragen, handelen, beslissen, denken, redeneren, zich
ontwikkelen, leren, met elkaar omgaan, etc.
Relevant voor
 Onderwijs, marketing, gezondheid, politiek, sport, verkeer, reclame, communicatie,
management, economie en geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
-> psychologen zijn overal

Specialisaties in de toegepaste psychologie
 Sportpsychologen: atleten helpen motivatie en prestaties verbeteren
 Schoolpsychologen: deskundig lesgeven en leren
 Omgevingspsychologen: interactie met omgeving en milieu verbeteren Arbeids- en
organisatiepsychologen: aanpassing werkplek die productiviteit en arbeidsmoraal
moeten maximaliseren
 Klinisch psychologen en counselors: helpen moeilijke keuzes te maken en aanpassen
op sociaal en emotioneel vlak
 Forensisch psychologen: psychologische expertise leveren aan wets- en
rechtssystemen
 Gerontpsychologen: helpen ouderen hun gezondheid en welzijn te behouden en
effectief leren omgaan met problemen

Kritisch nadenken: zes vaardigheden door middel van zes vragen.
1. Wat is de bron?
2. Is de bewering redelijk of extreem?
3. Wat is het bewijsmateriaal?
o Anekdotisch bewijsmateriaal: getuigenissen die de ervaring van iemand of
enkele schetsen, ten onrechte voor wetenschappelijk bewijs worden gezien
4. Kan de conclusie zijn beïnvloed door bias?
o Bias: vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op
basis van persoonlijke ervaringen en waarden.



1

,  Emotionele bias: neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes
en gevoelens i.p.v. rationele analyse van bewijsmateriaal
 Confirmation bias (bevestigingsbias): neiging om info te zoeken waar
je het mee eens bent en info te negeren/bekritiseren die niet bij je
opvattingen aansluiten
5. Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
o Gezond verstand
o Correlatie-causaliteit-denkfout
6. Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?

Wat is het verschil tussen een psychiater en een psycholoog?
Psychiater
 Is een arts die zich richt op diagnose, behandeling en medicijnen voor
psychiatrische/mentale stoornissen
 Heeft medicijnenstudie gedaan en daarna gespecialiseerd (medisch-specialist)
 Kan medicijnen voorschrijven
 Bekijkt ook fysieke welzijn (hoe medicijnen werken)
 Psychiater behandeld

Psycholoog
 Doet vooral diagnostiek
 Gebruikt voor diagnostiek psychologische testen
 Psycholoog mag geen medicijnen voorschrijven
 Psycholoog geeft therapieën
 GEEN illusionisten of parapsychologen!
o Pseudopsychologie: niet-onderbouwde psychologische aannames die als
wetenschappelijke waarheden worden gepresenteerd
o Parapsychologen: gebruikmaken van psychologie maar is het niet

Waarom krijg je psychologie in de opleiding criminologie?
 Neuropsychologie (verklaren criminaliteit in hersenen)
 Sensatie en perceptie (hoe we waarnemen + wat we zien)
 Leren (ouders zijn crimineel)
 Geheugen (betrouwbaarheid verklaringen)
 Denken en intelligentie (kosten en baten, LVB)
 Psychologische ontwikkeling (hoe ontwikkelen tot crimineel)
 Bewustzijn
 Motivatie
 Emotie (agressie)
 Persoonlijkheid (sensation seeking)
 Sociale omgeving (verkeerde vrienden)
 Psychische stoornissen (toerekeningsvatbaarheid)
 Therapieën (TBS)
Voor die gevallen waarin we crimineel gedrag of de gevolgen van crimineel gedrag willen
beschrijven, verklaren of beïnvloeden op individueel niveau. Hier heb je psychologische
theorieën voor nodig.
Psychologie als wetenschap

2

,Is onafhankelijk objectief onderzoek naar onszelf wel mogelijk? Bias?
 Onderzoek in de psychologie is een uitdaging, omdat we onderzoek naar ons denken
met ons eigen brein en eigen waarnemingen zijn niet altijd betrouwbaar.
 Bias: een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis
van persoonlijke ervaringen en waarden
o Emotionele bias: neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en
gevoelens in plaats van rationale analyse van bewijsmateriaal
o Confirmation bias: neiging om informatie te zoeken waar je het mee eens
bent en informatie te negeren die niet bij je opvattingen aansluiten

Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis?
 Wetenschappelijke methode: uit 4 stappen bestaande procedure voor empirisch
onderzoek van een hypothese, waarbij de omstandigheden zo zijn gekozen dat
vooroordelen en subjectieve oordelen worden uitgesloten
 Empirisch onderzoek: onderzoeksbenadering waarbij gegevens worden verzameld
door middel van objectieve informatie uit de eerste hand, gebaseerd op sensorische
ervaring en observatie
 Theorie: toetsbare verklaring voor een aantal feiten of observaties

Vier stappen:
1. Een hypothese ontwikkelen
o Voorspelling van de uitkomst van een wetenschappelijk onderzoek: een
bewering over de relatie tussen twee variabelen in een onderzoek -->
potentieel falsificeerbaar
o Variabelen: elementen die van invloed zijn op hetgeen onderzocht wordt
o Operationele definities: objectieve beschrijvingen van een concept dat bij een
wetenschappelijk onderzoek hoort. Concepten herformuleren in
gedragsmatige vormen of exacte omschrijvingen van de manier waarop een
experiment moet worden uitgevoerd en waarop belangrijke variabelen
moeten worden gemeten.
2. Objectieve data verzamelen
o Empirisch onderzoek: zorgvuldig en systematisch bewijs verzamelen aan hand
van methoden die zich bewezen hebben
o Data: info, gegevens, die door een onderzoeker zijn verzameld en die worden
gebruikt om een hypothese te toetsen.
o Experimentele conditie: omstandigheden waaraan de leden van de
experimentele groep tijdens de speciale behandeling worden blootgesteld
o Controleconditie: omstandigheden waaraan de leden van de controlegroep
tijdens het experiment worden blootgesteld. Bijna identiek aan experimentele
conditie m.u.v. de speciale behandeling
o Randomisering: volledig door toeval bepalen of proefpersonen deelnemen
aan experimentele of controle groep --> potentiële verschillen tussen twee
groepen geminimaliseerd



3. De resultaten analyseren

3

, o Significant: statistische term die aangeeft dat het waarschijnlijk is dat het
waargenomen effect niet door toeval is ontstaan, maar door onafhankelijke
variabele te veranderen.
4. De resultaten publiceren, bekritiseren en repliceren
o Repliceren: onderzoek opnieuw uitvoeren om te zien of je dezelfde resultaten
krijgt
o Wetenschappelijke resultaten zijn altijd voorlopig

Soorten psychologische onderzoek
 Experimenten: type onderzoek waarbij de onderzoeker gebruikmaakt van
vergelijkbare groepen en alle omstandigheden controleert en rechtstreeks
manipuleert, inclusief de onafhankelijke variabele
o Enige onderzoeksmethode waarmee betrouwbare causaliteit kan worden
vastgesteld
 Correlatieonderzoek: vorm van onderzoek waarbij de relatie tussen variabelen wordt
bestudeerd zonder een onafhankelijke variabele in een experiment te manipuleren.
o Nadeel: nooit weten of groepen werkelijk vergelijkbaar zijn op alle vlakken
o Experiment dat al toevallig, onopzettelijk heeft plaatsgevonden
 Surveys: techniek die wordt gebruikt bij correlatieonderzoek --> reacties op
vastgestelde lijst van mondeling gepresenteerde kwesties
o Factoren: formulering van de vragen, steekproef en eerlijke antwoorden
 Natuurlijke observaties: vorm van correlatieonderzoek waarbij gedrag van mensen
(of dieren) in hun eigen omgeving wordt geobserveerd
o Nadeel: omstandigheden zijn veel minder gecontroleerd + tijd en geld
o Voordeel: natuurlijke gedragingen zien + goedkoper dan lab
o Systematisch en anekdotische observatie
 Gevalstudie: onderzoek van een enkel object (of zeer gering aantal)
o Klinische methode: therapeuten die casestudy’s gebruiken om theorieën over
psychische stoornissen te ontwikkelen noemen het zo
 Testleer: IQ-testen of persoonlijkheidstesten
 MRI-scan: activiteiten in de hersenen zien en afwijkingen zien + hersenletsel
Vertekening van psychologisch onderzoek beperken
 Gevaar voor emotionele bias
o Tegenwicht -> empirische methode met kritiek van collega’s en herhaling
 Expectancy bias (verwachtingsbias): als de waarnemer toestaat dat zijn
verwachtingen de resultaten van het onderzoek beïnvloeden
o Tegenwicht: dubbelblindonderzoek

Nature of Nurture
 Vraag van de psychologie: wat verklaart hoe we zijn? Aanleg of opvoeding?
 Nature: alle eigenschappen van individu zijn bepaald door aanleg
 Nurture: alle eigenschappen van individu zijn bepaald door opvoeding
 Tweelingenonderzoek
 Cultuurverschillen


Metafoor

4