KNGF richtlijn Beroerte
Definitie CVA
Beroerte of CVA is volgens de World Health Organizaton gedefneerd als ‘lotseling o‘tredende
klinische verschijnselen van een focale stoornis in de hersenen die langer dan 24 uur duren of leiden
tot de dood, waardoor geen andere oorzaak aanwezig is dan een vascularie stoornis’. Patinten met
een transient ischemic atact (TIA) en subarachnoïdale bloeding (SAB) vallen buiten de sco‘e van
deze richtlijn
Incidentie
Neemt toe met het stjgen van de leefijd en is naar schatng 4 .000 mensen ‘er jaar in Nederland.
Ook de ‘revalente steeg de afgelo‘en jaren en werd geschat o‘ 226.000 in 2007. Gezien de
toename van zowel de levensverwachtng als de vergrijzing van de Nederlandse bevolking wordt
aangenomen dat de ‘revalente de komende jaren verder zal toenemen. Het absolute aantal
ziekenhuiso‘namen vanwege een CVA is met zo’n 0% gestegen in de ‘eriode van 1980 tot 2009 en
bedroeg 39.614 in 2009 (exclusief dago‘namen).
Vrouwen waren ten tjde van het CVA gemiddeld 72 jaar oud en mannen 69. Het grootste deel van de
o‘name (29, 90) betrof ‘atinten met een herseninfarct.
De sterfe ten gevolge van een CVA is de laatste jaren echter wel gedaald en bedroeg in 2009 in
Nederland 9069 ‘ersonen.
De gevolgen van een CVA behelzen niet alleen fysieke, ‘sychische, communicateve en sociale
‘roblemen voor de ‘atint. Een CVA heef ook grote invloed o‘ de naasten (‘artner, kinderen en
familieleden), wat tot aanvullende kosten kan leiden.
Risicofactoren voor het krijgen van een (recidief) CVA :
- Hogere leefijd
- Mannelijk geslacht
- Eerder doorgemaakte TIA of CVA
- Aanwezigheid van Hy‘ertensie
- Diabetes mellitus
- Roken
- Coronaire hartziekten
- Overmatg alcoholgebruik
- Lichamelijke inactviteit
Door: Puk Klein
Jaar: 2017/2018
,Tijdsbeloop
Het herstel na een CVA verloo‘t niet lineair, maar in een kromme, waarbij in de eerste dagen tot
maanden verreweg het meeste herstel ‘laatsvindt. In het beloo‘ worden vier fasen onderscheiden
die in elkaar overlo‘en en niet scher‘ zijn afgebakend:
- (hyper) acute (revalidatie) fase (H)AR: duur 0 tot 24 uur. Deze fase wordt gekenmerkt door
medische diagnostek, voorkomen van ‘rogressieve schade aan de hersenen en secundaire
com‘licates. Er wordt gestreefd naar tjdige mobilisate en vroegtjdig geïniteerde
revalidate
- Vroege revalidatiefase (VR): duur 24 uur tot en met 3 maanden. Deze fase wordt
gekenmerkt door revalidate, gericht o‘ resttute van functe en, indien dit niet mogelijk is,
o‘ het aanleren van com‘ensatestrategiein, zodat be‘erkingen in actviteiten en
‘artci‘ate worden voorkomen of verminderd. oo nodig wordt aandacht besteed aan
aan‘assingen in de omgeving of zorgverlening aan huis
- Late revalidatiefase (LR): duur drie tot zes maanden. Deze fase is een vervolg o‘ de vroege
revalidate fase, waarin de nadruk ligt o‘ het voorkomen of verminderen van be‘erkingen in
actviteiten en ‘artci‘ate. oo nodig wordt aandacht besteed aan aan‘assingen in de
omgeving of zorgverlening aan huis
- Revalidatie in de chronische fase (R)): duur langer zes maanden. Deze fase wordt
gekenmerkt door ondersteuning en begeleiding van de ‘atint ( su‘‘ort’, i.e. behoud en
‘revente), met als doel het verwerkings‘roces te ondersteunen, het maatscha‘‘elijk
functoneren en het leren omgaan met be‘erkingen te o‘tmaliseren, het behoud van de
fysieke ftheid te bevorderen en de kwaliteit van leven te monitoren. In geval van funtonele
verbetering of verslechtering wordt gericht ingezet o‘ res‘ectevelijk (tjdelijk) contnueren
van de thera‘ie of het o‘nieuw bereiken van het na de initile revalidate bereikt niveau van
functoneren.
Let o‘: de behandeling is eindig. oe wordt afgesloten indien de behandeldoelen zijn
gerealiseerd of indien de fysiothera‘eut van mening is dat fysiothera‘ie geen toegevoegde
waarde meer heef, dan wel inschat dat de ‘atint de doelstellingen zelfstandig kan bereiken
zonder fysiothera‘eutsche begeleiding
Stroke Service
Patinten hebben baat bij zeer snelle o‘name in een ziekenhuis met een afdeling die ges‘ecialiseerd
is in het behandelen van ‘atinten met een CVA. Behandelen o‘ een ziekenhuis stroke unit leidt tot
een aanzienlijk lager risico o‘ overlijden en een vermindering van de ADL-afankelijkheid in
vergelijking met behandelen in niet-ges‘ecialiseerde behandelcentra.
Instellingen die tot een stroke service worden gerekend zijn:
- oiekenhuis stroke units
- Revalidatecentra (revalidate stroke units)
- Ver‘leeghuizen, al dan niet met s‘eciale revalidatefaciliteiten (ver‘leeghuizen stroke units)
en long stay’ afdelingen
- Huisartsvoorzieningen, ‘raktjken fysiothera‘ie en instellingen voor wijkver‘leging en
ondersteunende zorg in de eerstelijnsgezondheidszorg
Door: Puk Klein
Jaar: 2017/2018
, Er is aangetoond dat de volgende aan revalidate gerelateerde factoren bijdragen aan de kwalitatef
betere zorg in een stroke service:
- Het systematsch screenen van functes vanaf het moment van o‘name (intake)
- Het gebruik vna een gemeenscha‘‘elijk (interdisci‘linair) behandel‘lan
- Regelmatg interdisci‘linair overleg
- Een intensief revalidatebeleid dat afgestemd is o‘ de wensen (hul‘vraag) en belastbaarheid
van de ‘atint
- Een beleid dat gericht is o‘ het voorkomen van com‘licates
- Het regelmatg en systematsch meten van veranderingen in het functoneren in de tjd
( monitoren’)
- Een tjdig en gestructureerde voorlichtng aan ‘atint en ‘artner en/of mantelzorger (bijv.
‘artner of kinderen)
- Het vroegtjdig antci‘eren o‘ komend ontslag
- Regelmatge bijscholing van betrokken ‘rofessionals
Belangrijke aan fysiotherapie gerelateerde aspecten zijn:
1) Het vroegtjdige mobiliseren van de ‘atint binnen 24 uur na ontstaan van het CVA
2) Het hebben van een gemeenscha‘‘elijke doelstelling binnen het team ( goal stelling’)
3) Regelmatge bijscholing van teamleden
4) Regelmatge bijscholing van teamleden
) Het systematsch screenen van ‘atinten en het systematsch monitoren van veranderingen
Elke stroke unit heef een bepaalde omvang en een vast CVA team. Idealiter bestaat het behandel
team uit:
- Een arts (neuroloog, revalidatearts, s‘ecialist ouderengeneeskunde of huisarts)
- Een ver‘leegkundige
- Een fysiothera‘eut
- Een ergothera‘eut
- Een logo‘edist
- Een neuro‘sycholoog
- Een maatscha‘elijk werker
- Een bewegingsagoog
- Een actviteitenbegeleider
- Een diitst
- Een a‘otheker
Tot de taken van de fysiotherapeut behoren onder andere:
- Het vaststellen van zorginhoudelijke gegevens, inclusief de beoogde functonele doelen en
het ra‘‘orteren daarvan aan het CVA-team of de verwijzende arts
- Het zich o‘ de hoogte houden van het interdisci‘linair vastgestelde revalidatebeleid
- Het regelmatg objectveren van (veranderingen in) het functoneren van de ‘atint en deze
schrifelijk in maat en getal vastleggen in het ‘atintendossier
Circa 0% van de ‘atinten wordt direct vanuit het ziekenhuis naar huis ontslagen. Van deze groe‘
heef een belangrijk deel verdere fysiothera‘ie nodig.
Door: Puk Klein
Jaar: 2017/2018
Definitie CVA
Beroerte of CVA is volgens de World Health Organizaton gedefneerd als ‘lotseling o‘tredende
klinische verschijnselen van een focale stoornis in de hersenen die langer dan 24 uur duren of leiden
tot de dood, waardoor geen andere oorzaak aanwezig is dan een vascularie stoornis’. Patinten met
een transient ischemic atact (TIA) en subarachnoïdale bloeding (SAB) vallen buiten de sco‘e van
deze richtlijn
Incidentie
Neemt toe met het stjgen van de leefijd en is naar schatng 4 .000 mensen ‘er jaar in Nederland.
Ook de ‘revalente steeg de afgelo‘en jaren en werd geschat o‘ 226.000 in 2007. Gezien de
toename van zowel de levensverwachtng als de vergrijzing van de Nederlandse bevolking wordt
aangenomen dat de ‘revalente de komende jaren verder zal toenemen. Het absolute aantal
ziekenhuiso‘namen vanwege een CVA is met zo’n 0% gestegen in de ‘eriode van 1980 tot 2009 en
bedroeg 39.614 in 2009 (exclusief dago‘namen).
Vrouwen waren ten tjde van het CVA gemiddeld 72 jaar oud en mannen 69. Het grootste deel van de
o‘name (29, 90) betrof ‘atinten met een herseninfarct.
De sterfe ten gevolge van een CVA is de laatste jaren echter wel gedaald en bedroeg in 2009 in
Nederland 9069 ‘ersonen.
De gevolgen van een CVA behelzen niet alleen fysieke, ‘sychische, communicateve en sociale
‘roblemen voor de ‘atint. Een CVA heef ook grote invloed o‘ de naasten (‘artner, kinderen en
familieleden), wat tot aanvullende kosten kan leiden.
Risicofactoren voor het krijgen van een (recidief) CVA :
- Hogere leefijd
- Mannelijk geslacht
- Eerder doorgemaakte TIA of CVA
- Aanwezigheid van Hy‘ertensie
- Diabetes mellitus
- Roken
- Coronaire hartziekten
- Overmatg alcoholgebruik
- Lichamelijke inactviteit
Door: Puk Klein
Jaar: 2017/2018
,Tijdsbeloop
Het herstel na een CVA verloo‘t niet lineair, maar in een kromme, waarbij in de eerste dagen tot
maanden verreweg het meeste herstel ‘laatsvindt. In het beloo‘ worden vier fasen onderscheiden
die in elkaar overlo‘en en niet scher‘ zijn afgebakend:
- (hyper) acute (revalidatie) fase (H)AR: duur 0 tot 24 uur. Deze fase wordt gekenmerkt door
medische diagnostek, voorkomen van ‘rogressieve schade aan de hersenen en secundaire
com‘licates. Er wordt gestreefd naar tjdige mobilisate en vroegtjdig geïniteerde
revalidate
- Vroege revalidatiefase (VR): duur 24 uur tot en met 3 maanden. Deze fase wordt
gekenmerkt door revalidate, gericht o‘ resttute van functe en, indien dit niet mogelijk is,
o‘ het aanleren van com‘ensatestrategiein, zodat be‘erkingen in actviteiten en
‘artci‘ate worden voorkomen of verminderd. oo nodig wordt aandacht besteed aan
aan‘assingen in de omgeving of zorgverlening aan huis
- Late revalidatiefase (LR): duur drie tot zes maanden. Deze fase is een vervolg o‘ de vroege
revalidate fase, waarin de nadruk ligt o‘ het voorkomen of verminderen van be‘erkingen in
actviteiten en ‘artci‘ate. oo nodig wordt aandacht besteed aan aan‘assingen in de
omgeving of zorgverlening aan huis
- Revalidatie in de chronische fase (R)): duur langer zes maanden. Deze fase wordt
gekenmerkt door ondersteuning en begeleiding van de ‘atint ( su‘‘ort’, i.e. behoud en
‘revente), met als doel het verwerkings‘roces te ondersteunen, het maatscha‘‘elijk
functoneren en het leren omgaan met be‘erkingen te o‘tmaliseren, het behoud van de
fysieke ftheid te bevorderen en de kwaliteit van leven te monitoren. In geval van funtonele
verbetering of verslechtering wordt gericht ingezet o‘ res‘ectevelijk (tjdelijk) contnueren
van de thera‘ie of het o‘nieuw bereiken van het na de initile revalidate bereikt niveau van
functoneren.
Let o‘: de behandeling is eindig. oe wordt afgesloten indien de behandeldoelen zijn
gerealiseerd of indien de fysiothera‘eut van mening is dat fysiothera‘ie geen toegevoegde
waarde meer heef, dan wel inschat dat de ‘atint de doelstellingen zelfstandig kan bereiken
zonder fysiothera‘eutsche begeleiding
Stroke Service
Patinten hebben baat bij zeer snelle o‘name in een ziekenhuis met een afdeling die ges‘ecialiseerd
is in het behandelen van ‘atinten met een CVA. Behandelen o‘ een ziekenhuis stroke unit leidt tot
een aanzienlijk lager risico o‘ overlijden en een vermindering van de ADL-afankelijkheid in
vergelijking met behandelen in niet-ges‘ecialiseerde behandelcentra.
Instellingen die tot een stroke service worden gerekend zijn:
- oiekenhuis stroke units
- Revalidatecentra (revalidate stroke units)
- Ver‘leeghuizen, al dan niet met s‘eciale revalidatefaciliteiten (ver‘leeghuizen stroke units)
en long stay’ afdelingen
- Huisartsvoorzieningen, ‘raktjken fysiothera‘ie en instellingen voor wijkver‘leging en
ondersteunende zorg in de eerstelijnsgezondheidszorg
Door: Puk Klein
Jaar: 2017/2018
, Er is aangetoond dat de volgende aan revalidate gerelateerde factoren bijdragen aan de kwalitatef
betere zorg in een stroke service:
- Het systematsch screenen van functes vanaf het moment van o‘name (intake)
- Het gebruik vna een gemeenscha‘‘elijk (interdisci‘linair) behandel‘lan
- Regelmatg interdisci‘linair overleg
- Een intensief revalidatebeleid dat afgestemd is o‘ de wensen (hul‘vraag) en belastbaarheid
van de ‘atint
- Een beleid dat gericht is o‘ het voorkomen van com‘licates
- Het regelmatg en systematsch meten van veranderingen in het functoneren in de tjd
( monitoren’)
- Een tjdig en gestructureerde voorlichtng aan ‘atint en ‘artner en/of mantelzorger (bijv.
‘artner of kinderen)
- Het vroegtjdig antci‘eren o‘ komend ontslag
- Regelmatge bijscholing van betrokken ‘rofessionals
Belangrijke aan fysiotherapie gerelateerde aspecten zijn:
1) Het vroegtjdige mobiliseren van de ‘atint binnen 24 uur na ontstaan van het CVA
2) Het hebben van een gemeenscha‘‘elijke doelstelling binnen het team ( goal stelling’)
3) Regelmatge bijscholing van teamleden
4) Regelmatge bijscholing van teamleden
) Het systematsch screenen van ‘atinten en het systematsch monitoren van veranderingen
Elke stroke unit heef een bepaalde omvang en een vast CVA team. Idealiter bestaat het behandel
team uit:
- Een arts (neuroloog, revalidatearts, s‘ecialist ouderengeneeskunde of huisarts)
- Een ver‘leegkundige
- Een fysiothera‘eut
- Een ergothera‘eut
- Een logo‘edist
- Een neuro‘sycholoog
- Een maatscha‘elijk werker
- Een bewegingsagoog
- Een actviteitenbegeleider
- Een diitst
- Een a‘otheker
Tot de taken van de fysiotherapeut behoren onder andere:
- Het vaststellen van zorginhoudelijke gegevens, inclusief de beoogde functonele doelen en
het ra‘‘orteren daarvan aan het CVA-team of de verwijzende arts
- Het zich o‘ de hoogte houden van het interdisci‘linair vastgestelde revalidatebeleid
- Het regelmatg objectveren van (veranderingen in) het functoneren van de ‘atint en deze
schrifelijk in maat en getal vastleggen in het ‘atintendossier
Circa 0% van de ‘atinten wordt direct vanuit het ziekenhuis naar huis ontslagen. Van deze groe‘
heef een belangrijk deel verdere fysiothera‘ie nodig.
Door: Puk Klein
Jaar: 2017/2018
