Begrippenlijst Bewustzijn
Hoofdstuk 1: Het probleem met bewustzijn (w1)
Bewustzijn -> Het zijn van jezelf in het hier-en-nu. Bewust van jezelf en de wereld om je heen.
Zelfbewustzijn onderscheidt ons van de dieren. (Product van alle cognitieve processen.)
2 systemen: 1. Een intuïtief, automatisch en snel systeem. 2. Een analytisch, reflectief en langzaam
systeem. (vooral systeem 2 beïnvloed door bewustzijn)
Recursie -> Reflecteren op bewustzijn. Mensen onderscheiden zich van dieren doordat mensen het
vermogen hebben om te reflecteren op hun bewustzijn (zelfbewust).
Homunculus -> Het filosofische idee dat er een klein persoon in ons hoofd zit die mentale processen
controleert en het leven meemaakt als een soort film.
Bestuderen bewustzijn -> Introspectie -> Een individu observeert zichzelf waarna gedachten
gerapporteerd worden.
➔ Filosofische analyse, psychologische experimenten en hersenonderzoek.
Kunstmatige intelligentie -> nabootsen van bewustzijn of brein.
Chalmers -> Moeilijke problemen (bindprobleem/ Explanatory gap) -> Hoe objectieve precessen
leiden tot een subjectief bewustzijn. Hoe komt een subjectief bewustzijn voort uit ons brein? -> Het
verschil tussen ons vermogen om fysieke processen en ons onvermogen om mentale processen te
omschrijven. -> Niet oplosbaar.
➔ Makkelijke problemen -> Kunnen we oplossen met de wetenschap. verschil tussen waken en
slapen? Hoe werken zintuigen? Etc.
Verklaringskloof (Explanatory gap) -> Houdt in dat we fysieke fenomenen heel goed kunnen
omschrijven aan de hand van natuurkundige wetten, maar we niet kunnen verklaren hoe dit zich
verhoudt tot mentale fenomenen.
Ned Block -> 2 soorten bewustzijn:
1. Toegankelijk bewustzijn (A-consciousness) -> Hetgeen dat we kunnen rapporteren.
(Gedachten, gevoelens, verlangens.)
2. Fenomenaal bewustzijn (P-consciousness) -> Hetgeen dat we ervaren. (Sensaties, perceptie,
hoe het voelt om jezelf te zijn.)
Edelman -> 2 soorten bewustzijn:
1. Primaire bewustzijn: bewustzijn van het hier-en-nu.
2. Secundaire bewustzijn: Bewustzijn dat we bewust zijn (het vermogen om toegang te krijgen
tot gedachten, plannen en geheugen.) (Ontbreekt vaak in dromen)
Hofstadter -> Hiërarchie van bewustzijn: verschillende soorten, levels, staten van bewustzijn etc.
Descartes: mind-body probleem -> geest en lichaam bestaan uit verschillende substanties.
Behaviorisme -> geest is een black box.
Cognitieve psychologie -> hersenonderzoek.
,Problemen van het bewustzijn:
Het moeilijke probleem: Hoe kunnen objectieve processen leiden tot een subjectief bewustzijn?
Het temporele probleem: Uit hersenactiviteit blijkt dat het brein beslissingen maakt voordat men
zich daar bewust van is.
Het probleem van vrije wil: Waarom heeft men de illusie van controle als acties al van tevoren vast
staan?
Het waarom probleem: Waarom is er een bewustzijn?
Het zelf-probleem: Wie is de ik in ons hoofd die beslissingen maakt?
Het onderbewustzijn probleem: Waarom is bepaalde informatie bewust en andere informatie
onderbewust?
Het cognitieve probleem: Hoe vormen cognitieve processen het fundament van bewustzijn?
Het bind probleem: Hoe worden sensaties geïntegreerd tot een coherente ervaring?
Het neurale correlatie probleem: Hoe kan het materiele brein de basis vormen van een immaterieel
bewustzijn?
Het aangepaste staat probleem: Wat is het verschil tussen een normaal en aangepast bewustzijn?
(door het nemen van drugs/hypnose/meditatie)
Het wetenschappelijk probleem: Is het mogelijk om de geheimen van het bewustzijn te ontrafelen?
Hoofdstuk 2: Het mind-body probleem (w1)
Hoe is het materiele brein gerelateerd aan de immateriële geest? -> mind-body probleem
1. Het lichaam is fysiek
2. De geest is niet fysiek
3. Het lichaam en de geest interacteren
4. Fysieke en niet fysieke dingen kunnen niet interacteren.
Mereologische denkfout -> Wanneer de termen brein en geest door elkaar gehaald worden, deze
duiden niet hetzelfde aan.
Gedachten-experimenten -> Experimenten die in gedachten worden uitgevoerd.
Qualia -> de som van elementen die een subjectieve ervaring vormen. -> ineffable -> kunnen er
eigenlijk niet over communiceren en zijn privé.
Monisme -> Stroming die stelt dat wereld is opgemaakt uit maar een soort substantie.
Dualisme -> Stroming die stelt dat er twee soorten substanties bestaan.
Cartesiaans Dualisme -> Descarte -> Lichaam bestaat uit materie (res extansa) en de geest bestaat
uit een denkende substantie die immaterieel is (res cogitans).
➔ Brengt 2 problemen mee: Geest kan niet worden onderzocht en Hoe lichaam en geest
interacteren? Oplossing: Pijnappelklier (epifyse).
, Vormen dualisme:
Parallellisme -> De overtuiging dat de fysieke en mentale wereld parallel aan elkaar zijn.
Occasionalisme -> De overtuiging dat God elke keer wanneer er iets gebeurt in de fysieke wereld,
ervoor zorgt dat de bijbehorende gedachten en gevoelens worden ervaren in de mentale wereld.
Eigendomsdualisme -> Stelt dat de wereld uit een soort substantie is opgemaakt (materie), maar dat
er binnen deze wereld twee soorten eigenschappen bestaan: Het mentale en het fysieke.
➔ Emergencyisme -> stelt dat wanneer materie georganiseerd is op bepaalde complexe
manieren, nieuwe eigenschappen kunnen ontstaan.
Vormen van Monisme:
Idealisme -> de overtuiging dat de wereld enkel is opgemaakt uit mentale substantie.
Bewust realisme -> Stelt dat het bewustzijn activiteit in het brein opwekt en vervolgens
eigenschappen en objecten van de fysieke wereld creëert.
Materialisme(fysicalisme) -> de overtuiging dat de wereld enkel is opgemaakt uit fysieke materie.
Neutraal monisme -> Overtuiging dat er maar een soort neutrale substantie is, dit is geen materie
maar ook geen denkende substantie.
Afwijkende monisme -> Er is enkel fysieke materie en mentale gebeurtenissen corresponderen niet
aan fysieke gebeurtenissen.
Pansychisme -> bewustzijn is een fundamentele eigenschap van de werkelijkheid.
Kennisargument -> Kennis niet alleen afhankelijk van fysieke eigenschappen maar ook van
subjectieve ervaringen. (pijn is ook een subjectieve ervaring)
Epifenomenalisme -> Bewustzijn is geen causale factor van onze fysieke toestand.
Materialisme(fysicalisme) -> de overtuiging dat de wereld enkel is opgemaakt uit fysieke materie.
➔ Hoe dan qualia verklaren? -> 2 benaderingen:
1. Reductief materialisme/reductionisme -> stelt dat alle zintuigelijke ervaringen te reduceren
zijn tot fysieke activiteiten in het brein.
2. Eliminerend materialisme -> ontkent het bestaan van qualia.
Functionalisme -> mentale staten zijn enkel afhankelijk van hun functie, en dis niet van de manier
waarop ze fysiek gerealiseerd worden.
➔ Probleem: stelt dat twee dingen die identiek functioneren dezelfde qualia zouden moeten
ervaren maar zijn ook andere mogelijkheden.
Multiple realiseerbaarheid -> een bepaalde functie kan op verschillende manieren geïmplementeerd
worden.
Mysterianisme -> Bewustzijn gaat het menselijke begrip te boven, en zal dus altijd een mysterie voor
ons blijven.
Intuïtie pomp -> Fenomeen dat, om een gedachte experiment uit te kunnen voeren, je op bepaalde
intuïties stuit die ten grondslag liggen aan jouw denken.
Hoofdstuk 1: Het probleem met bewustzijn (w1)
Bewustzijn -> Het zijn van jezelf in het hier-en-nu. Bewust van jezelf en de wereld om je heen.
Zelfbewustzijn onderscheidt ons van de dieren. (Product van alle cognitieve processen.)
2 systemen: 1. Een intuïtief, automatisch en snel systeem. 2. Een analytisch, reflectief en langzaam
systeem. (vooral systeem 2 beïnvloed door bewustzijn)
Recursie -> Reflecteren op bewustzijn. Mensen onderscheiden zich van dieren doordat mensen het
vermogen hebben om te reflecteren op hun bewustzijn (zelfbewust).
Homunculus -> Het filosofische idee dat er een klein persoon in ons hoofd zit die mentale processen
controleert en het leven meemaakt als een soort film.
Bestuderen bewustzijn -> Introspectie -> Een individu observeert zichzelf waarna gedachten
gerapporteerd worden.
➔ Filosofische analyse, psychologische experimenten en hersenonderzoek.
Kunstmatige intelligentie -> nabootsen van bewustzijn of brein.
Chalmers -> Moeilijke problemen (bindprobleem/ Explanatory gap) -> Hoe objectieve precessen
leiden tot een subjectief bewustzijn. Hoe komt een subjectief bewustzijn voort uit ons brein? -> Het
verschil tussen ons vermogen om fysieke processen en ons onvermogen om mentale processen te
omschrijven. -> Niet oplosbaar.
➔ Makkelijke problemen -> Kunnen we oplossen met de wetenschap. verschil tussen waken en
slapen? Hoe werken zintuigen? Etc.
Verklaringskloof (Explanatory gap) -> Houdt in dat we fysieke fenomenen heel goed kunnen
omschrijven aan de hand van natuurkundige wetten, maar we niet kunnen verklaren hoe dit zich
verhoudt tot mentale fenomenen.
Ned Block -> 2 soorten bewustzijn:
1. Toegankelijk bewustzijn (A-consciousness) -> Hetgeen dat we kunnen rapporteren.
(Gedachten, gevoelens, verlangens.)
2. Fenomenaal bewustzijn (P-consciousness) -> Hetgeen dat we ervaren. (Sensaties, perceptie,
hoe het voelt om jezelf te zijn.)
Edelman -> 2 soorten bewustzijn:
1. Primaire bewustzijn: bewustzijn van het hier-en-nu.
2. Secundaire bewustzijn: Bewustzijn dat we bewust zijn (het vermogen om toegang te krijgen
tot gedachten, plannen en geheugen.) (Ontbreekt vaak in dromen)
Hofstadter -> Hiërarchie van bewustzijn: verschillende soorten, levels, staten van bewustzijn etc.
Descartes: mind-body probleem -> geest en lichaam bestaan uit verschillende substanties.
Behaviorisme -> geest is een black box.
Cognitieve psychologie -> hersenonderzoek.
,Problemen van het bewustzijn:
Het moeilijke probleem: Hoe kunnen objectieve processen leiden tot een subjectief bewustzijn?
Het temporele probleem: Uit hersenactiviteit blijkt dat het brein beslissingen maakt voordat men
zich daar bewust van is.
Het probleem van vrije wil: Waarom heeft men de illusie van controle als acties al van tevoren vast
staan?
Het waarom probleem: Waarom is er een bewustzijn?
Het zelf-probleem: Wie is de ik in ons hoofd die beslissingen maakt?
Het onderbewustzijn probleem: Waarom is bepaalde informatie bewust en andere informatie
onderbewust?
Het cognitieve probleem: Hoe vormen cognitieve processen het fundament van bewustzijn?
Het bind probleem: Hoe worden sensaties geïntegreerd tot een coherente ervaring?
Het neurale correlatie probleem: Hoe kan het materiele brein de basis vormen van een immaterieel
bewustzijn?
Het aangepaste staat probleem: Wat is het verschil tussen een normaal en aangepast bewustzijn?
(door het nemen van drugs/hypnose/meditatie)
Het wetenschappelijk probleem: Is het mogelijk om de geheimen van het bewustzijn te ontrafelen?
Hoofdstuk 2: Het mind-body probleem (w1)
Hoe is het materiele brein gerelateerd aan de immateriële geest? -> mind-body probleem
1. Het lichaam is fysiek
2. De geest is niet fysiek
3. Het lichaam en de geest interacteren
4. Fysieke en niet fysieke dingen kunnen niet interacteren.
Mereologische denkfout -> Wanneer de termen brein en geest door elkaar gehaald worden, deze
duiden niet hetzelfde aan.
Gedachten-experimenten -> Experimenten die in gedachten worden uitgevoerd.
Qualia -> de som van elementen die een subjectieve ervaring vormen. -> ineffable -> kunnen er
eigenlijk niet over communiceren en zijn privé.
Monisme -> Stroming die stelt dat wereld is opgemaakt uit maar een soort substantie.
Dualisme -> Stroming die stelt dat er twee soorten substanties bestaan.
Cartesiaans Dualisme -> Descarte -> Lichaam bestaat uit materie (res extansa) en de geest bestaat
uit een denkende substantie die immaterieel is (res cogitans).
➔ Brengt 2 problemen mee: Geest kan niet worden onderzocht en Hoe lichaam en geest
interacteren? Oplossing: Pijnappelklier (epifyse).
, Vormen dualisme:
Parallellisme -> De overtuiging dat de fysieke en mentale wereld parallel aan elkaar zijn.
Occasionalisme -> De overtuiging dat God elke keer wanneer er iets gebeurt in de fysieke wereld,
ervoor zorgt dat de bijbehorende gedachten en gevoelens worden ervaren in de mentale wereld.
Eigendomsdualisme -> Stelt dat de wereld uit een soort substantie is opgemaakt (materie), maar dat
er binnen deze wereld twee soorten eigenschappen bestaan: Het mentale en het fysieke.
➔ Emergencyisme -> stelt dat wanneer materie georganiseerd is op bepaalde complexe
manieren, nieuwe eigenschappen kunnen ontstaan.
Vormen van Monisme:
Idealisme -> de overtuiging dat de wereld enkel is opgemaakt uit mentale substantie.
Bewust realisme -> Stelt dat het bewustzijn activiteit in het brein opwekt en vervolgens
eigenschappen en objecten van de fysieke wereld creëert.
Materialisme(fysicalisme) -> de overtuiging dat de wereld enkel is opgemaakt uit fysieke materie.
Neutraal monisme -> Overtuiging dat er maar een soort neutrale substantie is, dit is geen materie
maar ook geen denkende substantie.
Afwijkende monisme -> Er is enkel fysieke materie en mentale gebeurtenissen corresponderen niet
aan fysieke gebeurtenissen.
Pansychisme -> bewustzijn is een fundamentele eigenschap van de werkelijkheid.
Kennisargument -> Kennis niet alleen afhankelijk van fysieke eigenschappen maar ook van
subjectieve ervaringen. (pijn is ook een subjectieve ervaring)
Epifenomenalisme -> Bewustzijn is geen causale factor van onze fysieke toestand.
Materialisme(fysicalisme) -> de overtuiging dat de wereld enkel is opgemaakt uit fysieke materie.
➔ Hoe dan qualia verklaren? -> 2 benaderingen:
1. Reductief materialisme/reductionisme -> stelt dat alle zintuigelijke ervaringen te reduceren
zijn tot fysieke activiteiten in het brein.
2. Eliminerend materialisme -> ontkent het bestaan van qualia.
Functionalisme -> mentale staten zijn enkel afhankelijk van hun functie, en dis niet van de manier
waarop ze fysiek gerealiseerd worden.
➔ Probleem: stelt dat twee dingen die identiek functioneren dezelfde qualia zouden moeten
ervaren maar zijn ook andere mogelijkheden.
Multiple realiseerbaarheid -> een bepaalde functie kan op verschillende manieren geïmplementeerd
worden.
Mysterianisme -> Bewustzijn gaat het menselijke begrip te boven, en zal dus altijd een mysterie voor
ons blijven.
Intuïtie pomp -> Fenomeen dat, om een gedachte experiment uit te kunnen voeren, je op bepaalde
intuïties stuit die ten grondslag liggen aan jouw denken.
