Samenvatting Week 4
R. Kool- Civiel schadeverhaal via het strafproces: een
verkenning van de rechtspraktijk en regelgeving
betrefende de voeging benadeelde partij
Perspectief 2016
Al bij de invoering van het Wetboek van Strafvordering in 1886 werd voorzien in de
mogelijkheid tot civiel schadeverhaal via het strafproces. Dit wil zeggen dat het recht op
schadevergoeding wordt gezien als een fundamenteel slachtoferrecht. Er is nog steeds een
accessoir karakter van het civiele schadeverhaal, maar de mogelijkheden zijn wel verruimd
de afgelopen jaren.
Voegingsgerechtigden
Art. 51f lid 1 Sv geef een defnite van voegingsgerechtgdee ‘degene die rechtstreeks schade
heef geleden door een strabaar feit, kan zich terzake van zijn vordering tot
schadevergoeding voegen als benadeelde partj in het strafproces’. Dit moet worden gelezen
in combinate met art. 51a lid 1 Sv waarin een defnite van slachtofer wordt gegevene ‘als
slachtofer wordt aangemerkt degene die als rechtstreeks gevolg van een strabaar feit
vermogensschade of ander nadeel heef ondervonden. Met het slachtofer wordt
gelijkgesteld de rechtspersoon die als rechtstreeks gevolg van een strabaar feit
vermogensschade of ander nadeel heef ondervonden’. Er moet sprake zijn van een
strabaar feit, waarbij schade en rechtstreeks gevolg belangrijk zijn. Bij voeging door een
rechtspersoon moet er een machtging zijn waaruit duidelijk wordt de persoon die zich
opstelt als benadeelde namens de rechtspersoon ook mag handelen namens de
rechtspersoon.
Moment van voeging
Voeging is mogelijk voorafgaande aan de zitng of ter zitng, volgens art. 51g Sv. De eerste
mogelijkheid heef de voorkeur van de wetgever. Schadeopgave vindt plaats via het
schadeformulier. Voeging voorafgaande aan de zitng geef het OM de mogelijkheid de
voeging te vermelden op de dagvaarding, zodat de verdachte daarvan op de hoogte is en
zich erop kan voorbereiden. Dit is met name van belang in het licht van art. 6 EVRM. Het
slachtofer kan zo ook nog de hulp inroepen van Slachtoferhulp Nederland. Het is aan het
OM om de vordering te doen toekomen aan de verdachte. In de regel wordt deze als
afzonderlijk processtuk verstrekt aan de verdediging. Tot aan het moment van het requisitoir
kan worden gevoegd (art. 51g lid 3 jo. art. 311 Sv). Er is geen verplichtng van het OM om
advies uit te brengen over de vordering, maar in de praktjk gebeurt dat wel vaak. Dit valt
dan vaak samen met de vordering voor de strafzaak, uit proceseconomische redenen. De
benadeelde partj moet de mogelijkheid krijgen na het requisitoir en repliek en dupliek
daarop te reageren. Voeging ter zitng brengt het risico met zich mee tot niet-
ontvankelijkheid van de vordering, dat zal gebeuren als deze te ingewikkeld zijn en zich dus
niet goed kan voorbereiden in de korte tjd die er is om dat te doen. Bij niet-ontvankelijkheid
staat de weg naar de civiele rechter open. Het slachtofer die zich tjdens het voorbereidend
onderzoek heef gevoegd, mag dat opnieuw doen ter zitng. Het slachtofer kan de
, schadeopgave wijzigen, verminderen of intrekken tot het moment waarop het
eindonderzoek is gesloten. Dit kan wel risico’s met zich meebrengen.
Bevoegdheid tot splitsing van de vordering
De benadeelde partj mag de vordering splitsen volgens art. 51f lid 3 Sv. Dit kan handig zijn
om niet-ontvankelijkheid te voorkomen (door alleen het eenvoudige deel aan te brengen bij
de strafrechter en het andere deel bij de civiele rechter). Het is belangrijk om duidelijk te
maken dat het dan gaat om een deel van de schade. De uitspraak van de rechter over het
afgesplitste deel van de vordering heef een fnaal karakter, behalve als niet-ontvankelijkheid
zou volgen. De rechter mag een vordering ambtshalve splitsen. Er dient in het vonnis worden
vermeld dat de benadeelde partj met het niet-ontvankelijke deel naar de civiele rechter kan
gaan (art. 361 lid 3 Sv).
Rechtsbijstand
Voor het slachtofer geldt niet het principe van recht op kosteloze rechtsbijstand. Bij zaken
die gelden als ‘reguliere zaken’ gaat om het accessoire vordering, waarvan behandeling niet
per se juridische ondersteuning behoef anders dan die van medewerkers van
Slachtoferhulp Nederland, aangevuld met advisering door de Ovu en eventueel vragen van
de rechter. Het slachtofer mag wel op eigen kosten zich laten bijstaan door een
raadsman/vrouw en zich ter zitng laten vertegenwoordigen; als er sprake is van een
gevolmachtgde raadsman/vrouw.
De vervolgingsbeslissing in het licht van de voeging
Het Om houdt bij het opstellen van de tenlastelegging rekening met de wens van
slachtofers om zich te voegen. De overwegingen betrefende de wensen van het slachtofer
blijven ondergeschikt aan die van een behoorlijke strafprocedure.
Voeging ad informandum
Voor feiten die niet in de tenlastelegging opgenomen zijn kan voeging ad informandum
plaatsvinden sinds 2011. De vorderingen worden, als mogelijk, op de dagvaarding vermeld.
Volgens rechters en Ovu’s levert voeging ad informandum geen problemen op, als het er niet
teveel zijn, aangezien de voeging ad informandum geen onevenredige belastng mag vormen
en de rechter er wel tjd aan moet besteden in de raadkamer. Ook ad informandum
gevoegde vordering kunnen niet-ontvankelijk verklaard worden.
Ontvankelijkheid
De vordering van de benadeelde partj is er een die voortvloeit uit een door de verdachte
jegens het slachtofer gepleegde onrechtmatge daad. Er wordt vooruit gekeken naar de
gegrondheid van de vordering aan de hand van de vereisten voor een onrechtmatge daad.
De rechter moet kijken naar of er sprake is van een onrechtmatge daad, welke daad aan de
verdachte kan worden toegerekend, die heef geleid tot schade bij het slachtofer en welk
handelen of nalaten een rechtsnorm heef geschonden die strekt tot bescherming tegen de
schade zoals het slachtofer die heef geleden. Voorafgaand aan de toetsing aan het
ontvankelijkheidscriterium geldt dat er sprake moet zijn van rechtstreekse schade
toegebracht door het bewezenverklaarde feit of door een strabaar feit, waarvan in de
dagvaarding is medegedeeld dat het door de verdachte is erkend en ter kennis van de
R. Kool- Civiel schadeverhaal via het strafproces: een
verkenning van de rechtspraktijk en regelgeving
betrefende de voeging benadeelde partij
Perspectief 2016
Al bij de invoering van het Wetboek van Strafvordering in 1886 werd voorzien in de
mogelijkheid tot civiel schadeverhaal via het strafproces. Dit wil zeggen dat het recht op
schadevergoeding wordt gezien als een fundamenteel slachtoferrecht. Er is nog steeds een
accessoir karakter van het civiele schadeverhaal, maar de mogelijkheden zijn wel verruimd
de afgelopen jaren.
Voegingsgerechtigden
Art. 51f lid 1 Sv geef een defnite van voegingsgerechtgdee ‘degene die rechtstreeks schade
heef geleden door een strabaar feit, kan zich terzake van zijn vordering tot
schadevergoeding voegen als benadeelde partj in het strafproces’. Dit moet worden gelezen
in combinate met art. 51a lid 1 Sv waarin een defnite van slachtofer wordt gegevene ‘als
slachtofer wordt aangemerkt degene die als rechtstreeks gevolg van een strabaar feit
vermogensschade of ander nadeel heef ondervonden. Met het slachtofer wordt
gelijkgesteld de rechtspersoon die als rechtstreeks gevolg van een strabaar feit
vermogensschade of ander nadeel heef ondervonden’. Er moet sprake zijn van een
strabaar feit, waarbij schade en rechtstreeks gevolg belangrijk zijn. Bij voeging door een
rechtspersoon moet er een machtging zijn waaruit duidelijk wordt de persoon die zich
opstelt als benadeelde namens de rechtspersoon ook mag handelen namens de
rechtspersoon.
Moment van voeging
Voeging is mogelijk voorafgaande aan de zitng of ter zitng, volgens art. 51g Sv. De eerste
mogelijkheid heef de voorkeur van de wetgever. Schadeopgave vindt plaats via het
schadeformulier. Voeging voorafgaande aan de zitng geef het OM de mogelijkheid de
voeging te vermelden op de dagvaarding, zodat de verdachte daarvan op de hoogte is en
zich erop kan voorbereiden. Dit is met name van belang in het licht van art. 6 EVRM. Het
slachtofer kan zo ook nog de hulp inroepen van Slachtoferhulp Nederland. Het is aan het
OM om de vordering te doen toekomen aan de verdachte. In de regel wordt deze als
afzonderlijk processtuk verstrekt aan de verdediging. Tot aan het moment van het requisitoir
kan worden gevoegd (art. 51g lid 3 jo. art. 311 Sv). Er is geen verplichtng van het OM om
advies uit te brengen over de vordering, maar in de praktjk gebeurt dat wel vaak. Dit valt
dan vaak samen met de vordering voor de strafzaak, uit proceseconomische redenen. De
benadeelde partj moet de mogelijkheid krijgen na het requisitoir en repliek en dupliek
daarop te reageren. Voeging ter zitng brengt het risico met zich mee tot niet-
ontvankelijkheid van de vordering, dat zal gebeuren als deze te ingewikkeld zijn en zich dus
niet goed kan voorbereiden in de korte tjd die er is om dat te doen. Bij niet-ontvankelijkheid
staat de weg naar de civiele rechter open. Het slachtofer die zich tjdens het voorbereidend
onderzoek heef gevoegd, mag dat opnieuw doen ter zitng. Het slachtofer kan de
, schadeopgave wijzigen, verminderen of intrekken tot het moment waarop het
eindonderzoek is gesloten. Dit kan wel risico’s met zich meebrengen.
Bevoegdheid tot splitsing van de vordering
De benadeelde partj mag de vordering splitsen volgens art. 51f lid 3 Sv. Dit kan handig zijn
om niet-ontvankelijkheid te voorkomen (door alleen het eenvoudige deel aan te brengen bij
de strafrechter en het andere deel bij de civiele rechter). Het is belangrijk om duidelijk te
maken dat het dan gaat om een deel van de schade. De uitspraak van de rechter over het
afgesplitste deel van de vordering heef een fnaal karakter, behalve als niet-ontvankelijkheid
zou volgen. De rechter mag een vordering ambtshalve splitsen. Er dient in het vonnis worden
vermeld dat de benadeelde partj met het niet-ontvankelijke deel naar de civiele rechter kan
gaan (art. 361 lid 3 Sv).
Rechtsbijstand
Voor het slachtofer geldt niet het principe van recht op kosteloze rechtsbijstand. Bij zaken
die gelden als ‘reguliere zaken’ gaat om het accessoire vordering, waarvan behandeling niet
per se juridische ondersteuning behoef anders dan die van medewerkers van
Slachtoferhulp Nederland, aangevuld met advisering door de Ovu en eventueel vragen van
de rechter. Het slachtofer mag wel op eigen kosten zich laten bijstaan door een
raadsman/vrouw en zich ter zitng laten vertegenwoordigen; als er sprake is van een
gevolmachtgde raadsman/vrouw.
De vervolgingsbeslissing in het licht van de voeging
Het Om houdt bij het opstellen van de tenlastelegging rekening met de wens van
slachtofers om zich te voegen. De overwegingen betrefende de wensen van het slachtofer
blijven ondergeschikt aan die van een behoorlijke strafprocedure.
Voeging ad informandum
Voor feiten die niet in de tenlastelegging opgenomen zijn kan voeging ad informandum
plaatsvinden sinds 2011. De vorderingen worden, als mogelijk, op de dagvaarding vermeld.
Volgens rechters en Ovu’s levert voeging ad informandum geen problemen op, als het er niet
teveel zijn, aangezien de voeging ad informandum geen onevenredige belastng mag vormen
en de rechter er wel tjd aan moet besteden in de raadkamer. Ook ad informandum
gevoegde vordering kunnen niet-ontvankelijk verklaard worden.
Ontvankelijkheid
De vordering van de benadeelde partj is er een die voortvloeit uit een door de verdachte
jegens het slachtofer gepleegde onrechtmatge daad. Er wordt vooruit gekeken naar de
gegrondheid van de vordering aan de hand van de vereisten voor een onrechtmatge daad.
De rechter moet kijken naar of er sprake is van een onrechtmatge daad, welke daad aan de
verdachte kan worden toegerekend, die heef geleid tot schade bij het slachtofer en welk
handelen of nalaten een rechtsnorm heef geschonden die strekt tot bescherming tegen de
schade zoals het slachtofer die heef geleden. Voorafgaand aan de toetsing aan het
ontvankelijkheidscriterium geldt dat er sprake moet zijn van rechtstreekse schade
toegebracht door het bewezenverklaarde feit of door een strabaar feit, waarvan in de
dagvaarding is medegedeeld dat het door de verdachte is erkend en ter kennis van de
