4SP
FINANCIEEL BEHEER VOOR GEZONDHEIDSZORG
1 Introductie ..................................................................................................................................3
1.1 Doelstelling van de organisatie ........................................................................................................ 3
1.2 Rationale financieel beleid gezondheidzorg .................................................................................... 8
1.3 De rol van de financieel manager .................................................................................................... 9
2 Basiskennis Balans en RR ........................................................................................................... 16
2.1 Basiskennis balans.......................................................................................................................... 18
2.2 Basiskennis resultatenrekening...................................................................................................... 32
3 Financiële analyse van de jaarrekening ...................................................................................... 40
3.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 40
3.2 Financiële analyse van de jaarrekening .......................................................................................... 41
3.3 Financiële analyse van de RR ......................................................................................................... 59
4 MAHA-analyse 2022 .................................................................................................................. 68
4.1 Macro-economische context ......................................................................................................... 68
4.2 Steekproef...................................................................................................................................... 71
4.3 Ziekenhuisactiviteit ........................................................................................................................ 71
4.4 Resultaten 2021 ............................................................................................................................. 75
4.5 Uitdagingen personeel ................................................................................................................... 80
4.6 Uitdagingen energiekosten ............................................................................................................ 83
4.7 Toekomstige resultaten 2022 ........................................................................................................ 84
4.8 Balans ............................................................................................................................................. 85
4.9 Kernboodschappen ........................................................................................................................ 88
5 MARA Studie (WZC) ................................................................................................................... 90
5.1 Situering ......................................................................................................................................... 90
5.2 Financieringsmethodiek residentiële woonzorg ............................................................................ 92
5.3 MARA 2.0 analyse ........................................................................................................................ 102
5.4 Toekomstige uitdagingen ............................................................................................................. 119
6 Budgettering ........................................................................................................................... 120
6.1 Definitie........................................................................................................................................ 120
6.2 Een interactief proces .................................................................................................................. 122
6.3 Ook in vzw’s ................................................................................................................................. 123
6.4 Tijdhorizon ................................................................................................................................... 124
6.5 Soorten budget ............................................................................................................................ 124
6.6 Samenhang tussen budgetten ..................................................................................................... 128
7 Financiële planning & investeringsanalyse ............................................................................... 129
7.1 Investeringsanalyse ...................................................................................................................... 129
7.2 Case Study.................................................................................................................................... 147
7.3 Financiële planning ...................................................................................................................... 148
8 Aankoopbeheer in de zorg ....................................................................................................... 156
8.1 Uitdagingen in de zorgsector ....................................................................................................... 156
8.2 Bouwstenen oplossingen ............................................................................................................. 165
9 Value based Healthcare ........................................................................................................... 181
9.1 Intro ............................................................................................................................................. 181
9.2 Waardegedreven zorg dashboard ................................................................................................ 181
,9.3 Ziekenhuisfinanciering: kosten en opbrengsten .......................................................................... 190
9.4 Dashboard Laagvariabele zorg ..................................................................................................... 191
10 Praktijkvoorbeeld: vzw De Foyer .............................................................................................. 195
11 BALANS ................................................................................................................................... 214
12 RESULTATENREKENING............................................................................................................ 216
Pagina 2 van 218
,Les 1: 25/09/2023
1 Introductie
• Examen
✓ Schriftelijk examen (/15)
❖ Kennis + Inzicht ➔ Geen oefeningen
✓ Opdracht (/5)
❖ Kiezen uit 2 cases: Ouderensector of ziekenhuissector
❖ Financiële analyse van de JR
JR opzoeken via balanscentrale
Samenvattend besluit: als ik kijk naar de organisatie, dan vind ik dat deze zich
… organiseert t.o.v. soortgelijke organisaties + zeggen of organisatie financieel
performant is of niet
Als je winst of verliescijfer ziet, dan moet je daar een oordeel over formuleren
Benchmarks: bv: solvabiliteit of EV vergelijken met andere gemiddelde ZH
❖ Financiële planning van een zorgvoorziening
Eerst filmpje bekijken om de stappen te zien
Verbetervoorstel bv: prijs moet hoger zijn of moeten minder kosten zijn =>
argumenteren dan
Bezetting: het zal niet vanaf dag 1 volledig verhuurd geraken
1.1 Doelstelling van de organisatie
• Doelstelling van de onderneming
✓ Algemeen: Doelstelling van het management / bestuurders van de onderneming is om de
waarde van de onderneming te verhogen
❖ = beleid dermate goed doen zodat organisatie op dag X+1 (1 jaar later) meer waard
is dan de dag van vandaag (X)
Goede werking als de waarde verhoogd is
❖ Wat is waarde?
We moeten definiëren wat deze waarde juist inhoudt
In de non-profit moeten we een ruimer concept van waarde gaan definiëren,
we moeten verschillende belangen binnen ons beleid gaan afwegen
❖ Voor wie is die waarde? En hoe doe je dit?
We moeten stilstaan voor wie die waarde is => in een social profit omgeving is
die waarde in de eerste plaats voor de maatschappij (we vervullen een rol
binnen de maatschappij: goede zorg leveren aan die maatschappij, we moeten
hiervoor ook verantwoording afleggen aan die maatschappij)
Voor wie? => Bv: waarde creëren voor de maatschappij
Hoe doe je dit? => Dit wordt vertaald in een aantal technieken
❖ Hoe verhoudt zich dit in de not-for-profit / social profit?
Binnen gezondheidszorg zijn er 3 soorten organisaties
➢ For-profit organisaties
o De beslissingen die de managers maken zijn primair gedreven door
het winst motief
o Ze gaan geen investeringen doen indien deze geen financiële
meerwaarde met zich meebrengt
Pagina 3 van 218
, ➢ Not-for-profit organisaties
o Bv: vzw’s (vereniging zonder winstoogmerk)
• Vzw’s mogen de dag van vandaag ook winst maken dus ze
behoren ook wel wat tot de For-profit => Er zijn nu ook al
heel wat vzw’s die een commerciële insteek hebben
o Ze schuiven wat meer op naar de rechterkant door een
professionalisering (van de caritatieve sector) => Reden: doordat
de leden van de Raad van Bestuur vaak mensen zijn die actief zijn
in de bedrijfswereld en zo hebben ze het bedrijfseconomisch
denken meegebracht binnen de zorg en hierdoor gaat steeds meer
de financiële context aan belang winnen
➢ Publieke organisaties
o Financiële stimuli spelen hier minder een rol, het financiële wordt
bijna niet meegenomen in het beleid (moet wel kunnen overleven)
o Ze zijn vaak bereid een investeringsproject te gaan doorvoeren,
ook al weten ze dat het misschien een verlieslatende activiteit is
maar als het wel zorgt voor een maatschappelijke meerwaarde
o Bv: inloophuizen voor palliatieve zorg of dementie => dit zal je niet
doen om financieel rendement te halen
o Deze worden deels uitgebaat/beheerd door de overheid
• Ze baten soms zorgvoorzieningen uit maar indien deze
verlies lijden, dan is het wettelijk zo geregeld dat het
moederbedrijf dit gaat bijpassen
• Ze gaan verlies in een bepaalde mate wel tolereren omwille
van de maatschappelijke meerwaarde omdat er hier
eigenlijk wel middelen zijn om dat verlies te gaan
compenseren (het toevoegen van extra geld is nodig zodat
deze organisaties blijven bestaan)
o De publieke organisaties zijn steeds minder aanwezig
• Er zijn al veel ZH verzelfstandigd (vroeger veel meer
openbare ZH) => de meeste ZH nu zijn binnen een vzw
structuur ondergebracht (ook met fusies) => publieke sector
ZH is bijna volledig geclaimd, bestaat niet echt meer
o Het worden vaak PPS constructies (Publiek-private samenwerking)
• Hierbij gaan publieke organisaties hun zorgactiviteiten
overlaten aan een andere beheerder maar ze blijven
beheersmatig wel een bepaalde rol spelen (ze blijven nog in
het bestuur zitten en belangrijke beleidsbeslissingen kunnen
zij nog altijd nemen)
• Bv: lokaal bestuur heeft een ZH en ze willen dit gaan
fusioneren met een vzw => dan kunnen ze bv zeggen dat ze
willen dat er specifieke acties zijn naar kwetsbare groepen
OF dat supplementen onder bepaald niveau moeten blijven
=> financieel belang verschilt naargelang de soort organisaties
➢ De financiële focus is het sterkste in de for-profit sector
➢ Binnen de soort organisaties kan de mate van financiële focus ook nog
eens verschillen tussen organisaties zelf
o Er zijn altijd wel organisaties die zich minder extreem positioneren
o Organisaties kunnen doorheen de jaren meer en meer financieel
georiënteerd worden omwille van de context
Pagina 4 van 218
FINANCIEEL BEHEER VOOR GEZONDHEIDSZORG
1 Introductie ..................................................................................................................................3
1.1 Doelstelling van de organisatie ........................................................................................................ 3
1.2 Rationale financieel beleid gezondheidzorg .................................................................................... 8
1.3 De rol van de financieel manager .................................................................................................... 9
2 Basiskennis Balans en RR ........................................................................................................... 16
2.1 Basiskennis balans.......................................................................................................................... 18
2.2 Basiskennis resultatenrekening...................................................................................................... 32
3 Financiële analyse van de jaarrekening ...................................................................................... 40
3.1 Inleiding ......................................................................................................................................... 40
3.2 Financiële analyse van de jaarrekening .......................................................................................... 41
3.3 Financiële analyse van de RR ......................................................................................................... 59
4 MAHA-analyse 2022 .................................................................................................................. 68
4.1 Macro-economische context ......................................................................................................... 68
4.2 Steekproef...................................................................................................................................... 71
4.3 Ziekenhuisactiviteit ........................................................................................................................ 71
4.4 Resultaten 2021 ............................................................................................................................. 75
4.5 Uitdagingen personeel ................................................................................................................... 80
4.6 Uitdagingen energiekosten ............................................................................................................ 83
4.7 Toekomstige resultaten 2022 ........................................................................................................ 84
4.8 Balans ............................................................................................................................................. 85
4.9 Kernboodschappen ........................................................................................................................ 88
5 MARA Studie (WZC) ................................................................................................................... 90
5.1 Situering ......................................................................................................................................... 90
5.2 Financieringsmethodiek residentiële woonzorg ............................................................................ 92
5.3 MARA 2.0 analyse ........................................................................................................................ 102
5.4 Toekomstige uitdagingen ............................................................................................................. 119
6 Budgettering ........................................................................................................................... 120
6.1 Definitie........................................................................................................................................ 120
6.2 Een interactief proces .................................................................................................................. 122
6.3 Ook in vzw’s ................................................................................................................................. 123
6.4 Tijdhorizon ................................................................................................................................... 124
6.5 Soorten budget ............................................................................................................................ 124
6.6 Samenhang tussen budgetten ..................................................................................................... 128
7 Financiële planning & investeringsanalyse ............................................................................... 129
7.1 Investeringsanalyse ...................................................................................................................... 129
7.2 Case Study.................................................................................................................................... 147
7.3 Financiële planning ...................................................................................................................... 148
8 Aankoopbeheer in de zorg ....................................................................................................... 156
8.1 Uitdagingen in de zorgsector ....................................................................................................... 156
8.2 Bouwstenen oplossingen ............................................................................................................. 165
9 Value based Healthcare ........................................................................................................... 181
9.1 Intro ............................................................................................................................................. 181
9.2 Waardegedreven zorg dashboard ................................................................................................ 181
,9.3 Ziekenhuisfinanciering: kosten en opbrengsten .......................................................................... 190
9.4 Dashboard Laagvariabele zorg ..................................................................................................... 191
10 Praktijkvoorbeeld: vzw De Foyer .............................................................................................. 195
11 BALANS ................................................................................................................................... 214
12 RESULTATENREKENING............................................................................................................ 216
Pagina 2 van 218
,Les 1: 25/09/2023
1 Introductie
• Examen
✓ Schriftelijk examen (/15)
❖ Kennis + Inzicht ➔ Geen oefeningen
✓ Opdracht (/5)
❖ Kiezen uit 2 cases: Ouderensector of ziekenhuissector
❖ Financiële analyse van de JR
JR opzoeken via balanscentrale
Samenvattend besluit: als ik kijk naar de organisatie, dan vind ik dat deze zich
… organiseert t.o.v. soortgelijke organisaties + zeggen of organisatie financieel
performant is of niet
Als je winst of verliescijfer ziet, dan moet je daar een oordeel over formuleren
Benchmarks: bv: solvabiliteit of EV vergelijken met andere gemiddelde ZH
❖ Financiële planning van een zorgvoorziening
Eerst filmpje bekijken om de stappen te zien
Verbetervoorstel bv: prijs moet hoger zijn of moeten minder kosten zijn =>
argumenteren dan
Bezetting: het zal niet vanaf dag 1 volledig verhuurd geraken
1.1 Doelstelling van de organisatie
• Doelstelling van de onderneming
✓ Algemeen: Doelstelling van het management / bestuurders van de onderneming is om de
waarde van de onderneming te verhogen
❖ = beleid dermate goed doen zodat organisatie op dag X+1 (1 jaar later) meer waard
is dan de dag van vandaag (X)
Goede werking als de waarde verhoogd is
❖ Wat is waarde?
We moeten definiëren wat deze waarde juist inhoudt
In de non-profit moeten we een ruimer concept van waarde gaan definiëren,
we moeten verschillende belangen binnen ons beleid gaan afwegen
❖ Voor wie is die waarde? En hoe doe je dit?
We moeten stilstaan voor wie die waarde is => in een social profit omgeving is
die waarde in de eerste plaats voor de maatschappij (we vervullen een rol
binnen de maatschappij: goede zorg leveren aan die maatschappij, we moeten
hiervoor ook verantwoording afleggen aan die maatschappij)
Voor wie? => Bv: waarde creëren voor de maatschappij
Hoe doe je dit? => Dit wordt vertaald in een aantal technieken
❖ Hoe verhoudt zich dit in de not-for-profit / social profit?
Binnen gezondheidszorg zijn er 3 soorten organisaties
➢ For-profit organisaties
o De beslissingen die de managers maken zijn primair gedreven door
het winst motief
o Ze gaan geen investeringen doen indien deze geen financiële
meerwaarde met zich meebrengt
Pagina 3 van 218
, ➢ Not-for-profit organisaties
o Bv: vzw’s (vereniging zonder winstoogmerk)
• Vzw’s mogen de dag van vandaag ook winst maken dus ze
behoren ook wel wat tot de For-profit => Er zijn nu ook al
heel wat vzw’s die een commerciële insteek hebben
o Ze schuiven wat meer op naar de rechterkant door een
professionalisering (van de caritatieve sector) => Reden: doordat
de leden van de Raad van Bestuur vaak mensen zijn die actief zijn
in de bedrijfswereld en zo hebben ze het bedrijfseconomisch
denken meegebracht binnen de zorg en hierdoor gaat steeds meer
de financiële context aan belang winnen
➢ Publieke organisaties
o Financiële stimuli spelen hier minder een rol, het financiële wordt
bijna niet meegenomen in het beleid (moet wel kunnen overleven)
o Ze zijn vaak bereid een investeringsproject te gaan doorvoeren,
ook al weten ze dat het misschien een verlieslatende activiteit is
maar als het wel zorgt voor een maatschappelijke meerwaarde
o Bv: inloophuizen voor palliatieve zorg of dementie => dit zal je niet
doen om financieel rendement te halen
o Deze worden deels uitgebaat/beheerd door de overheid
• Ze baten soms zorgvoorzieningen uit maar indien deze
verlies lijden, dan is het wettelijk zo geregeld dat het
moederbedrijf dit gaat bijpassen
• Ze gaan verlies in een bepaalde mate wel tolereren omwille
van de maatschappelijke meerwaarde omdat er hier
eigenlijk wel middelen zijn om dat verlies te gaan
compenseren (het toevoegen van extra geld is nodig zodat
deze organisaties blijven bestaan)
o De publieke organisaties zijn steeds minder aanwezig
• Er zijn al veel ZH verzelfstandigd (vroeger veel meer
openbare ZH) => de meeste ZH nu zijn binnen een vzw
structuur ondergebracht (ook met fusies) => publieke sector
ZH is bijna volledig geclaimd, bestaat niet echt meer
o Het worden vaak PPS constructies (Publiek-private samenwerking)
• Hierbij gaan publieke organisaties hun zorgactiviteiten
overlaten aan een andere beheerder maar ze blijven
beheersmatig wel een bepaalde rol spelen (ze blijven nog in
het bestuur zitten en belangrijke beleidsbeslissingen kunnen
zij nog altijd nemen)
• Bv: lokaal bestuur heeft een ZH en ze willen dit gaan
fusioneren met een vzw => dan kunnen ze bv zeggen dat ze
willen dat er specifieke acties zijn naar kwetsbare groepen
OF dat supplementen onder bepaald niveau moeten blijven
=> financieel belang verschilt naargelang de soort organisaties
➢ De financiële focus is het sterkste in de for-profit sector
➢ Binnen de soort organisaties kan de mate van financiële focus ook nog
eens verschillen tussen organisaties zelf
o Er zijn altijd wel organisaties die zich minder extreem positioneren
o Organisaties kunnen doorheen de jaren meer en meer financieel
georiënteerd worden omwille van de context
Pagina 4 van 218
