Geschiedenis van het
Nederlands
Bronvermelding
Titel : Geschiedenis van het Nederlands
Druk : 1e druk, 2008
Auteur : M. van der Wal
Uitgever : Spectrum
ISBN (boek) : 9789049100117
Aantal hoofdstukken (boek) : 15
Aantal pagina’s (boek) : 512
De inhoud van dit uittreksel is met de grootste zorg samengesteld. Incidentele onjuistheden kunnen niettemin voorkomen.
Je dient niet aan te nemen dat de informatie die Students Only B.V. biedt foutloos is, hoewel Students Only B.V. dat wel
nastreeft. Dit uittreksel is voor persoonlijk gebruik en is bedoeld als wegwijzer bij het originele boek. Wij raden aan altijd
het bijbehorende studieboek te kopen en dit uittreksel als naslagwerk erbij te houden. In dit uittreksel staan diverse
verwijzingen naar het studieboek op basis waarvan dit uittreksel is gemaakt.
Dit uittreksel is een uitgave van Students Only B.V. Copyright © 2011 StudentsOnly B.V. Alle rechten
voorbehouden. De uitgever van het studieboek is op generlei wijze betrokken bij het vervaardigen van dit
uittreksel. Voor vragen kun je je per email wenden tot .
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Taalverandering en de geschiedenis van het Nederlands 3
Hoofdstuk 2 Taalverandering als probleem voor de taalwetenschap 5
Hoofdstuk 3 De vroegste nevelen: vóór het begin van het Nederlands 9
Hoofdstuk 4 De eerste Nederlandse teksten en hun context 14
Hoofdstuk 5 De verscheidenheid van het Middelnederlands 18
Hoofdstuk 6 Drie eeuwen interne taalgeschiedenis 21
Hoofdstuk 7 Van Middeleeuwen naar nieuwe tijd: de 16e eeuw 28
Hoofdstuk 8 De Nederlandse taal in opbouw 31
Hoofdstuk 9 Reglementering en ratio 34
Hoofdstuk 10 Drie eeuwen Nieuwnederlands 36
Hoofdstuk 11 Tussen schrijftaal en spreektaal (19e, 20e eeuw) 39
Hoofdstuk 12 De overwinning van de standaardtaal in Nederland 44
Hoofdstuk 13 De strijd voor en om het Nederlands in Vlaanderen 47
Hoofdstuk 14 Taalverandering in de 19e en 20e eeuw 49
Hoofdstuk 15 Het Nederlands in de 21e eeuw 51
www.studentsonly.nl Voor de beste uittreksels! 2
Bron : Geschiedenis van het Nederlands – M. van der Wal, C. van Bree
, Hoofdstuk 1 Taalverandering en de geschiedenis van het
Nederlands
1.1 Talen veranderen
Zolang een taal leeft, wordt gebruikt, is deze aan verandering onderhevig. Zo worden er
bijvoorbeeld nieuwe woorden gevonden om nieuwe zaken mee te duiden. Dit zijn duidelijke
verschijnselen, maar er zijn ook veranderingen die zich meer onder de oppervlakte afspelen.
Hoe meer tijd er verstrijkt, hoe meer veranderingen er hebben plaatsgevonden. Zo is
bijvoorbeeld ‘Camera Obscura’ van Hildebrand uit 1839 nog goed te lezen, maar
Middeleeuwse stukken worden veel lastiger.
1.2 Veranderingen op verschillende taalniveaus
De taalveranderingen kunnen op verschillende manieren plaatsvinden. De woorden die we tot
onze beschikking hebben, noemen we ook wel het lexicon. Veranderingen in de
woordenschat, zoals het vormen van een nieuw woord of het verdwijnen van een oud, wordt
dan ook een lexicale verandering genoemd. Wanneer een woord inhoudelijk verandert, van
betekenis, spreken we van een semantische verandering. Er kan tevens sprake zijn van een
lexicaal-semantische verandering. De constructie die een zin heeft, wordt ook wel de
syntaxis genoemd. De zin bestaat uit kleinere eenheden, morfemen genoemd, zoals ‘boeken’
uit ‘boek’ en ‘en’ bestaat. Door taalverandering kan de constructie veranderen. We spreken
van vrije morfemen, zoals ‘boek’ en ‘juist’ en gebonden morfemen, zoals ‘-ig’, ‘-en’ en
‘on -’. Prefixen zijn de gebonden morfemen die voor een woord voorkomen en suffixen zijn
gebonden morfemen die achter een woord komen. Wanneer woorden en morfemen in nog
kleinere stukjes worden gesplitst, noemen we ze fonemen. ‘Boek’ bestaat bijvoorbeeld uit de
fonemen: ‘b’, ‘oe’ en ‘k’. Het gebied van morfemen valt onder morfologie en fonemen en
klanken vallen onder klankleer of fonologie, fonetiek.
1.3 Illustratie
In het boek worden vier voorbeeldzinnen gegeven die de bovengenoemde taalveranderingen
laten zien, waaronder een korte uitleg staat welke verandering er in de vier zinnen precies
plaatsvindt.
1.4 Taalverandering en taalwetenschap
De taalwetenschap gaat dieper in op veranderingen in de taal en probeert deze te verklaren.
De reden en oorzaak van de veranderingen worden tevens behandeld. Hierbij worden
verschillende begrippen en termen gebruikt, die in een later hoofdstuk aan bod zullen komen.
1.5 Interne en externe taalgeschiedenis
Met interne taalgeschiedenis wordt de geschiedenis van de Nederlandse taal bedoeld,
bekeken vanuit verschillende tijden en accenten die binnen het land zelf plaatsvonden. Vanuit
de externe taalgeschiedenis wordt gekeken naar de Nederlandse taal, binnen andere culturen,
talen, ontwikkelingen, et cetera.
1.6 Korte begripsbepaling van het Nederlands
In het Nederlands is de standaardtaal het zogenaamde Algemeen Beschaafd Nederlands
(ABN). Dit wordt in alle provincies begrepen zowel in spraak als in tekst. In Vlaanderen,
Noord-België wordt het ABN ook gehanteerd, naast het Standaardfrans in Wallonië. Over de
Duitse grens spreekt men Standaardduits. Het Fries is zowel het Standaardfries, de taal in
Friesland, als een dialect in de Nederlandse taal. Het Hollandse dialect omvat de provincies
Zuid- en Noord-Holland. Door de belangrijke rol die Holland speelde in de 17e eeuw, wordt
www.studentsonly.nl Voor de beste uittreksels! 3
Bron : Geschiedenis van het Nederlands – M. van der Wal, C. van Bree
Nederlands
Bronvermelding
Titel : Geschiedenis van het Nederlands
Druk : 1e druk, 2008
Auteur : M. van der Wal
Uitgever : Spectrum
ISBN (boek) : 9789049100117
Aantal hoofdstukken (boek) : 15
Aantal pagina’s (boek) : 512
De inhoud van dit uittreksel is met de grootste zorg samengesteld. Incidentele onjuistheden kunnen niettemin voorkomen.
Je dient niet aan te nemen dat de informatie die Students Only B.V. biedt foutloos is, hoewel Students Only B.V. dat wel
nastreeft. Dit uittreksel is voor persoonlijk gebruik en is bedoeld als wegwijzer bij het originele boek. Wij raden aan altijd
het bijbehorende studieboek te kopen en dit uittreksel als naslagwerk erbij te houden. In dit uittreksel staan diverse
verwijzingen naar het studieboek op basis waarvan dit uittreksel is gemaakt.
Dit uittreksel is een uitgave van Students Only B.V. Copyright © 2011 StudentsOnly B.V. Alle rechten
voorbehouden. De uitgever van het studieboek is op generlei wijze betrokken bij het vervaardigen van dit
uittreksel. Voor vragen kun je je per email wenden tot .
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Taalverandering en de geschiedenis van het Nederlands 3
Hoofdstuk 2 Taalverandering als probleem voor de taalwetenschap 5
Hoofdstuk 3 De vroegste nevelen: vóór het begin van het Nederlands 9
Hoofdstuk 4 De eerste Nederlandse teksten en hun context 14
Hoofdstuk 5 De verscheidenheid van het Middelnederlands 18
Hoofdstuk 6 Drie eeuwen interne taalgeschiedenis 21
Hoofdstuk 7 Van Middeleeuwen naar nieuwe tijd: de 16e eeuw 28
Hoofdstuk 8 De Nederlandse taal in opbouw 31
Hoofdstuk 9 Reglementering en ratio 34
Hoofdstuk 10 Drie eeuwen Nieuwnederlands 36
Hoofdstuk 11 Tussen schrijftaal en spreektaal (19e, 20e eeuw) 39
Hoofdstuk 12 De overwinning van de standaardtaal in Nederland 44
Hoofdstuk 13 De strijd voor en om het Nederlands in Vlaanderen 47
Hoofdstuk 14 Taalverandering in de 19e en 20e eeuw 49
Hoofdstuk 15 Het Nederlands in de 21e eeuw 51
www.studentsonly.nl Voor de beste uittreksels! 2
Bron : Geschiedenis van het Nederlands – M. van der Wal, C. van Bree
, Hoofdstuk 1 Taalverandering en de geschiedenis van het
Nederlands
1.1 Talen veranderen
Zolang een taal leeft, wordt gebruikt, is deze aan verandering onderhevig. Zo worden er
bijvoorbeeld nieuwe woorden gevonden om nieuwe zaken mee te duiden. Dit zijn duidelijke
verschijnselen, maar er zijn ook veranderingen die zich meer onder de oppervlakte afspelen.
Hoe meer tijd er verstrijkt, hoe meer veranderingen er hebben plaatsgevonden. Zo is
bijvoorbeeld ‘Camera Obscura’ van Hildebrand uit 1839 nog goed te lezen, maar
Middeleeuwse stukken worden veel lastiger.
1.2 Veranderingen op verschillende taalniveaus
De taalveranderingen kunnen op verschillende manieren plaatsvinden. De woorden die we tot
onze beschikking hebben, noemen we ook wel het lexicon. Veranderingen in de
woordenschat, zoals het vormen van een nieuw woord of het verdwijnen van een oud, wordt
dan ook een lexicale verandering genoemd. Wanneer een woord inhoudelijk verandert, van
betekenis, spreken we van een semantische verandering. Er kan tevens sprake zijn van een
lexicaal-semantische verandering. De constructie die een zin heeft, wordt ook wel de
syntaxis genoemd. De zin bestaat uit kleinere eenheden, morfemen genoemd, zoals ‘boeken’
uit ‘boek’ en ‘en’ bestaat. Door taalverandering kan de constructie veranderen. We spreken
van vrije morfemen, zoals ‘boek’ en ‘juist’ en gebonden morfemen, zoals ‘-ig’, ‘-en’ en
‘on -’. Prefixen zijn de gebonden morfemen die voor een woord voorkomen en suffixen zijn
gebonden morfemen die achter een woord komen. Wanneer woorden en morfemen in nog
kleinere stukjes worden gesplitst, noemen we ze fonemen. ‘Boek’ bestaat bijvoorbeeld uit de
fonemen: ‘b’, ‘oe’ en ‘k’. Het gebied van morfemen valt onder morfologie en fonemen en
klanken vallen onder klankleer of fonologie, fonetiek.
1.3 Illustratie
In het boek worden vier voorbeeldzinnen gegeven die de bovengenoemde taalveranderingen
laten zien, waaronder een korte uitleg staat welke verandering er in de vier zinnen precies
plaatsvindt.
1.4 Taalverandering en taalwetenschap
De taalwetenschap gaat dieper in op veranderingen in de taal en probeert deze te verklaren.
De reden en oorzaak van de veranderingen worden tevens behandeld. Hierbij worden
verschillende begrippen en termen gebruikt, die in een later hoofdstuk aan bod zullen komen.
1.5 Interne en externe taalgeschiedenis
Met interne taalgeschiedenis wordt de geschiedenis van de Nederlandse taal bedoeld,
bekeken vanuit verschillende tijden en accenten die binnen het land zelf plaatsvonden. Vanuit
de externe taalgeschiedenis wordt gekeken naar de Nederlandse taal, binnen andere culturen,
talen, ontwikkelingen, et cetera.
1.6 Korte begripsbepaling van het Nederlands
In het Nederlands is de standaardtaal het zogenaamde Algemeen Beschaafd Nederlands
(ABN). Dit wordt in alle provincies begrepen zowel in spraak als in tekst. In Vlaanderen,
Noord-België wordt het ABN ook gehanteerd, naast het Standaardfrans in Wallonië. Over de
Duitse grens spreekt men Standaardduits. Het Fries is zowel het Standaardfries, de taal in
Friesland, als een dialect in de Nederlandse taal. Het Hollandse dialect omvat de provincies
Zuid- en Noord-Holland. Door de belangrijke rol die Holland speelde in de 17e eeuw, wordt
www.studentsonly.nl Voor de beste uittreksels! 3
Bron : Geschiedenis van het Nederlands – M. van der Wal, C. van Bree
