Internationaal privaatrecht
Stappenplannen
1. Bevoegdheid rechter 2
a. Brussel I bis — algemeen 2
b. Brussel I bis — voorlopige maatregelen 7
c. Brussel I bis — erkenning en tenuitvoerlegging 8
d. Haags Forumkeuzeverdrag 10
e. Verdrag van Lugano 11
2. Toepasselijk recht 12
a. Koopovereenkomsten — Rome I 12
b. Koopovereenkomsten — Weens Koopverdrag 15
b. Onrechtmatige daad — Rome II 16
c. Onrechtmatige daad — Haags Verkeersongevallenverdrag 17
d. Onrechtmatige daad — Haags Productaansprakelijkheidsverdrag 18
e. Rechtspersonen — commuun recht 19
f. Overgang van vorderingen — Rome I 20
g. Vertegenwoordiging — Rome I 22
h. Vertegenwoordiging — Haags Vertegenwoordigingsverdrag 23
i. Vormvoorschriften — Rome I 24
j. Vormvoorschriften — commuun recht 25
k. Goederenrecht — commuun recht 26
1! van 26
!
,1. BEVOEGDHEID RECHTER
a. Brussel I bis — algemeen
Stap 1: Welke IPR-vraag?
Bevoegdheid
Stap 2: Welke regeling is van toepassing?
A. Welke regelingen komen in aanmerking?
Brussel I bis, Haags Forumkeuzeverdrag, Verdrag van Lugano
B. Valt de casus onder het toepassingsgebied?
1. Materieel toepassingsgebied
Art. 1 lid 1: burgerlijke en handelszaken.
Art. 1 lid 2: uitzonderingen
2. Temporeel toepassingsgebied
Art. 66: Brussel I bis van toepassing op vordering ingesteld op of na 10 januari 2015.
Vordering ingesteld voor 10 januari 2015, dan waarschijnlijk Brussel I van toepassing.
3. Formeel toepassingsgebied
Voldaan moet zijn aan twee vereisten
I. Internationaal geval.
II. Verweerder heeft zijn woonplaats in een lidstaat (art. 4-6)
Art. 62: natuurlijke personen: bepalen aan de hand van het recht van de lidstaat.
Art. 63: rechtspersonen: voldoen aan een van de drie vereisten.
NB: uitgebreid formeel toepassingsgebied in twee gevallen (genoemd in art. 6 lid 1):
a) art. 18 lid 1: bij consument als eiser is ook rechter van lidstaat van eiser bevoegd
b) art. 21 lid 2: bij werknemer als eiser kan werkgever ook worden opgeroepen voor
rechter van een lidstaat indien hij niet in lidstaat woonplaats heeft
NB: afwijkend formeel toepassingsgebied in twee gevallen (genoemd in art. 6 lid 1):
a) art. 24: exclusieve bevoegdheid. Vb.: onroerend goed is gelegen in lidstaat,
woonplaats gedaagde is dan irrelevant.
b) art. 25: forumkeuze.
NB: als gekozen is voor een rechter van een niet-lidstaat, is Brussel I bis niet van toepassing.
Twee gevallen worden dan onderscheiden:
a) Verweerder heeft geen woonplaats in een lidstaat: pas het Nederlandse recht toe
(art. 1-14 Rv). De Nederlandse rechter is onbevoegd (art. 8 lid 2 Rv).
b) Verweerder heeft wel woonplaats in een lidstaat: stap NIET over op art. 4-6
Brussel I bis maar pas weer het Nederlandse rechter toe (art. 1-14 Rv). De
Nederlandse rechter is onbevoegd (art. 8 lid 2 Rv).
C. Samenloop?
Controleer aan de hand van de regeling welke regeling voorrang heeft.
Art. 71 Brussel I bis laat bijzondere verdragen als het Haags Forumkeuzeverdrag onverlet.
Art. 73 lid 1 Brussel I bis geeft Verdrag van Lugano voorrang.
Brussel I bis van toepassing? Stap 3.
Brussel I bis niet van toepassing? Pas commune recht toe (art. 1-10 Rv).
Stap 3: Toepassing regeling
A. Art. 24: exclusieve bevoegdheid
Ja: einde stappenplan.
Nee: door naar B.
2! van 26
!
, B. Art. 25: forumkeuze
Komt veel voor. Voldaan moet zijn aan vijf vereisten (art. 25 lid 1 en 4):
I. Een bepaalde rechtsbetrekking (HvJ EU Höszig)
II. Vormvereisten van art. 25 lid 1 sub a-c
III. Wilsovereenstemming (art. 25: “(…), tenzij de overeenkomst krachtens het recht van die lidstaat
nietig is wat haar materiële geldigheid betreft)
IV. Ook overigens niet nietig wat materiële geldigheid betreft (art. 25)
V. forumkeuze niet in strijd met art. 15, 19, 23 en 24.
NB: forum non conveniens is geen geldige uitzonderingsgrond bij Brussel I bis: de rechter die
bevoegdheid toekomt op grond van art. 4 Brussel I bis mag deze niet niet-uitoefenen op de grond dat
de rechter in een andere lidstaat een geschikter forum zou zijn om van het geschil kennis te nemen.
Dat geldt ook wanneer de bevoegdheid van de rechter van een andere lidstaat niet aan de orde is of
wanneer het geschil geen andere aanknopingspunten heeft met een lidstaat (HvJ EG Owusu).
Geldige forumkeuze: einde stappenplan.
Geen geldige forumkeuze: door naar C.
C. Art. 10-23: speciale bevoegdheid
Art. 10-16: verzekeringsovereenkomst
Art. 17-19: consumentenovereenkomst
Art. 17 lid 1 geeft definitie van consumentenovereenkomst (die afwijkt van Nederlandse
definitie):
I. Consument die niet beroeps- of bedrijfsmatig handelt.
II. Overeenkomst tussen consument en wederpartij
III. Overeenkomst als omschreven in art. 17 lid 1 sub a-c.
HvJ EG Pammer/Hotel Alpenhof: bij een website is de “activiteit gericht op die lidstaat” als
bedoeld in art. 17 lid 1 sub c wanneer vóór het aangaan van de overeenkomst met de
consument uit de internetsites en algemene activiteit van ondernemer blijkt dat deze van plan
was om handel te drijven met consumenten die woonplaats hebben in een lidstaat waar deze
consument woonplaats heeft, in die zin dat hij bereid was om met deze consumenten een
overeenkomst te sluiten.
Art. 18 geeft bevoegdheid.
Art. 19 regelt forumkeuze.
Art. 20-23: arbeidsovereenkomst
D. Art. 4: hoofdregel (forum rei)
Bevoegd is de rechter van de woonplaats van gedaagde:
Art. 62: natuurlijke personen: bepalen aan de hand van het recht van de lidstaat (NL: art. 1:10-12
BW).
Art. 63: rechtspersonen: voldoen aan een van de drie vereisten.
NB: art. 4 komt dus terug bij bepalen formeel toepassingsgebied (zie stap 1.B.3) én als
bevoegdheidsgrond.
E. Art. 7-9: alternatieve fora
Als de rechter op grond van art. 4 bevoegd is, kan daarnaast ook een andere rechter bevoegd zijn.
Art. 7 lid 1: verbintenis uit overeenkomst
Art. 7 lid 1 is een notoir lastige bepaling met veel rechtspraak. Los vragen hierover op aan de hand
van:
Kwalificatie algemeen: verbintenissen uit overeenkomst
Kwalificatie binnen art. 7 lid 1: wel of geen koop- of dienstverlening
Identificatie: verbintenis die aan de eis ten grondslag ligt
Lokalisatie: plaats waar de verbintenis is uitgevoerd of moet worden uitgevoerd.
3! van 26
!
Stappenplannen
1. Bevoegdheid rechter 2
a. Brussel I bis — algemeen 2
b. Brussel I bis — voorlopige maatregelen 7
c. Brussel I bis — erkenning en tenuitvoerlegging 8
d. Haags Forumkeuzeverdrag 10
e. Verdrag van Lugano 11
2. Toepasselijk recht 12
a. Koopovereenkomsten — Rome I 12
b. Koopovereenkomsten — Weens Koopverdrag 15
b. Onrechtmatige daad — Rome II 16
c. Onrechtmatige daad — Haags Verkeersongevallenverdrag 17
d. Onrechtmatige daad — Haags Productaansprakelijkheidsverdrag 18
e. Rechtspersonen — commuun recht 19
f. Overgang van vorderingen — Rome I 20
g. Vertegenwoordiging — Rome I 22
h. Vertegenwoordiging — Haags Vertegenwoordigingsverdrag 23
i. Vormvoorschriften — Rome I 24
j. Vormvoorschriften — commuun recht 25
k. Goederenrecht — commuun recht 26
1! van 26
!
,1. BEVOEGDHEID RECHTER
a. Brussel I bis — algemeen
Stap 1: Welke IPR-vraag?
Bevoegdheid
Stap 2: Welke regeling is van toepassing?
A. Welke regelingen komen in aanmerking?
Brussel I bis, Haags Forumkeuzeverdrag, Verdrag van Lugano
B. Valt de casus onder het toepassingsgebied?
1. Materieel toepassingsgebied
Art. 1 lid 1: burgerlijke en handelszaken.
Art. 1 lid 2: uitzonderingen
2. Temporeel toepassingsgebied
Art. 66: Brussel I bis van toepassing op vordering ingesteld op of na 10 januari 2015.
Vordering ingesteld voor 10 januari 2015, dan waarschijnlijk Brussel I van toepassing.
3. Formeel toepassingsgebied
Voldaan moet zijn aan twee vereisten
I. Internationaal geval.
II. Verweerder heeft zijn woonplaats in een lidstaat (art. 4-6)
Art. 62: natuurlijke personen: bepalen aan de hand van het recht van de lidstaat.
Art. 63: rechtspersonen: voldoen aan een van de drie vereisten.
NB: uitgebreid formeel toepassingsgebied in twee gevallen (genoemd in art. 6 lid 1):
a) art. 18 lid 1: bij consument als eiser is ook rechter van lidstaat van eiser bevoegd
b) art. 21 lid 2: bij werknemer als eiser kan werkgever ook worden opgeroepen voor
rechter van een lidstaat indien hij niet in lidstaat woonplaats heeft
NB: afwijkend formeel toepassingsgebied in twee gevallen (genoemd in art. 6 lid 1):
a) art. 24: exclusieve bevoegdheid. Vb.: onroerend goed is gelegen in lidstaat,
woonplaats gedaagde is dan irrelevant.
b) art. 25: forumkeuze.
NB: als gekozen is voor een rechter van een niet-lidstaat, is Brussel I bis niet van toepassing.
Twee gevallen worden dan onderscheiden:
a) Verweerder heeft geen woonplaats in een lidstaat: pas het Nederlandse recht toe
(art. 1-14 Rv). De Nederlandse rechter is onbevoegd (art. 8 lid 2 Rv).
b) Verweerder heeft wel woonplaats in een lidstaat: stap NIET over op art. 4-6
Brussel I bis maar pas weer het Nederlandse rechter toe (art. 1-14 Rv). De
Nederlandse rechter is onbevoegd (art. 8 lid 2 Rv).
C. Samenloop?
Controleer aan de hand van de regeling welke regeling voorrang heeft.
Art. 71 Brussel I bis laat bijzondere verdragen als het Haags Forumkeuzeverdrag onverlet.
Art. 73 lid 1 Brussel I bis geeft Verdrag van Lugano voorrang.
Brussel I bis van toepassing? Stap 3.
Brussel I bis niet van toepassing? Pas commune recht toe (art. 1-10 Rv).
Stap 3: Toepassing regeling
A. Art. 24: exclusieve bevoegdheid
Ja: einde stappenplan.
Nee: door naar B.
2! van 26
!
, B. Art. 25: forumkeuze
Komt veel voor. Voldaan moet zijn aan vijf vereisten (art. 25 lid 1 en 4):
I. Een bepaalde rechtsbetrekking (HvJ EU Höszig)
II. Vormvereisten van art. 25 lid 1 sub a-c
III. Wilsovereenstemming (art. 25: “(…), tenzij de overeenkomst krachtens het recht van die lidstaat
nietig is wat haar materiële geldigheid betreft)
IV. Ook overigens niet nietig wat materiële geldigheid betreft (art. 25)
V. forumkeuze niet in strijd met art. 15, 19, 23 en 24.
NB: forum non conveniens is geen geldige uitzonderingsgrond bij Brussel I bis: de rechter die
bevoegdheid toekomt op grond van art. 4 Brussel I bis mag deze niet niet-uitoefenen op de grond dat
de rechter in een andere lidstaat een geschikter forum zou zijn om van het geschil kennis te nemen.
Dat geldt ook wanneer de bevoegdheid van de rechter van een andere lidstaat niet aan de orde is of
wanneer het geschil geen andere aanknopingspunten heeft met een lidstaat (HvJ EG Owusu).
Geldige forumkeuze: einde stappenplan.
Geen geldige forumkeuze: door naar C.
C. Art. 10-23: speciale bevoegdheid
Art. 10-16: verzekeringsovereenkomst
Art. 17-19: consumentenovereenkomst
Art. 17 lid 1 geeft definitie van consumentenovereenkomst (die afwijkt van Nederlandse
definitie):
I. Consument die niet beroeps- of bedrijfsmatig handelt.
II. Overeenkomst tussen consument en wederpartij
III. Overeenkomst als omschreven in art. 17 lid 1 sub a-c.
HvJ EG Pammer/Hotel Alpenhof: bij een website is de “activiteit gericht op die lidstaat” als
bedoeld in art. 17 lid 1 sub c wanneer vóór het aangaan van de overeenkomst met de
consument uit de internetsites en algemene activiteit van ondernemer blijkt dat deze van plan
was om handel te drijven met consumenten die woonplaats hebben in een lidstaat waar deze
consument woonplaats heeft, in die zin dat hij bereid was om met deze consumenten een
overeenkomst te sluiten.
Art. 18 geeft bevoegdheid.
Art. 19 regelt forumkeuze.
Art. 20-23: arbeidsovereenkomst
D. Art. 4: hoofdregel (forum rei)
Bevoegd is de rechter van de woonplaats van gedaagde:
Art. 62: natuurlijke personen: bepalen aan de hand van het recht van de lidstaat (NL: art. 1:10-12
BW).
Art. 63: rechtspersonen: voldoen aan een van de drie vereisten.
NB: art. 4 komt dus terug bij bepalen formeel toepassingsgebied (zie stap 1.B.3) én als
bevoegdheidsgrond.
E. Art. 7-9: alternatieve fora
Als de rechter op grond van art. 4 bevoegd is, kan daarnaast ook een andere rechter bevoegd zijn.
Art. 7 lid 1: verbintenis uit overeenkomst
Art. 7 lid 1 is een notoir lastige bepaling met veel rechtspraak. Los vragen hierover op aan de hand
van:
Kwalificatie algemeen: verbintenissen uit overeenkomst
Kwalificatie binnen art. 7 lid 1: wel of geen koop- of dienstverlening
Identificatie: verbintenis die aan de eis ten grondslag ligt
Lokalisatie: plaats waar de verbintenis is uitgevoerd of moet worden uitgevoerd.
3! van 26
!
