Geschiedenis van het Oude Nabije Oosten: deel 2
Doel:
- Historische context waarbinnen Klassiek-Hebreeuwse literatuur is ontstaan schetsen
- Hebreeuws binnen de brede historische ontwikkelingen in het Oude Nabije Oosten
Chronologie:
• 1. Israël in context
• 2. De IJzertijd (1200-930 BCE)
• 3. Het vroege koninkrijk (930-720 BCE)
• 4. Mesopotamië in context (KA)
• 5. De periode 2000-1600 BCE in Mesopotamië
• 6. De periode 1600-1050 BCE in Mesopotamië
• 7. De periode 1050-610 BCE in Mesopotamië
• 8. Het Neo-Babylonische rijk in Mesopotamië
• 9. De Assyrische en Babylonische periode(720-539 BCE)
• 10. De Perzische periode (539-330 BCE)
• 11. De Hellenistische periode (330-63 BCE)
• 12. De Romeinse periode (63 BCE – 135 CE)
1. Inleiding Mesopotamië: geschiedenis begint in Sumer
Schets van het geografisch, klimatologisch en chronologisch kader voor de geschiedenis van
Mesopotamië. Aard van het bronnenmateriaal voor historische reconstructies. Tijdlijn
→Geschiedenis begint in Sumer
→Goed verschillende termen kennen en op kaart kunnen zetten
Enkele keuzes
➔ RELEVANTIE: Regio’s eruit nemen die het meest relevant zijn voor de hele regio tot
aan de MZ incluis de Levant
➔ DOMEIN: vooral staatkundige geschiedenis
➔ BRONNEN: enkel gebruik v geschreven bronnen (nt direct archeologische bronnen)
o Geschiedenis begint dus daardoor bij geschreven bronnen
1.1. Geografie
Rivieren
• 2 grote rivieren
o Tigris ih westen / Eufraat ih oosten
o Ertussen ligt Mesopotamië
• Plaats waar die het dichts bij elkaar liggen is soort grens tss Assyrië en Babylonië
,Een geografische kaart van West-Azië
Naam
• Betekent in het Grieks ‘in het midden van de rivieren’ (200 v.Chr.)
o Meso: tussen
o Potamos: rivier
▪ Tigris
▪ Eufraat
• Was niet de naam die zij zelf gebruikten
o N-Mes: Assyrië
o Z-Mes: Babylonië
Grenzen
• Z: Perzische golf
• N: Taurisgebergte
• O: Zagros berg
• W: Syr-SA woestijn
Klimaat (zie later)
• Lichtpaars: < 200 mm/jaar
• Mesopotamië dus problematisch qua neerslag
o Ih nw niet genoeg regen
o Maatschappij kan zich enkel ontwikkelen door aan irrigatie te doen
,Steden
• Moderne steden: vierkant
• Oude steden: bollen
o Babylonië
▪ Babylon, Nippur, Isim
▪ Uruk, Larsa, Ur
▪ Dus opgesplitst in N, C, Z
o Assyrië
▪ Assur
▪ Nineveh
• Baghdad ligt waar rivieren het dichtst bij elkaar liggen
Talen
• Hangen samen met vroegere geschiedenis v Mesopotamië
o Akkad en Sumer liggen samen m bepaalde geschiedenis van de regio +
hangen samen met talen in Mesopotamië
▪ Akkad
• Stad gesticht in ongeveer 2400 v. Chr. als hoofdstad van een
lokaal KK
o Uit het niets verrezen w Sargon wilde nieuwe stad
stichten die nt Sumerisch was
o Beperkte zich grotendeels tot noorden v Mesopot
• Regio belangrijk in het 2e mill
• Koning Sargon (2400) verbiedt het Sumerisch → voertaal w
Akkadisch
o Was de stichter van de dynastie v Akkad
o Officiële administratieve taal w semitische taal
, o Daarom ook °Sargon II om zichzelf in traditie v eerste
koning in te schrijven
▪ Betekent: “de legitieme koning”
• Wordt vaak geziens als “first empire”
▪ Sumer
• Regio in het zuidelijke gedeelte van Babylonië
• Vele belangrijke KK In 3e mill
o Kleine kk in elke stad: “stadstaten” Bv. Uruk, Ur
o Overkoepelende vereniging die religieus getint was en
verbonden was aan de stad Nippur in Centr-Babylonië
• Akkadisch → Assyriërs/Babyloniërs
o Verwant aan het Arabisch, Hebreeuws en andere semitische talen (subfamilie
Afro-Az talen)
▪ Je verstaat iemand uit Jeruzalem bijvoorbeeld redelijk goed
o Spijkerschrift
• Sumerisch → sommige Babyloniërs
o Niet semitisch; Met geen enkele bekende taal verwant
o Spijkerschrift
• Dus: agglomeraat v # culturen en # talen maakt de Mesopotamische cultuur
o Met spijkerschrift als constante
o Cultureel gesproken is Mesopotamische cultuur dus de spijkerschriftcultuur
1.2. Cultuur
De geschiedenis van Mesopotamië is ook gerelateerd aan de geschiedenis van andere
volkeren en regio’s in de buurt
• Levant
o Hebreeërs
▪ Noordrijk: einde door Sargon II v Assyrië (rond 700)
▪ Zuidrijk: einde door v Nebukadnezar v Babylonië (rond 600)
o Filistijnen
▪ Aan de kusten
o Feniciërs
o Amorieten
▪ Zie les volgende week: Hammorabi
• Anatolië (ZO-Turkije)
o Hethieten
▪ Indo-Germaanse bevolkingsgroep
• Iran
o Perzen
o Meden
o Ook veel vroeger: tot in 3e mill
• Dus: kijken naar interregionale contacten van verschillende aard
Doel:
- Historische context waarbinnen Klassiek-Hebreeuwse literatuur is ontstaan schetsen
- Hebreeuws binnen de brede historische ontwikkelingen in het Oude Nabije Oosten
Chronologie:
• 1. Israël in context
• 2. De IJzertijd (1200-930 BCE)
• 3. Het vroege koninkrijk (930-720 BCE)
• 4. Mesopotamië in context (KA)
• 5. De periode 2000-1600 BCE in Mesopotamië
• 6. De periode 1600-1050 BCE in Mesopotamië
• 7. De periode 1050-610 BCE in Mesopotamië
• 8. Het Neo-Babylonische rijk in Mesopotamië
• 9. De Assyrische en Babylonische periode(720-539 BCE)
• 10. De Perzische periode (539-330 BCE)
• 11. De Hellenistische periode (330-63 BCE)
• 12. De Romeinse periode (63 BCE – 135 CE)
1. Inleiding Mesopotamië: geschiedenis begint in Sumer
Schets van het geografisch, klimatologisch en chronologisch kader voor de geschiedenis van
Mesopotamië. Aard van het bronnenmateriaal voor historische reconstructies. Tijdlijn
→Geschiedenis begint in Sumer
→Goed verschillende termen kennen en op kaart kunnen zetten
Enkele keuzes
➔ RELEVANTIE: Regio’s eruit nemen die het meest relevant zijn voor de hele regio tot
aan de MZ incluis de Levant
➔ DOMEIN: vooral staatkundige geschiedenis
➔ BRONNEN: enkel gebruik v geschreven bronnen (nt direct archeologische bronnen)
o Geschiedenis begint dus daardoor bij geschreven bronnen
1.1. Geografie
Rivieren
• 2 grote rivieren
o Tigris ih westen / Eufraat ih oosten
o Ertussen ligt Mesopotamië
• Plaats waar die het dichts bij elkaar liggen is soort grens tss Assyrië en Babylonië
,Een geografische kaart van West-Azië
Naam
• Betekent in het Grieks ‘in het midden van de rivieren’ (200 v.Chr.)
o Meso: tussen
o Potamos: rivier
▪ Tigris
▪ Eufraat
• Was niet de naam die zij zelf gebruikten
o N-Mes: Assyrië
o Z-Mes: Babylonië
Grenzen
• Z: Perzische golf
• N: Taurisgebergte
• O: Zagros berg
• W: Syr-SA woestijn
Klimaat (zie later)
• Lichtpaars: < 200 mm/jaar
• Mesopotamië dus problematisch qua neerslag
o Ih nw niet genoeg regen
o Maatschappij kan zich enkel ontwikkelen door aan irrigatie te doen
,Steden
• Moderne steden: vierkant
• Oude steden: bollen
o Babylonië
▪ Babylon, Nippur, Isim
▪ Uruk, Larsa, Ur
▪ Dus opgesplitst in N, C, Z
o Assyrië
▪ Assur
▪ Nineveh
• Baghdad ligt waar rivieren het dichtst bij elkaar liggen
Talen
• Hangen samen met vroegere geschiedenis v Mesopotamië
o Akkad en Sumer liggen samen m bepaalde geschiedenis van de regio +
hangen samen met talen in Mesopotamië
▪ Akkad
• Stad gesticht in ongeveer 2400 v. Chr. als hoofdstad van een
lokaal KK
o Uit het niets verrezen w Sargon wilde nieuwe stad
stichten die nt Sumerisch was
o Beperkte zich grotendeels tot noorden v Mesopot
• Regio belangrijk in het 2e mill
• Koning Sargon (2400) verbiedt het Sumerisch → voertaal w
Akkadisch
o Was de stichter van de dynastie v Akkad
o Officiële administratieve taal w semitische taal
, o Daarom ook °Sargon II om zichzelf in traditie v eerste
koning in te schrijven
▪ Betekent: “de legitieme koning”
• Wordt vaak geziens als “first empire”
▪ Sumer
• Regio in het zuidelijke gedeelte van Babylonië
• Vele belangrijke KK In 3e mill
o Kleine kk in elke stad: “stadstaten” Bv. Uruk, Ur
o Overkoepelende vereniging die religieus getint was en
verbonden was aan de stad Nippur in Centr-Babylonië
• Akkadisch → Assyriërs/Babyloniërs
o Verwant aan het Arabisch, Hebreeuws en andere semitische talen (subfamilie
Afro-Az talen)
▪ Je verstaat iemand uit Jeruzalem bijvoorbeeld redelijk goed
o Spijkerschrift
• Sumerisch → sommige Babyloniërs
o Niet semitisch; Met geen enkele bekende taal verwant
o Spijkerschrift
• Dus: agglomeraat v # culturen en # talen maakt de Mesopotamische cultuur
o Met spijkerschrift als constante
o Cultureel gesproken is Mesopotamische cultuur dus de spijkerschriftcultuur
1.2. Cultuur
De geschiedenis van Mesopotamië is ook gerelateerd aan de geschiedenis van andere
volkeren en regio’s in de buurt
• Levant
o Hebreeërs
▪ Noordrijk: einde door Sargon II v Assyrië (rond 700)
▪ Zuidrijk: einde door v Nebukadnezar v Babylonië (rond 600)
o Filistijnen
▪ Aan de kusten
o Feniciërs
o Amorieten
▪ Zie les volgende week: Hammorabi
• Anatolië (ZO-Turkije)
o Hethieten
▪ Indo-Germaanse bevolkingsgroep
• Iran
o Perzen
o Meden
o Ook veel vroeger: tot in 3e mill
• Dus: kijken naar interregionale contacten van verschillende aard
