‘Van duurzame wens naar duurzame werkelijkheid’
De nieuwe duurzame strategie voor het Ministerie van Economische Zaken
2010 - 2020
In opdracht van Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteit der Economische Wetenschappen en
Bedrijfskunde, cursus Technology & Innovation
Assignment: Onderzoek naar de duurzame energiemarkt in Nederland
Opleiding: Pre-master Business Administration: Strategy & Organization
Studentgegevens: Joren de Koning, studentnummer 2074435,
Derk Looij, studentnummer 2081865,
Jasper Treur, studentnummer 1860909,
Opdrachtgever: Prof. dr. ir. B. Bossink
Algemeen adres: Vrije Universiteit Amsterdam
De Boelelaan 1105
1081 HV Amsterdam
Tel.: 020 - 5989898
Geheimhouding: Nee
Amsterdam, oktober 2010
,VOORWOORD
Voorliggend rapport, ‘Van duurzame wens naar duurzame werkelijkheid’, is een adviesrapport
en is het resultaat van het onderzoek naar de energiemarkt in Nederland. Dit rapport is
geschreven door Pre-master-studenten Joren de Koning, Derk Looij en Jasper Treur in kader van
de cursus Technology & Innovation aan de opleiding Business Administration: Strategy &
Organization Vrije Universiteit Amsterdam. De opdrachtgever vanuit de Vrije Universiteit
Amsterdam is prof. dr. ir. B. Bossink.
Het rapport is bestemd voor zowel de opleiding Pre-master Business Administration: Strategy &
Organization Vrije Universiteit Amsterdam Technology & Innovation cursus als voor het
Ministerie van Economische Zaken. Voor de opleiding als zijnde een bewijs van bekwaamheid en
voor het Ministerie van Economische Zaken als een adviesrapport betreffende de nieuwe
strategie binnen de energiesector.
Belangrijk voor het vergelijkend onderzoek zijn de volgende personen geweest: dhr. J.H.A.
Hendrikse (senior-beleidsmedewerker) en prof. A.H.M. Verkooijen (cursus directeur Master of
Business in Energy Systems, TU Delft). Wij willen hen bedanken voor hun tijd en kennis.
Joren de Koning
Derk Looij
Jasper Treur
Amsterdam, oktober 2010
2
,INHOUDSOPGAVE
INLEIDING ......................................................................................................................................... 4
1 ACHTERGROND .............................................................................................................................. 5
Aanleiding ..................................................................................................................................... 5
Probleemstelling........................................................................................................................... 5
2 PROJECT ASSIGNMENT .................................................................................................................. 6
2.1 Centrale onderzoeksvraag ...................................................................................................... 6
2.2 Hoofddoelstelling ................................................................................................................... 6
2.3 Deelvragen.............................................................................................................................. 6
2.4 Definitie .................................................................................................................................. 6
2.5 Resultaat ................................................................................................................................. 6
3 THEORY .......................................................................................................................................... 7
3.1 Literatuur ................................................................................................................................ 7
3.2 Modellen................................................................................................................................. 8
4 METHODS .................................................................................................................................... 13
4.1 Projectfasering en activiteiten ............................................................................................. 13
4.2 Opzet en uitvoering onderzoek ............................................................................................ 13
4.3 Onderzoeksontwerp ............................................................................................................. 13
4.4 Dataverzameling ................................................................................................................... 14
4.5 Onderzoeksvragen en –methoden ....................................................................................... 15
4.6 Verantwoording van onderzoeksmethode........................................................................... 16
4.7 De kaders van het onderzoek ............................................................................................... 17
5 FINDINGS ..................................................................................................................................... 18
5.1 Technologieën duurzame energie ........................................................................................ 18
5.2 Phasing continuity spectrum ................................................................................................ 29
5.3 Overzicht ontwikkelingen duurzame technologieën ............................................................ 30
5.4 Positie van de overheid ........................................................................................................ 31
5.5 Instrumenten voor verduurzaming ...................................................................................... 33
6 ANALYSIS/DISCUSSION ................................................................................................................ 34
6.1 Strategisch portfolio ............................................................................................................. 34
6.2 Operationeel plan ................................................................................................................. 37
7 CONCLUSION ............................................................................................................................... 42
BRONVERMELDING ........................................................................................................................ 45
BIJLAGE ........................................................................................................................................... 47
Halfgestructureerde vragenlijst.................................................................................................. 47
3
, INLEIDING
Studies geven aan dat de aarde voldoende hernieuwbare bronnen biedt om volledig in zijn
energiebehoefte te voorzien. De technologie om deze overvloedig aanwezige bronnen te
oogsten, is er al grotendeels en wordt in hoog tempo doorontwikkeld. Markt en samenleving
wachten echter af met grootschalige toepassing van deze technieken door het gebrek aan een
duidelijke en consistente lange termijn richting van de overheid. Ook nu is er weer
onduidelijkheid over het duurzame beleid van het nieuwe kabinet op het gebied van duurzame
energie, nu de letters van het nieuwe regeerakkoord nog nat zijn. Er is behoefte aan een richting
waarin energie‐efficiëntie en hernieuwbare energieopwekking structureel gestimuleerd worden.
De verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de politiek.1 Aanleiding voor het Ministerie van
Economische Zaken om de huidige technologische ontwikkelingen en energie-industrie te laten
onderzoeken.
Om een betere bijdrage te kunnen leveren, is een opdracht geformuleerd die helpt om het
Ministerie van Economische Zaken een optimale ondersteuning te bieden aan Nederland en haar
energie-industrie. De onderzoeksvraag hierbij luidt als volgt:
Welke strategie moet het Ministerie van Economische Zaken de komende tien jaar voeren om
verduurzaming in de energiesector tot stand te brengen?
Het rapport is opgesteld aan de hand van onderstaand proces. Aan dit schema is tevens de
opbouw van dit rapport af te lezen. De cijfers tussen haakjes geven de hoofdstuknummering
weer.
(Hfst. 3)
Theory
(Hfst. 1)
(Hfst. 6) (Hfst. 8)
Bijlage
Achtergrond opdracht
(Hfst. 5) Findings Discussion/analysis Conclusion
Projectopdracht
Bronvermelding
(Hfst. 2)
Method
(Hfst. 4)
Figuur 1: Onderzoeksproces & Rapportopbouw
1
Nederland krijgt nieuwe Energie, Politiek Partijen Tweede Kamer, (2010), Inleiding, 3 oktober 2010
4
, 1 ACHTERGROND
Als onderzoekers zijn wij ingehuurd door het Nederlandse Ministerie van Economische Zaken
(verder te benoemen als MinEZ). Zij hebben ons de opdracht gegeven om de strategische
situatie van de energie-industrie te onderzoeken en te analyseren. In dit hoofdstuk worden de
aanleiding en probleemstelling van het onderzoek beschreven. Hieruit volgt de centrale
onderzoeksvraag.
Aanleiding
Het ministerie is zich bewust van de ingrijpende veranderingen die zich zullen ontwikkelen in de
nabije toekomst. Fossiele brandstoffen raken op en duurzame en hernieuwbare energiebronnen,
zoals wind en zon, zullen de belangrijkste toekomstige energiebronnen worden. Het MinEZ wilt
dat er een technologie- en innovatietraject wordt ontwikkeld voor hun beleid gericht op de
Nederlandse commerciële ondernemingen in de energiesector. Dit betekent dat ze een
onderzoek wil naar welke technologieën en innovaties zij moet ondersteunen, om welke
redenen , om welke redenen, met welke verwachte resultaten, enz.. Hun doel van dit onderzoek
is om de Nederlandse energiesector te ondersteunen en het ontwikkelen van een pragmatisch
Nederlands beleid voor duurzame energie voor de komende tien jaar.2
Probleemstelling
De uitdaging voor het MinEZ is het ontwikkelen en implementeren van een beleid dat aansluit op
de huidige technologische ontwikkelingen binnen de duurzame energie-industrie. Het ministerie
moet laten zien dat zij voorbereid is op deze ontwikkelingen voor de komende tien jaar. Dit leidt
tot de volgende centrale onderzoeksvraag voor dit project:
Welke strategie moet het Ministerie van Economische Zaken de komende tien jaar voeren om
verduurzaming in de energie-industrie tot stand te brengen?
2
Course Manual Technology & Innovation, Bossink, B., (2010), Assignment, 15 september 2010
5
De nieuwe duurzame strategie voor het Ministerie van Economische Zaken
2010 - 2020
In opdracht van Vrije Universiteit Amsterdam, Faculteit der Economische Wetenschappen en
Bedrijfskunde, cursus Technology & Innovation
Assignment: Onderzoek naar de duurzame energiemarkt in Nederland
Opleiding: Pre-master Business Administration: Strategy & Organization
Studentgegevens: Joren de Koning, studentnummer 2074435,
Derk Looij, studentnummer 2081865,
Jasper Treur, studentnummer 1860909,
Opdrachtgever: Prof. dr. ir. B. Bossink
Algemeen adres: Vrije Universiteit Amsterdam
De Boelelaan 1105
1081 HV Amsterdam
Tel.: 020 - 5989898
Geheimhouding: Nee
Amsterdam, oktober 2010
,VOORWOORD
Voorliggend rapport, ‘Van duurzame wens naar duurzame werkelijkheid’, is een adviesrapport
en is het resultaat van het onderzoek naar de energiemarkt in Nederland. Dit rapport is
geschreven door Pre-master-studenten Joren de Koning, Derk Looij en Jasper Treur in kader van
de cursus Technology & Innovation aan de opleiding Business Administration: Strategy &
Organization Vrije Universiteit Amsterdam. De opdrachtgever vanuit de Vrije Universiteit
Amsterdam is prof. dr. ir. B. Bossink.
Het rapport is bestemd voor zowel de opleiding Pre-master Business Administration: Strategy &
Organization Vrije Universiteit Amsterdam Technology & Innovation cursus als voor het
Ministerie van Economische Zaken. Voor de opleiding als zijnde een bewijs van bekwaamheid en
voor het Ministerie van Economische Zaken als een adviesrapport betreffende de nieuwe
strategie binnen de energiesector.
Belangrijk voor het vergelijkend onderzoek zijn de volgende personen geweest: dhr. J.H.A.
Hendrikse (senior-beleidsmedewerker) en prof. A.H.M. Verkooijen (cursus directeur Master of
Business in Energy Systems, TU Delft). Wij willen hen bedanken voor hun tijd en kennis.
Joren de Koning
Derk Looij
Jasper Treur
Amsterdam, oktober 2010
2
,INHOUDSOPGAVE
INLEIDING ......................................................................................................................................... 4
1 ACHTERGROND .............................................................................................................................. 5
Aanleiding ..................................................................................................................................... 5
Probleemstelling........................................................................................................................... 5
2 PROJECT ASSIGNMENT .................................................................................................................. 6
2.1 Centrale onderzoeksvraag ...................................................................................................... 6
2.2 Hoofddoelstelling ................................................................................................................... 6
2.3 Deelvragen.............................................................................................................................. 6
2.4 Definitie .................................................................................................................................. 6
2.5 Resultaat ................................................................................................................................. 6
3 THEORY .......................................................................................................................................... 7
3.1 Literatuur ................................................................................................................................ 7
3.2 Modellen................................................................................................................................. 8
4 METHODS .................................................................................................................................... 13
4.1 Projectfasering en activiteiten ............................................................................................. 13
4.2 Opzet en uitvoering onderzoek ............................................................................................ 13
4.3 Onderzoeksontwerp ............................................................................................................. 13
4.4 Dataverzameling ................................................................................................................... 14
4.5 Onderzoeksvragen en –methoden ....................................................................................... 15
4.6 Verantwoording van onderzoeksmethode........................................................................... 16
4.7 De kaders van het onderzoek ............................................................................................... 17
5 FINDINGS ..................................................................................................................................... 18
5.1 Technologieën duurzame energie ........................................................................................ 18
5.2 Phasing continuity spectrum ................................................................................................ 29
5.3 Overzicht ontwikkelingen duurzame technologieën ............................................................ 30
5.4 Positie van de overheid ........................................................................................................ 31
5.5 Instrumenten voor verduurzaming ...................................................................................... 33
6 ANALYSIS/DISCUSSION ................................................................................................................ 34
6.1 Strategisch portfolio ............................................................................................................. 34
6.2 Operationeel plan ................................................................................................................. 37
7 CONCLUSION ............................................................................................................................... 42
BRONVERMELDING ........................................................................................................................ 45
BIJLAGE ........................................................................................................................................... 47
Halfgestructureerde vragenlijst.................................................................................................. 47
3
, INLEIDING
Studies geven aan dat de aarde voldoende hernieuwbare bronnen biedt om volledig in zijn
energiebehoefte te voorzien. De technologie om deze overvloedig aanwezige bronnen te
oogsten, is er al grotendeels en wordt in hoog tempo doorontwikkeld. Markt en samenleving
wachten echter af met grootschalige toepassing van deze technieken door het gebrek aan een
duidelijke en consistente lange termijn richting van de overheid. Ook nu is er weer
onduidelijkheid over het duurzame beleid van het nieuwe kabinet op het gebied van duurzame
energie, nu de letters van het nieuwe regeerakkoord nog nat zijn. Er is behoefte aan een richting
waarin energie‐efficiëntie en hernieuwbare energieopwekking structureel gestimuleerd worden.
De verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de politiek.1 Aanleiding voor het Ministerie van
Economische Zaken om de huidige technologische ontwikkelingen en energie-industrie te laten
onderzoeken.
Om een betere bijdrage te kunnen leveren, is een opdracht geformuleerd die helpt om het
Ministerie van Economische Zaken een optimale ondersteuning te bieden aan Nederland en haar
energie-industrie. De onderzoeksvraag hierbij luidt als volgt:
Welke strategie moet het Ministerie van Economische Zaken de komende tien jaar voeren om
verduurzaming in de energiesector tot stand te brengen?
Het rapport is opgesteld aan de hand van onderstaand proces. Aan dit schema is tevens de
opbouw van dit rapport af te lezen. De cijfers tussen haakjes geven de hoofdstuknummering
weer.
(Hfst. 3)
Theory
(Hfst. 1)
(Hfst. 6) (Hfst. 8)
Bijlage
Achtergrond opdracht
(Hfst. 5) Findings Discussion/analysis Conclusion
Projectopdracht
Bronvermelding
(Hfst. 2)
Method
(Hfst. 4)
Figuur 1: Onderzoeksproces & Rapportopbouw
1
Nederland krijgt nieuwe Energie, Politiek Partijen Tweede Kamer, (2010), Inleiding, 3 oktober 2010
4
, 1 ACHTERGROND
Als onderzoekers zijn wij ingehuurd door het Nederlandse Ministerie van Economische Zaken
(verder te benoemen als MinEZ). Zij hebben ons de opdracht gegeven om de strategische
situatie van de energie-industrie te onderzoeken en te analyseren. In dit hoofdstuk worden de
aanleiding en probleemstelling van het onderzoek beschreven. Hieruit volgt de centrale
onderzoeksvraag.
Aanleiding
Het ministerie is zich bewust van de ingrijpende veranderingen die zich zullen ontwikkelen in de
nabije toekomst. Fossiele brandstoffen raken op en duurzame en hernieuwbare energiebronnen,
zoals wind en zon, zullen de belangrijkste toekomstige energiebronnen worden. Het MinEZ wilt
dat er een technologie- en innovatietraject wordt ontwikkeld voor hun beleid gericht op de
Nederlandse commerciële ondernemingen in de energiesector. Dit betekent dat ze een
onderzoek wil naar welke technologieën en innovaties zij moet ondersteunen, om welke
redenen , om welke redenen, met welke verwachte resultaten, enz.. Hun doel van dit onderzoek
is om de Nederlandse energiesector te ondersteunen en het ontwikkelen van een pragmatisch
Nederlands beleid voor duurzame energie voor de komende tien jaar.2
Probleemstelling
De uitdaging voor het MinEZ is het ontwikkelen en implementeren van een beleid dat aansluit op
de huidige technologische ontwikkelingen binnen de duurzame energie-industrie. Het ministerie
moet laten zien dat zij voorbereid is op deze ontwikkelingen voor de komende tien jaar. Dit leidt
tot de volgende centrale onderzoeksvraag voor dit project:
Welke strategie moet het Ministerie van Economische Zaken de komende tien jaar voeren om
verduurzaming in de energie-industrie tot stand te brengen?
2
Course Manual Technology & Innovation, Bossink, B., (2010), Assignment, 15 september 2010
5
