Samenvatting Mondelinge taalvaardigheid domein Kennisbasis Nederlands

Mondelinge taalvaardigheid
Luisterdoelen: de luisteraar kan bij het luisteren verschillende doelen hanteren
Voorbeelden van luisterdoelen zijn:
- Iets te weten willen komen
- Een bepaald gevoel willen ondergaan
- Zich een mening willen vormen
- Een bepaalde handeling willen uitvoeren
- Een spel mee willen spelen

Als luisteraar kies je hierbij, bewust of onbewust, een luisterstrategie:
- Globaal luisteren: de grote lijn volgen
- Intensief luisteren: details ook belangrijk vinden
- Gericht luisteren: specifieke informatie oppikken
- Kritisch luisteren: mening vormen

Actief luisteren = vorm waarbij de luisteraar zich maximaal inzet om de spreker te volgen en te begrijpen
Hierbij zet je middelen in zoals: aankijken, knikken en vragen stellen

Luistervaardigheid: de luisteraar koppelt betekenissen aan klanken
Het gaat om het begrijpen van wat je hoort.
Een luisteraar moet bekwaamheden bezitten zoals:
- Een beschrijving kunnen volgen
- Gevoelens en meningen begrijpen en waarderen
- Inhoud kunnen interpreteren en beoordelen
- Een uitleg volgen

Hierbij onderneemt de luisteraar het volgende:
- Doorzien van de strategie van de spreker
- Passende feedback geven
- Actief luisteren: vragen stellen om erachter te komen wat de spreker wil zeggen

Spreekdoelen: de spreker kan tijdens het spreken verschillende doelen voor
ogen hebben
De doelen, die een spreker bewust of onbewust heeft met wat hij zegt, zijn:
- Amuseren: vertellen van een mop
- Informeren: vertellen hoe laat het is
- Instrueren: de weg wijzen
- Overtuigen: zeggen dat iemand een boek echt moet lezen en vertellen hoe goed het boek is
- Emotioneren: gevoelens losmaken
- Waarderen: oordeel geven
- Beschouwen: verschillen kanten bekijken.

De spreker kiest, bewust of onbewust, een strategie die afgestemd is op de luisteraar en het spreekdoel
dat hij heeft
Voorbeelden van strategieën:
- Kiezen van een vorm: verhaal, opsomming van feiten, indringend voorbeeld
- Kiezen van type taalgebruik: eenvoudige, dagelijkse taal of vakjargon

Spreektechniek: De spreker heeft controle over zijn tong-, lip- en
gehemeltespieren, zodat hij klanken op een juiste manier kan produceren.
Aspecten die een spreker verstaanbaar maakt:
- Uitspraak: uitspraak van klanken en klankcombinaties
- Articulatie: duidelijk uitspreken van klanken (zit dichtbij uitspraak)
- Intonatie: toonverloop van woorden en zinnen. Variatie in volume, tempo en stemhoogte.

, Sociale taalfuncties: De spreker hanteer sociale taalfuncties, die betrekken
hebben op de interactie tussen mensen.
Sociale taalfuncties = gebruik je de hele dag, manier om met elkaar te praten.
1. Zelfhandhaving: Kind beschermt zichzelf en zijn bezit.
 Kind geeft aan waar het staat en wat hij wil
 vb. kinderen spelen in een hoek en ze willen een auto hebben. Hij zegt dan tegen een ander
kind, dit is van mij.
2. Zelfsturing: Eigen handelen met woorden ordenen of plannen aankondigen.
 Duidelijk maken waar je mee bezig bent. Hardop denken
 Vb. eerst ga ik de puzzel maken, dan in de poppenhoek en dan ga ik buitenspelen.
3. Sturing van andere: Beïnvloeden van gedrag van anderen
 Het ene kind stuurt het andere kind aan. En maakt duidelijk wat hij wil
 Vb: ga je mee doen? we gaan nu naar buiten toe om in de zandbak te spelen
4. Structurering van het gesprek:
 Vb: mag ik ook even wat zeggen?
Doel: willen duidelijk maken waar iemand staat of wat iemand wil.
De sociale taalfuncties verwijzen naar de communicatieve functie van taal

Cognitieve taalfuncties: De spreker hanteert cognitieve functies van taal om te
verwijzen naar betekenissen en concepten. Via taal benoemt en ordent hij de
werkelijkheid.
Cognitieve taalfuncties =
De cognitieve taalfuncties verwijzen naar de conceptualiserende functies van taal.
Van makkelijk naar moeilijk
1. Rapporteren = verslag doen van iets wat in de werkelijkheid voorkomt (feitelijk te zien is)
 Vb: ik zie dat deze sleutels op het midden van de tafel liggen
Soorten rapporteren: Dit zijn eenvoudige taalfuncties
o Benoemen: dit is een ei of hier is Janneke
o Beschrijven: de vogel heeft veren
o Details geven: de vogel heeft witte vieren en een spitse snavel en lang, dunnen poten
2. Redeneren = beschrijving waarin een extra denkstap wordt verwoord (combineren van dingen)
 Vb: hoe kan het nou dat het buiten zo warm is? Omdat het zomer is..
Soorten redeneren: Complexe cognitieve taalfuncties
- Ordenen: toen gaf hij mij een duw en toen viel ik op de grond en toen moest er een pleister op mijn
knie (ordenen van tijd
o Herkennen: toen, als wanneer
- Associëren: (bij het zien van een ballon in de winkel). Bij mijn verjaardag heb ik aan iedereen een
ballon gegeven
- Vergelijken: deze schoenen zijn een beetje kleiner, deze schoenen zijn een beetje groter dan de
mijne.
- Tegenstelling: ik wil een koekje, maar ik kreeg een boterham
o Herkennen: maar
- Middel-doel relatie: met de thermometer kun je koorts meten
o Herkennen: me, om de
- Oorzaak- gevolg relatie: het ei brak omdat ik te hard kneep
o Herkennen: omdat, daarom
- Condities: als je heel lief bent, krijg je een snoepje
- Uitleggen: (ik kreeg die bal voor mijn verjaardag), want ik was jarig
o Herkennen: want
- Argumenten: (ik wil ook van de glijbaan af). Want ik ben ook zeven
- Concluderen: (je moet het ei eerst koken…. Dan pas kun je het opeten
- Generaliseren: iedereen vindt mij lief
3. Projecteren = verplaatsen in de gedachten en gevoelens van iemand anders.
 Vb: iemand is verdrietig, je gaat invullen ik snap dat hij verdrietig is, want het konijntje is
weggelopen.