ONRECHTMATIGE DAAD EN SCHADEVERGOEDING PR4008
Toussaint Verkoulen
DE ONRECHTMATIGE DAAD
6:162 Lid 1 BW: Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad pleegt welke kan worden
toegerekend, is verplicht de schade die de ander dientengevolge lijdt te vergoeden
1: Onrechtmatige daad? (+relativiteit)
2: Toerekenbaarheid?
3: Causaal verband?
4: Schade?
6:162 Lid 2 BW [Onrechtmatige gedragingen]:
Als OD aangemerkt worden:
-Inbreuk op een recht [eis ‘direct en opzettelijk’]
I. Absoluut vermogensrecht ((intellectueel) eigendom)
II. Persoonlijkheidsrecht (lichaam, leven, huis)
-Doen of nalaten in strijd met de wet [eis ‘relativiteitsvereiste’]
Strafrecht, bestuursrecht, WVW
-In strijd met het ongeschreven recht, in het maatschappelijk verkeer beaamt
I. Onzorgvuldig gehandeld
II. Gevaarzetting
…behoudens rechtvaardigingsgronden.
-Overmacht noodtoestand
-Noodweer
-wettelijke toestemming
-bevoegd ambtelijk bevel
-Zaakwaarneming
6:162 Lid 3 BW [Toerekenbaarheid]
De onrechtmatige daad is toerekenbaar indien:
-De OD krachtens de wet voor zijn rekening komt
-krachtens de in het verkeer gelende opvattingen voor zijn rekening komt (verwijtbaarheid
handelen n.v.t.)
-te wijten is aan zijn eigen schuld. (verwijtbaar handelen)
6:164: Voor kinderen onder de 14 jaar niet toerekenbaar.
6:169 (1): Onder de 14 jaar ouders aansprakelijk
6:169 (2): Tussen de 14-16 jaar ouders slechts aansprakelijk indien zij de gedraging niet
hebben belet. Na 16 jaar is OD wel volledig toerekenbaar
6:165: [stoornis/handicap] Personen met gebreken wel toerekenbaar, indien onder invloed
van een geestelijk of lichamelijk letsel een OD is begaan
6:166: [Groepsverband] Personen in een groep die de ander had behoren te weerhouden
van het begaan van een OD zijn eveneens hoofdelijk aansprakelijk indien aan hun
toerekenbaar.
6:163 BW [Relativiteitsvereisten]
Wanneer de geschonden norm niet strekt tot bescherming tegen schade zoals de
benadeelde die heeft geleden, is er geen aanspraak op schade mogelijk.
1
,DE SCHADEOMVANG
STAP 1. WELKE SOORT SCHADE?
Art. 6:95 Schade bestaat uit vermogensschade en ander nadeel, indien dit laatste nadeel
recht geeft op vergoeding
6:96 Vermogensschade
(1) geleden verlies; gederfde winst
(2) overige redelijke kosten
Hieronder vallen:
Persoonsschade -- letselschade, overlijdensschade (incl. bijbehorende materiële/immateriële
schade zoals begrafeniskosten of burn-out.)
Zaakschade -- bij beschadiging of vernietiging van een zaak (incl. bijbehorende immateriële
schade)
Zuivere vermogensschade -- (rest cat.) Indien het geen persoons- of zaakschade is, zoals
schade door verkeerd advies
6:106 Ander nadeel
-immateriële schade bij het slachtoffer, ook wel smartengeld (6:162 jo. 6:96 en 6:106)
(a) Indien schadeveroorzaker het oogmerk had zodanig nadeel toe te brengen
(b) Indien de benadeelde lichamelijk letsel heeft opgelopen, in zijn eer of goede naam is
geschaad of op andere wijze in zijn persoon is aangetast
(c) Nadeel in de aantasting van de nagedachtenis van een overledene
(Taxibus-arrest) [Voorwaarden bij Schock schade] (Let op: verouderd)
Shockschade valt direct onder art 6:106 lid 1 sub b, omdat de indirecte benadeelde als slachtoffer kan
worden aangemerkt indien:
I. schending van een verkeers- of veiligheidsnorm
II. Er een rechtstreekse confrontatie was met de gebeurtenis
(aanwezigheid niet vereist, wel waarneming van de gevolgen. Affectieve relatie met het slachtoffer
niet vereist)
III. Er een psychisch erkende emotionele shock teweeg gebracht is (erend geestelijk ziektebeeld?)
(Baby Kelly-arrest) [Zelfbeschikkingsrecht moeder]
De medische fout onderzoek niet te verrichten valt direct onder art. 6:106 lid 1 sub b omdat het recht
op zelfbeschikking van de moeder is aangetast. > Er sprake van aantasting in persoon ‘op andere
wijze’
6:105 toekomstige schade
6:104 Schadebegroting bij winstafdracht
2
,STAP 2 DE OMVANG
6:97 Begroting van de schade
Rechter begroot de omvang van de schade, indien niet nauwkeurig geschat kan worden
-Schadebegroting naar billijkheid
Alleen bij 6:106 (immateriële schade), 6:105 (toekomstige schade) of 6:104 (schade bij
winstafdracht)
-Abstracte schadebegroting
>Schade wordt meer objectief bepaald
*Bij zaakschade, cascoschade of ziektekosten
-Concrete schadebegroting
>Alle individuele omstandigheden van de persoon worden subjectief meegewogen
*Bij overlijden, inkomensschade of letselschade.
1. Causaliteit
Art. 6:98: Vergoeding komt slechts in aanmerking voor de schade die in zodanig verband
staat met de gebeurtenis
I Er is een conditio sine qua non > Anders geen vestiging.
II. Er is een redelijke toerekening mogelijk? Toerekening naar redelijkheid
III. Aard van de aansprakelijkheid of aard van de schade staat niet in de weg.
Toerekening naar redelijkheid: …weging van factoren zijn:
-Aard van aansprakelijkheid
-Aard van de schade
-Mate van schuld
-Mate van voorziebaarheid van de schade
-strekking van de risico aansprakelijkheid of schuldaansprakelijkheid
-schending van de verkeers- of veiligheidsnormen
-contractueel of niet-contractuele grondslagen
(Vossen/Laboratories)
Is de schade toerekenbaar onder 6:98 (causaal verband)?
-Was de intreding in lijn der verwachting?
-Staat de aard van de schade, aard van de aansprakelijk aansprakelijkheid of mate van schuld niet in
de weg?
(Brand in Friesland)
Een voorzienbaar gevolg van de schadegebeurtenis is bijna altijd toerekenbaar.
(Renteneurose)
-Letselschade is meestal veel sneller toerekenbaar
-Bij een hoge mate van schuld bij de aansprakelijke is er een snelle toerekenbaarheid.
(Van Hees/Esbeek)
Valt de schade onder het bereik van de geschonden norm (=het relativiteitsvereiste van 6:163)
>Kijk hoe ver de schade van de gebeurtenis af staat
1e graad schade: direct aangericht bij de gebeurtenis
2e graad schade: volgt uit de schadeveroorzakende gebeurtenis als gevolg voort
3e graad schade: vloeit voort uit de schade door schade >> aansprakelijkheid vervalt.
3
, Causale toerekening ‘naar redelijkheid’ (Vossen Laboratories)
Is het concrete gevolg voorzienbaar of in de lijn der verwachting? > Toerekenbaarheid
(Brand in Friesland)
Is het gevolgd abnormaal of buiten de lijn der verwachtingen > geen toerekening tenzij...
-Er rechtvaardiging bestaat voor toerekening > dan: ruime toerekening.
De rechtvaardigingen zijn:
*Aard van de aansprakelijkheid
*Aard van de schade (renteneurose)
*Mate van schuld (renteneurose)
2. Meerdere gebeurtenissen
Art. 6:99, twee of meer gebeurtenissen kunnen de oorzaak zijn, maar welke schade teweeg
heeft gebracht staat niet vast.
3. Medeschuld
Art. 6:102, vaststaat dat meerdere aansprakelijk zijn.
>Toedeling krachtens 6:10 geschied eveneens met toepassing van art. 6:101, tenzij uit wet
of rechtshandeling een andere verdeling voortvloeit
NB: Zelfde verweren voor het individu als uit hoofde van 6:162
Medeaansprakelijk?
-Art. 6:6 lid 1 BW: Meerdere schuldenaren, ieder verbonden voor gelijke delen…. tenzij uit de wet,
gewoonte of een rechtshandeling iets anders voortvloeit.
-Art. 6.6 Lid 2: Hoofdelijk verbonden schuldenaren? Iedereen voor het geheel aansprakelijk,
schuldeiser heeft tegen eenieder het recht op nakoming voor het geheel (art. 6:7 lid 1)
Onderlinge Verdeling schulden:
Art. 6:10: [onderlinge bijdraagplicht, regres halen] Hoofdelijke schuldenaren dienen onderling bij te
dragen voor het gedeelte dat hen in onderlinge verhouding aangaat.
…De betalende partij kan regres nemen op de andere die niet zijn aangesproken of tot betaling zijn
overgegaan.
4. Eigen schuld
Art. 6:101, causaliteit ligt mede bij de benadeelde = Schade is deels toe te rekenen of
beïnvloed.
-Schade wordt verdeeld tussen de vergoedingsplichtge – benadeelde
-Naar toerekening aandeel evenredig
-Maar: Billijkheidscorrectie kan vergoedingsplicht laten vervallen of anders verdelen
(Lars Rurode) Onder de 14 jaar bijna nooit ‘eigen schuld’, tenzij opzet of bewuste
roekeloosheid.
4
Toussaint Verkoulen
DE ONRECHTMATIGE DAAD
6:162 Lid 1 BW: Hij die jegens een ander een onrechtmatige daad pleegt welke kan worden
toegerekend, is verplicht de schade die de ander dientengevolge lijdt te vergoeden
1: Onrechtmatige daad? (+relativiteit)
2: Toerekenbaarheid?
3: Causaal verband?
4: Schade?
6:162 Lid 2 BW [Onrechtmatige gedragingen]:
Als OD aangemerkt worden:
-Inbreuk op een recht [eis ‘direct en opzettelijk’]
I. Absoluut vermogensrecht ((intellectueel) eigendom)
II. Persoonlijkheidsrecht (lichaam, leven, huis)
-Doen of nalaten in strijd met de wet [eis ‘relativiteitsvereiste’]
Strafrecht, bestuursrecht, WVW
-In strijd met het ongeschreven recht, in het maatschappelijk verkeer beaamt
I. Onzorgvuldig gehandeld
II. Gevaarzetting
…behoudens rechtvaardigingsgronden.
-Overmacht noodtoestand
-Noodweer
-wettelijke toestemming
-bevoegd ambtelijk bevel
-Zaakwaarneming
6:162 Lid 3 BW [Toerekenbaarheid]
De onrechtmatige daad is toerekenbaar indien:
-De OD krachtens de wet voor zijn rekening komt
-krachtens de in het verkeer gelende opvattingen voor zijn rekening komt (verwijtbaarheid
handelen n.v.t.)
-te wijten is aan zijn eigen schuld. (verwijtbaar handelen)
6:164: Voor kinderen onder de 14 jaar niet toerekenbaar.
6:169 (1): Onder de 14 jaar ouders aansprakelijk
6:169 (2): Tussen de 14-16 jaar ouders slechts aansprakelijk indien zij de gedraging niet
hebben belet. Na 16 jaar is OD wel volledig toerekenbaar
6:165: [stoornis/handicap] Personen met gebreken wel toerekenbaar, indien onder invloed
van een geestelijk of lichamelijk letsel een OD is begaan
6:166: [Groepsverband] Personen in een groep die de ander had behoren te weerhouden
van het begaan van een OD zijn eveneens hoofdelijk aansprakelijk indien aan hun
toerekenbaar.
6:163 BW [Relativiteitsvereisten]
Wanneer de geschonden norm niet strekt tot bescherming tegen schade zoals de
benadeelde die heeft geleden, is er geen aanspraak op schade mogelijk.
1
,DE SCHADEOMVANG
STAP 1. WELKE SOORT SCHADE?
Art. 6:95 Schade bestaat uit vermogensschade en ander nadeel, indien dit laatste nadeel
recht geeft op vergoeding
6:96 Vermogensschade
(1) geleden verlies; gederfde winst
(2) overige redelijke kosten
Hieronder vallen:
Persoonsschade -- letselschade, overlijdensschade (incl. bijbehorende materiële/immateriële
schade zoals begrafeniskosten of burn-out.)
Zaakschade -- bij beschadiging of vernietiging van een zaak (incl. bijbehorende immateriële
schade)
Zuivere vermogensschade -- (rest cat.) Indien het geen persoons- of zaakschade is, zoals
schade door verkeerd advies
6:106 Ander nadeel
-immateriële schade bij het slachtoffer, ook wel smartengeld (6:162 jo. 6:96 en 6:106)
(a) Indien schadeveroorzaker het oogmerk had zodanig nadeel toe te brengen
(b) Indien de benadeelde lichamelijk letsel heeft opgelopen, in zijn eer of goede naam is
geschaad of op andere wijze in zijn persoon is aangetast
(c) Nadeel in de aantasting van de nagedachtenis van een overledene
(Taxibus-arrest) [Voorwaarden bij Schock schade] (Let op: verouderd)
Shockschade valt direct onder art 6:106 lid 1 sub b, omdat de indirecte benadeelde als slachtoffer kan
worden aangemerkt indien:
I. schending van een verkeers- of veiligheidsnorm
II. Er een rechtstreekse confrontatie was met de gebeurtenis
(aanwezigheid niet vereist, wel waarneming van de gevolgen. Affectieve relatie met het slachtoffer
niet vereist)
III. Er een psychisch erkende emotionele shock teweeg gebracht is (erend geestelijk ziektebeeld?)
(Baby Kelly-arrest) [Zelfbeschikkingsrecht moeder]
De medische fout onderzoek niet te verrichten valt direct onder art. 6:106 lid 1 sub b omdat het recht
op zelfbeschikking van de moeder is aangetast. > Er sprake van aantasting in persoon ‘op andere
wijze’
6:105 toekomstige schade
6:104 Schadebegroting bij winstafdracht
2
,STAP 2 DE OMVANG
6:97 Begroting van de schade
Rechter begroot de omvang van de schade, indien niet nauwkeurig geschat kan worden
-Schadebegroting naar billijkheid
Alleen bij 6:106 (immateriële schade), 6:105 (toekomstige schade) of 6:104 (schade bij
winstafdracht)
-Abstracte schadebegroting
>Schade wordt meer objectief bepaald
*Bij zaakschade, cascoschade of ziektekosten
-Concrete schadebegroting
>Alle individuele omstandigheden van de persoon worden subjectief meegewogen
*Bij overlijden, inkomensschade of letselschade.
1. Causaliteit
Art. 6:98: Vergoeding komt slechts in aanmerking voor de schade die in zodanig verband
staat met de gebeurtenis
I Er is een conditio sine qua non > Anders geen vestiging.
II. Er is een redelijke toerekening mogelijk? Toerekening naar redelijkheid
III. Aard van de aansprakelijkheid of aard van de schade staat niet in de weg.
Toerekening naar redelijkheid: …weging van factoren zijn:
-Aard van aansprakelijkheid
-Aard van de schade
-Mate van schuld
-Mate van voorziebaarheid van de schade
-strekking van de risico aansprakelijkheid of schuldaansprakelijkheid
-schending van de verkeers- of veiligheidsnormen
-contractueel of niet-contractuele grondslagen
(Vossen/Laboratories)
Is de schade toerekenbaar onder 6:98 (causaal verband)?
-Was de intreding in lijn der verwachting?
-Staat de aard van de schade, aard van de aansprakelijk aansprakelijkheid of mate van schuld niet in
de weg?
(Brand in Friesland)
Een voorzienbaar gevolg van de schadegebeurtenis is bijna altijd toerekenbaar.
(Renteneurose)
-Letselschade is meestal veel sneller toerekenbaar
-Bij een hoge mate van schuld bij de aansprakelijke is er een snelle toerekenbaarheid.
(Van Hees/Esbeek)
Valt de schade onder het bereik van de geschonden norm (=het relativiteitsvereiste van 6:163)
>Kijk hoe ver de schade van de gebeurtenis af staat
1e graad schade: direct aangericht bij de gebeurtenis
2e graad schade: volgt uit de schadeveroorzakende gebeurtenis als gevolg voort
3e graad schade: vloeit voort uit de schade door schade >> aansprakelijkheid vervalt.
3
, Causale toerekening ‘naar redelijkheid’ (Vossen Laboratories)
Is het concrete gevolg voorzienbaar of in de lijn der verwachting? > Toerekenbaarheid
(Brand in Friesland)
Is het gevolgd abnormaal of buiten de lijn der verwachtingen > geen toerekening tenzij...
-Er rechtvaardiging bestaat voor toerekening > dan: ruime toerekening.
De rechtvaardigingen zijn:
*Aard van de aansprakelijkheid
*Aard van de schade (renteneurose)
*Mate van schuld (renteneurose)
2. Meerdere gebeurtenissen
Art. 6:99, twee of meer gebeurtenissen kunnen de oorzaak zijn, maar welke schade teweeg
heeft gebracht staat niet vast.
3. Medeschuld
Art. 6:102, vaststaat dat meerdere aansprakelijk zijn.
>Toedeling krachtens 6:10 geschied eveneens met toepassing van art. 6:101, tenzij uit wet
of rechtshandeling een andere verdeling voortvloeit
NB: Zelfde verweren voor het individu als uit hoofde van 6:162
Medeaansprakelijk?
-Art. 6:6 lid 1 BW: Meerdere schuldenaren, ieder verbonden voor gelijke delen…. tenzij uit de wet,
gewoonte of een rechtshandeling iets anders voortvloeit.
-Art. 6.6 Lid 2: Hoofdelijk verbonden schuldenaren? Iedereen voor het geheel aansprakelijk,
schuldeiser heeft tegen eenieder het recht op nakoming voor het geheel (art. 6:7 lid 1)
Onderlinge Verdeling schulden:
Art. 6:10: [onderlinge bijdraagplicht, regres halen] Hoofdelijke schuldenaren dienen onderling bij te
dragen voor het gedeelte dat hen in onderlinge verhouding aangaat.
…De betalende partij kan regres nemen op de andere die niet zijn aangesproken of tot betaling zijn
overgegaan.
4. Eigen schuld
Art. 6:101, causaliteit ligt mede bij de benadeelde = Schade is deels toe te rekenen of
beïnvloed.
-Schade wordt verdeeld tussen de vergoedingsplichtge – benadeelde
-Naar toerekening aandeel evenredig
-Maar: Billijkheidscorrectie kan vergoedingsplicht laten vervallen of anders verdelen
(Lars Rurode) Onder de 14 jaar bijna nooit ‘eigen schuld’, tenzij opzet of bewuste
roekeloosheid.
4
