ALGEMENE ZIEKTELEER
HOOFDSTUK 1: INLEIDING + VEROUDERING
Pathologische fysiologie: = wetenschappelijke basis van verschijnsel ziekte
à functioneren lichaam/delen bij ziektetoestanden
Pathologisch:
- Alle waarden die effect hebben op levensverwachting à mortaliteit ↗
- Waarden: morbiditeit meebrengen à levenskwaliteit ↘
Vb: - opstapeling Phe bij kinderen: vertraagde ontwikkeling & lager IQ
- diastolische bloeddruk (= onderdruk) > 90: kans op hart- & vaatziekten ↗
à omgevingsfactoren/genetische aanleg: inspelen op mortaliteit & morbiditeit
Vb: - gigantisme (= acromegalie): ongeremde secretie groeihormoon
ZIEKTE = elke abnormale/pathologische activiteit in organisme
1) Erfelijke afwijkingen
2) Degeneratieve processen artrose: schade aan gewrichten door overbelasting
3) Ontsteking infecties, immunologie, …
4) Fysische & chemische beschadiging toxines, geneesmiddelen, …
5) Stapelingsziekten kanker
6) Tumorale aandoening goed- of kwaadaardig
Schadelijke factoren:
- Roken: risico op kanker ↗↗
- Alcohol + roken: risico op larynxkanker ↗↗↗↗
- Acetominophen: (= paracetamol) alcohol: inductie CYP2E1 à ↗ reactieve metabolieten
95% 5%
Onschadelijk maken Gemetaboliseerd door CYP2E1
à verwijderen via urine
= niet toxisch Vorming NAPQ
(= N-acetyl-P-benzoquinone)
= hoog reactief metaboliet
Neutralisatie door glutathion NAPQ bindt aan lever à necrose
- Cocaïne: bindt postsynaptisch aan dopaminereceptoren
à dopaine niet opgenomen: blijft circuleren à euforisch gevoel
à verhoogde blootstelling: paranoïa/hypertermie
à minder adrenaline & noradrenaline opgenomen: meer receptor binden
à hoge bloeddruk, hartritmestoornissen, …
- Ioniseerbare stralen: direct schade aan DNA
à indirect: vorming vrije radicalen à reageren met DNA
à lichaam: enzymen die sommige schade kunnen herstellen
à ernstige/irreversibele schade: lichaam cellen in apoptose laten gaan
, Lichaam: eerst proberen adapteren aan schade
à hypertensie: hart veel harder pompen
à spier wordt dikker, ruimte voor bloed wordt kleiner
à hart verliest slagvolume
à patiënt riskeert hartfalen
TERREIN:
- Trisomie 21 (= syndroom van Down) à extra chromosoom: problemen
- Genetica:
o geslacht: hemofilie (factor VIII) (= bloedstollingsfactor)
à enkel bij : productie geregeld door gen op X-chromosoom
à : kunnen drager zijn hebben 2de X-chromosoom ter compensatie
o HLA systeem
= systeem dat duidelijk maakt aan ons lichaam welke cellen tot ons lichaam behoren
à bepaalde HLA codes: risico op diabetes type 1 ↗
à eiwitten anders aangeboden aan immuunsysteem
à lichaam: eigen 𝛽-cellen afbreken
o Voeding: vitamine C
à tekort: scheurbuik bloedingen in buik, verzwakking bot, …
Veroudering: normale, tijdsafhankelijke, algemene ↘ fysiologische functies organisme
à ≠ van orgaan tot orgaan
à traag: reserves ↘ in normale omstandigheden niets merken: enkel bij belasting
Evolutie: beperkingen in normale omstandigheden
à behoud homeostase moeilijker: ↗ kwetsbaarheid & ↘ weerstand tegen over stressoren
Frailty minder goede immunologische respons
à meer vatbaar voor infecties & meer gevolgen bij infecties
Normaal ↔ ziekte à heterogeniteit: ≠ implicaties & gevolgen voor ≠ individuen
à biologische leeftijd (80 jaar eruit zien, 65 jaar zijn)
Senescentia: degeneratieve veranderingen die gepaard gaan met veroudering
à vaak , ook neutraal (kaal, rimpels, krom lopen, … = zichtbare dingen)
Implicaties: à heterogeniteit à subjectieve ervaring
à aanpassen referentiewaarden à maatschappelijk & sociaal
,Afname lichaamsfuncties ifv. Leeftijd:
Frailty:
à ≠ van persoon tot persoon
à afhankelijk van genetica,
omgevingsfactoren & epigenetica
à invloed activiteit & voeding: reserves
niet gebruiken; reserves sneller kwijt zijn
Overlijdens
Oorzaken:
à hart- & vaatziekten
à kanker
à ziekten van ademhalingsorganen
à zelfdoding
Levensverwachting:
Blijft ↗ op elke leeftijd
à genderkloof: kans op sterven > ;
geslachtshormonen
(testosteron-storm: minder risico-
vermijdend)
, Oorzaken veroudering
DOEL: - kanker: lichaam constant celhopen vormen
à veroudering: cellen tegenhouden om te delen beschermen tegen kanker
à andere verouderingsprocessen stimuleren kanker
- littekenweefsel wordt bevordert
- type 2 diabetes, atherosclerose, Alzheimer ànadelig
- immunosenescence: gevoeliger voor indringers à nadelig
THEORIE 1: genetisch
Hayflick Limit: lichaam heeft limiet voor hoeveel cel kan verdubbelen
à rimpels: geen nieuwe cellen aangemaakt die huid even elastisch houden
Telomeren: uiteinde chromosomen
- Adulte stamcellen: bron ≠ gedifferentieerde cellen
à kunnen blijven delen: lichaam jong houden
- Bij ouder worden: stamcellen verliezen capaciteit
à niet alle oude cellen worden vervangen
à telomeerlengte: korter bij oudere cellen
- Telomeerlengte proberen te behouden: telomeer moet bij elke deling nauwkeurig mee
overgeschreven worden
à door telomerase
- Bij elke deling: stukje telomeer verloren
à somatische cellen: heel snel
à stamcellen: trager
à kiemcellen: bijna niet
- Verkorten telomeren: functie weefsel, orgaan ↘
à gaten in celstructuren: verlies haar, pigmentatie, …
Progeria: heel snel verouderen
- Hutchinson-Gilford syndroom
- Syndroom van Werner
- Cockayen syndroom
à overerving: autosomaal recessief
à ↘ in mitotische activiteit, DNA synthese & efficaciteit van DNA herstel
THEORIE 2: cellulair
Genetica verklaart niet alles:
à telomeerhypothese: geen verklaring voor niet-delende cellen
à getransplanteerde huid muizen: overleeft langer dan originele donormuis (belang van omgeving)
à veel celen accumuleren met oudere leeftijd pigment lipofuscine
Turnover eiwitten
Membraanbeschadiging à bij ouder worden: cholesterol stapelen in membraan
à flippen eiwitten: moeilijker
THEORIE 3: orgaan gebaseerd
Immunologische theorieën: - ↘ in efficiëntie van celgemedieerde & humorale immuniteit
- ↗ in productie auto-antilichamen (= atrofie thymus)
- ↗ incidentie & voorkomen auto-immuunziekten
HOOFDSTUK 1: INLEIDING + VEROUDERING
Pathologische fysiologie: = wetenschappelijke basis van verschijnsel ziekte
à functioneren lichaam/delen bij ziektetoestanden
Pathologisch:
- Alle waarden die effect hebben op levensverwachting à mortaliteit ↗
- Waarden: morbiditeit meebrengen à levenskwaliteit ↘
Vb: - opstapeling Phe bij kinderen: vertraagde ontwikkeling & lager IQ
- diastolische bloeddruk (= onderdruk) > 90: kans op hart- & vaatziekten ↗
à omgevingsfactoren/genetische aanleg: inspelen op mortaliteit & morbiditeit
Vb: - gigantisme (= acromegalie): ongeremde secretie groeihormoon
ZIEKTE = elke abnormale/pathologische activiteit in organisme
1) Erfelijke afwijkingen
2) Degeneratieve processen artrose: schade aan gewrichten door overbelasting
3) Ontsteking infecties, immunologie, …
4) Fysische & chemische beschadiging toxines, geneesmiddelen, …
5) Stapelingsziekten kanker
6) Tumorale aandoening goed- of kwaadaardig
Schadelijke factoren:
- Roken: risico op kanker ↗↗
- Alcohol + roken: risico op larynxkanker ↗↗↗↗
- Acetominophen: (= paracetamol) alcohol: inductie CYP2E1 à ↗ reactieve metabolieten
95% 5%
Onschadelijk maken Gemetaboliseerd door CYP2E1
à verwijderen via urine
= niet toxisch Vorming NAPQ
(= N-acetyl-P-benzoquinone)
= hoog reactief metaboliet
Neutralisatie door glutathion NAPQ bindt aan lever à necrose
- Cocaïne: bindt postsynaptisch aan dopaminereceptoren
à dopaine niet opgenomen: blijft circuleren à euforisch gevoel
à verhoogde blootstelling: paranoïa/hypertermie
à minder adrenaline & noradrenaline opgenomen: meer receptor binden
à hoge bloeddruk, hartritmestoornissen, …
- Ioniseerbare stralen: direct schade aan DNA
à indirect: vorming vrije radicalen à reageren met DNA
à lichaam: enzymen die sommige schade kunnen herstellen
à ernstige/irreversibele schade: lichaam cellen in apoptose laten gaan
, Lichaam: eerst proberen adapteren aan schade
à hypertensie: hart veel harder pompen
à spier wordt dikker, ruimte voor bloed wordt kleiner
à hart verliest slagvolume
à patiënt riskeert hartfalen
TERREIN:
- Trisomie 21 (= syndroom van Down) à extra chromosoom: problemen
- Genetica:
o geslacht: hemofilie (factor VIII) (= bloedstollingsfactor)
à enkel bij : productie geregeld door gen op X-chromosoom
à : kunnen drager zijn hebben 2de X-chromosoom ter compensatie
o HLA systeem
= systeem dat duidelijk maakt aan ons lichaam welke cellen tot ons lichaam behoren
à bepaalde HLA codes: risico op diabetes type 1 ↗
à eiwitten anders aangeboden aan immuunsysteem
à lichaam: eigen 𝛽-cellen afbreken
o Voeding: vitamine C
à tekort: scheurbuik bloedingen in buik, verzwakking bot, …
Veroudering: normale, tijdsafhankelijke, algemene ↘ fysiologische functies organisme
à ≠ van orgaan tot orgaan
à traag: reserves ↘ in normale omstandigheden niets merken: enkel bij belasting
Evolutie: beperkingen in normale omstandigheden
à behoud homeostase moeilijker: ↗ kwetsbaarheid & ↘ weerstand tegen over stressoren
Frailty minder goede immunologische respons
à meer vatbaar voor infecties & meer gevolgen bij infecties
Normaal ↔ ziekte à heterogeniteit: ≠ implicaties & gevolgen voor ≠ individuen
à biologische leeftijd (80 jaar eruit zien, 65 jaar zijn)
Senescentia: degeneratieve veranderingen die gepaard gaan met veroudering
à vaak , ook neutraal (kaal, rimpels, krom lopen, … = zichtbare dingen)
Implicaties: à heterogeniteit à subjectieve ervaring
à aanpassen referentiewaarden à maatschappelijk & sociaal
,Afname lichaamsfuncties ifv. Leeftijd:
Frailty:
à ≠ van persoon tot persoon
à afhankelijk van genetica,
omgevingsfactoren & epigenetica
à invloed activiteit & voeding: reserves
niet gebruiken; reserves sneller kwijt zijn
Overlijdens
Oorzaken:
à hart- & vaatziekten
à kanker
à ziekten van ademhalingsorganen
à zelfdoding
Levensverwachting:
Blijft ↗ op elke leeftijd
à genderkloof: kans op sterven > ;
geslachtshormonen
(testosteron-storm: minder risico-
vermijdend)
, Oorzaken veroudering
DOEL: - kanker: lichaam constant celhopen vormen
à veroudering: cellen tegenhouden om te delen beschermen tegen kanker
à andere verouderingsprocessen stimuleren kanker
- littekenweefsel wordt bevordert
- type 2 diabetes, atherosclerose, Alzheimer ànadelig
- immunosenescence: gevoeliger voor indringers à nadelig
THEORIE 1: genetisch
Hayflick Limit: lichaam heeft limiet voor hoeveel cel kan verdubbelen
à rimpels: geen nieuwe cellen aangemaakt die huid even elastisch houden
Telomeren: uiteinde chromosomen
- Adulte stamcellen: bron ≠ gedifferentieerde cellen
à kunnen blijven delen: lichaam jong houden
- Bij ouder worden: stamcellen verliezen capaciteit
à niet alle oude cellen worden vervangen
à telomeerlengte: korter bij oudere cellen
- Telomeerlengte proberen te behouden: telomeer moet bij elke deling nauwkeurig mee
overgeschreven worden
à door telomerase
- Bij elke deling: stukje telomeer verloren
à somatische cellen: heel snel
à stamcellen: trager
à kiemcellen: bijna niet
- Verkorten telomeren: functie weefsel, orgaan ↘
à gaten in celstructuren: verlies haar, pigmentatie, …
Progeria: heel snel verouderen
- Hutchinson-Gilford syndroom
- Syndroom van Werner
- Cockayen syndroom
à overerving: autosomaal recessief
à ↘ in mitotische activiteit, DNA synthese & efficaciteit van DNA herstel
THEORIE 2: cellulair
Genetica verklaart niet alles:
à telomeerhypothese: geen verklaring voor niet-delende cellen
à getransplanteerde huid muizen: overleeft langer dan originele donormuis (belang van omgeving)
à veel celen accumuleren met oudere leeftijd pigment lipofuscine
Turnover eiwitten
Membraanbeschadiging à bij ouder worden: cholesterol stapelen in membraan
à flippen eiwitten: moeilijker
THEORIE 3: orgaan gebaseerd
Immunologische theorieën: - ↘ in efficiëntie van celgemedieerde & humorale immuniteit
- ↗ in productie auto-antilichamen (= atrofie thymus)
- ↗ incidentie & voorkomen auto-immuunziekten
