Cogito – 4. Kennistheorie
§1. Wat we weten (en wat we niet weten).
3 belangrijke vragen:
1. Epistemologie: vraag naar zekerheid of betrouwbaarheid van kennis.
2. Vraag naar hoe we onze kennis verkrijgen.
3. Vraag naar de grenzen van onze kennis.
Epistemologie: de vraag naar de zekerheid of de betrouwbaarheid van kennis. een van de
hoofdvragen in de kennistheorie.
Scepticisme: er bestaat geen zekere kennis, zintuigen kunnen ons bedriegen, geheugen ons in de
steek laten. Geen enkele bron is betrouwbaar.
Empirisme: kennis verkrijgen door middel van de zintuigen (ervaringskennis / empirische kennis).
Grondlegger: Aristoteles.
Rationalisme: de enige betrouwbare kennis is de kennis van het denken, zonder waarneming. Kennis
is aangeboren, niet aangeleerd. Grondlegger: Plato.
Taalkundige Noam Chomsky: vermogen om taal te leren is aangeboren, anders kan een baby geen
structuur en kloppende zinnen maken uit het gebrabbel om hem heen.
Objectieve kennis?
Verschillende soorten kennis:
- Iemand kennen.
- Praktische kennis: iets kunnen (kunde).
- Propositionele kennis: hoe iets zit of het weten dat iets het geval is. (Het regent).
- Objectieve kennis: feitelijke kennis.
- Subjectieve kennis: kennis met persoonlijke invloed.
In filosofie:
- Objectief: datgene wat over het object (voorwerp van kennis) zelf gaat.
- Subjectief: dat wat door het oordeel van het subject (degene die iets kent) bepaald wordt.
- Intersubjectiviteit: datgene wat voor een grote groep gemeenschappelijk geldig is.
Plato (427-347 v.C.): ziel is onsterfelijk komt uit Ideeënwereld. Op aarde slechts afspiegelingen van de
ware kennis, de Ideeën (epistème). Doxa: vluchtige mening aardse zaken. Ware kennis van Ideeën is
aangeboren, niet aangeleerd -> grondslag rationalisme. Idealisme: wereld van de ideeën is werkelijker
dan de materiële wereld.
§2. Rationalisme en empirisme.
De Atheense school – Rafaël (1510): Aristoteles draagt de Ethica (praktische kennis) bij zich, Plato de
Timaeus (boek over kosmologie).
Begripsrealisten (aanhangers Plato): een algemeen begrip bestaat op zichzelf.
Nominalisten (aanhangers Aristoteles): een woord duidt alleen verzameling aan.
, Aristoteles (384-324 v.C.): kennis verkrijgen door waarneming en logisch denken grondslag
empirisme. Naïef realisme: kennis van zintuigen is de juiste weergave van de werkelijkheid, die
onafhankelijk van onze gedachten bestaat.
Plato: de zoektocht naar de Waarheid
Grotallegorie: mensen opgesloten in grot, zien schimmenspel op de muur als werkelijkheid aan. Een
van hen wordt bevrijdt en ziet dat hij nooit in echte wereld leefde, de anderen geloven hem niet en
willen hem doden omdat hij onrust zaait.
Kennis ziet in onze eigen ziel, waar de herinnering van de Ideeënwereld zit. Men moet verleiding
weerstaan.
Sofisten: soort onderwijzers in retorica, wie wint heeft gelijk. Echt begrip is dus niet belangrijk.
Aristoteles: de essentie zit in de dingen zelf
Mens kan uit de waarneming bepaalde eigenschappen onderscheiden.
Plato: essentie is los van de dingen zelf, idee dat voorafgaat aan het ding.
Aristoteles: essentie zit in het ding vervat, als doel of functie.
Teleologische systeem van Aristoteles: alle onderdelen hebben een doel en samen streven ze naar
perfectie. 4 oorzaken (marmeren standbeeld):
1. Stofoorzaak (marmer).
2. Vormoorzaak (vorm van het beeld).
3. Werkoorzaak (beeldhouden).
4. Doeloorzaak (schoonheid verhogen).
Essentie zit in de dingen zelf, dus kunnen we door waarneming kennis verwerven.
A priori: kennis verkregen zonder zintuigen.
A posteriori: kennis na de waarneming.
Syllogistiek: redeneringen in bepaalde vaste vorm met twee premissen en conclusie, zijn ze beiden
waar dan is conclusie ook waar.
Twijfelen of zeker weten: de rationalisten
Rene descartes (1596-1650) – Meditaties (1641): beschrijft hoe hij zich afsluit van de wereld en overal
aan gaat twijfelen. Enige zekerheid: cogito ergo sum (ik denk, dus ik ben). Er moeten aangeboren
ideeën zijn. Godsbewijs: onvolmaakt wezen als een mens kan niet op de gedachte van een volmaakt
wezen als God komen. Dualist.
Spinoza (1632-1766): intuïtieve kennis is hoogste graad van zekerheid. Monisme: 1 substantie.
Eenheid van god, die samenvalt met de natuur.
‘No innate ideas ‘: de Britse empiristen
‘No innate ideas’: geen aangeboren ideeën.
John Locke (1632-1704): tabula rasa (onbeschreven blad, kennis door ervaring). Primaire
eigenschappen: juiste ideeën, objectief vast te stellen. Secundaire eigenschappen: ideeën hierover
bestaan alleen in onszelf, is subjectief.
§1. Wat we weten (en wat we niet weten).
3 belangrijke vragen:
1. Epistemologie: vraag naar zekerheid of betrouwbaarheid van kennis.
2. Vraag naar hoe we onze kennis verkrijgen.
3. Vraag naar de grenzen van onze kennis.
Epistemologie: de vraag naar de zekerheid of de betrouwbaarheid van kennis. een van de
hoofdvragen in de kennistheorie.
Scepticisme: er bestaat geen zekere kennis, zintuigen kunnen ons bedriegen, geheugen ons in de
steek laten. Geen enkele bron is betrouwbaar.
Empirisme: kennis verkrijgen door middel van de zintuigen (ervaringskennis / empirische kennis).
Grondlegger: Aristoteles.
Rationalisme: de enige betrouwbare kennis is de kennis van het denken, zonder waarneming. Kennis
is aangeboren, niet aangeleerd. Grondlegger: Plato.
Taalkundige Noam Chomsky: vermogen om taal te leren is aangeboren, anders kan een baby geen
structuur en kloppende zinnen maken uit het gebrabbel om hem heen.
Objectieve kennis?
Verschillende soorten kennis:
- Iemand kennen.
- Praktische kennis: iets kunnen (kunde).
- Propositionele kennis: hoe iets zit of het weten dat iets het geval is. (Het regent).
- Objectieve kennis: feitelijke kennis.
- Subjectieve kennis: kennis met persoonlijke invloed.
In filosofie:
- Objectief: datgene wat over het object (voorwerp van kennis) zelf gaat.
- Subjectief: dat wat door het oordeel van het subject (degene die iets kent) bepaald wordt.
- Intersubjectiviteit: datgene wat voor een grote groep gemeenschappelijk geldig is.
Plato (427-347 v.C.): ziel is onsterfelijk komt uit Ideeënwereld. Op aarde slechts afspiegelingen van de
ware kennis, de Ideeën (epistème). Doxa: vluchtige mening aardse zaken. Ware kennis van Ideeën is
aangeboren, niet aangeleerd -> grondslag rationalisme. Idealisme: wereld van de ideeën is werkelijker
dan de materiële wereld.
§2. Rationalisme en empirisme.
De Atheense school – Rafaël (1510): Aristoteles draagt de Ethica (praktische kennis) bij zich, Plato de
Timaeus (boek over kosmologie).
Begripsrealisten (aanhangers Plato): een algemeen begrip bestaat op zichzelf.
Nominalisten (aanhangers Aristoteles): een woord duidt alleen verzameling aan.
, Aristoteles (384-324 v.C.): kennis verkrijgen door waarneming en logisch denken grondslag
empirisme. Naïef realisme: kennis van zintuigen is de juiste weergave van de werkelijkheid, die
onafhankelijk van onze gedachten bestaat.
Plato: de zoektocht naar de Waarheid
Grotallegorie: mensen opgesloten in grot, zien schimmenspel op de muur als werkelijkheid aan. Een
van hen wordt bevrijdt en ziet dat hij nooit in echte wereld leefde, de anderen geloven hem niet en
willen hem doden omdat hij onrust zaait.
Kennis ziet in onze eigen ziel, waar de herinnering van de Ideeënwereld zit. Men moet verleiding
weerstaan.
Sofisten: soort onderwijzers in retorica, wie wint heeft gelijk. Echt begrip is dus niet belangrijk.
Aristoteles: de essentie zit in de dingen zelf
Mens kan uit de waarneming bepaalde eigenschappen onderscheiden.
Plato: essentie is los van de dingen zelf, idee dat voorafgaat aan het ding.
Aristoteles: essentie zit in het ding vervat, als doel of functie.
Teleologische systeem van Aristoteles: alle onderdelen hebben een doel en samen streven ze naar
perfectie. 4 oorzaken (marmeren standbeeld):
1. Stofoorzaak (marmer).
2. Vormoorzaak (vorm van het beeld).
3. Werkoorzaak (beeldhouden).
4. Doeloorzaak (schoonheid verhogen).
Essentie zit in de dingen zelf, dus kunnen we door waarneming kennis verwerven.
A priori: kennis verkregen zonder zintuigen.
A posteriori: kennis na de waarneming.
Syllogistiek: redeneringen in bepaalde vaste vorm met twee premissen en conclusie, zijn ze beiden
waar dan is conclusie ook waar.
Twijfelen of zeker weten: de rationalisten
Rene descartes (1596-1650) – Meditaties (1641): beschrijft hoe hij zich afsluit van de wereld en overal
aan gaat twijfelen. Enige zekerheid: cogito ergo sum (ik denk, dus ik ben). Er moeten aangeboren
ideeën zijn. Godsbewijs: onvolmaakt wezen als een mens kan niet op de gedachte van een volmaakt
wezen als God komen. Dualist.
Spinoza (1632-1766): intuïtieve kennis is hoogste graad van zekerheid. Monisme: 1 substantie.
Eenheid van god, die samenvalt met de natuur.
‘No innate ideas ‘: de Britse empiristen
‘No innate ideas’: geen aangeboren ideeën.
John Locke (1632-1704): tabula rasa (onbeschreven blad, kennis door ervaring). Primaire
eigenschappen: juiste ideeën, objectief vast te stellen. Secundaire eigenschappen: ideeën hierover
bestaan alleen in onszelf, is subjectief.
