Samenvatting geschiedenis van de Amerika's NL

Geschiedenis van de Amerika’s 2022-2023
Introductie

“Latijns-Amerika”
 Herkomst: Michel Chevalier y Torres Caicedo y Francisco Bilbao hebben term voor het eerst
geïntroduceerd
o "Panlatinisme" - een geopolitiek idee -> Napoleon III <-> het "westelijk halfrond" en
"Spaans Amerika".
 Panlatinisme is het volkenkundig streven om alle Romaanstalige volkeren
en/of gebieden in de wereld te verenigen in één staat. Hierbij gaat het
voornamelijk om Romaans Europa en Latijns-Amerika.
 Anti-imperialistische verbondenheid: Charles De Gaulle
 Panlatinisme als legitimering voor politieke en culturele Franse
aanwezigheid in Latijns-Amerika
o Cultureel gebied <-> Zuid-Amerika, Midden-Amerika (Midden-Amerika + Caribisch
gebied)
 Cultureel verschil tussen Latijns- en Noord-Amerika -> stereotypen
 Nooord = rijk, protestatns, industrie
 Gebied: 20 miljoen s.k. (EU: 4,2 miljoen, Europa 10,5 miljoen, Afrika 30 miljoen)
o 20/35 Amerikaanse staten, hoewel omstreden <-> Afroamerika, Indoamerika
o Biodiversiteit
 Bevolking: 650 miljoen - hyperdiversiteit en geconcentreerd langs de kusten


Bijzonderheden


 Iberische verovering, slavernij en oplegging van het katholieke geloof.
o Meest multiraciale deel van de wereld, hoewel variaties
o LA was het laatste continent dat gekoloniseerd werd en eht eerste dat
onafhankelijkheid zal uitroepen
o Als laatste ook in het kapitalistisch systeem ingewerkt.
o Het katholicisme in LA is fanatieker dan in Europa (geen protestanten, eenheid,
Reconquista: kruistochtmentaliteit).
 Een ander Westen ... of deel van de Derde Wereld/Globaal Zuiden: Is LA aan de kant van het
Westen of niet?




1

, o JA: Europese talen/religie + meest democratische deel van de wereld (na het
"traditionele" Westen)
o NEEN: Middenklasse, meestal primaire, economieën en enorme ongelijkheid.
 GGD is gemiddeld, hoog HDI en slechte GINI
 Onder de eerste (presidentiële) republieken - de eerste golf van dekolonisatie van het
Zuiden
o Opkomst van een onafhankelijkheidsdebat: wat doen we met onze
onafhankelijkheid?
o LA had al voor Europa republieken
 Relatief weinig interstatelijke conflicten, bijna geen in de 20e eeuw
o Uitzonderingen: Oorlog van de Drievoudige Alliantie (Paraguay vs. Brazilië,
Argentinië en Uruguay), Chaco-oorlog (Paraguay vs. Bolivia), kleine grensconflicten



o Intern politiek geweld 20e -> onveiligheid/criminaliteit 21e eeuw
 44/50 meest gevaarlijke steden in Latijns-Amerika
 Hoge moordcijfers en criminaliteit in grootsteden
o Geen politisering van etniciteit of ras, uitzonderingen daargelaten
 Paradox: meest divers qua ras en etniciteit, maar geen raciale conflicten
o Niet onder de geopolitieke brandhaarden in de wereld
 We zien amper univeristeitspublicaties, media,.. over Latijns-Amerika.
 -> Latijns-Amerika "bestaat" in al zijn diversiteit
o Van buiten de regio: een monoliet en clichés
 Negatief: dictators, grote ongelijkheid
 Positief: toerisme, dans, mooie taal
o Binnen de regio: gemeenschappelijke identiteit/latino-cultuur... hoewel pluralisme


De koloniale erfenis
 "Reconquista" -> model beschikbaar om de "ongelovigen" te veroveren
 De Columbiaanse Uitwisseling: gewassen, ziekten, mensen
o Uitwisseling tussen Nieuwe en Oude Wereld: gewassen (avocado's, chocolade,
tomaten, suiker), ziekten (syfilis, pokken, griep), mensen (zwarten, inheemsen,
blanken, mixen, ...).
 Verdrag van Tordesillas (1494) -> politiek bestuur van de Nieuwe Wereld



2

, o Tordesillas = lijn die de wereld verdeeld onder de Portugese en Spaanse
veroveringen
o Vice-royalty's -> audiencias/captaincies-general
 2 vice royalties: Nieuw Spanje en Vice Royalty van Peru
 2 nieuwe vice royalty's in de 18e eeuw: La Plata en Nieuw Granada
 Onder de vice-koninklijken: audiencias: als hoogste gerechtshoven, maar
uitvoering van koninklijke besluiten
 Onder audiencias: provincies
 Onder provincies: corregimientos: Republica de Indios en het Spaanse deel
o Territoriale opmars van de Portugezen
 Katholieke kerk: symbiose met de kroon
o (Ideologische) pijler van gezag en legitimiteit
o Garantie voor sociale orde en keizerlijke eenheid
 Afhankelijkheid van natuurlijke hulpbronnen + monopolies -> periferie van de
wereldeconomie + kleine interne markt -> onderontwikkeling
o Natuurlijke hulpbronnen zoals zilver en suiker
 Hiërarchische/organische koloniale samenleving, hoewel transculturatie -> nieuwe cultuur
o Peninsulares - criollos - castes (25% bevolking in 1800) - zwarte slaven - "indianen" :
"geld maakt wit"
o Organische samenleving? het individu niet zo belangrijk is als de samenleving (zoals
organen in het menselijk lichaam): rechten en plichten verschillen van ras, etniciteit,
religie, ....
o Castes
 Spaans en Indian: Mestiso
 Spaans en zwart: mulato
 Hielden de hiërarchische samenleving in stand.


De weg naar onafhankelijkheid


 Bourbon/Pombaline Hervormingen -> versterking van peninsulares = "een tweede
Verovering".
o Waarom deze hervormingen?
 Spanje en Portugal waren altijd de twee machtigste spelers maar in de
17de eeuw komt er een neergang. Spanje beseft dat ze de democratie in


3

, LA moesten rationaliseren (belastingen en meer effectieve
aanwezigheid)
o Spanje & Portugal; Verlichting; corruptie; "obedezco pero no cumplo";
autonomie
o Politieke hervormingen
 Rationalisatie en centralisatie -> nieuwe viceroyalty's, intendencias
 Invoering van Vice Royalties (New Granada en La Plata)
 Invoering van intendencias: Creolen voor het eerst gediscrimineerd
o Economische hervormingen
 Nood voor meer geld: nieuwe belastingen, monopolistische
ondernemingen, opening van nieuwe havens
 Nieuwe middelen geïnvesteerd in land -> druk op indianen -> opstanden
o Militaire reorganisatie
 Forten, uitbreidingen
o Religieuze hervormingen
 Hield juist de vooruitgang tegen, voornamelijk de Jezuïten maar zijn
uiteindelijk buiten gezet
 Revoluties in de VS en Frankrijk: republicanisme, liberalisme - een kleine minderheid!
o Dilemma: angst voor rassenconflicten of sociale revoluties -> politieke
vrijheden/autonomie
 Creoles hadden gehoord over revoluties en sommige gaan zichzelf als
liberaal beginnen beschouwen: wel een kleine minderheid ->
meerderheid was conservatief
o Franse Revolutie: Spaanse koning Karel IV steunt Frankrijk
 GB vernietigt Spaanse zeemacht waardoor er vrije handel kon ontstaan
tussen Spaans-Amerika, GB, VS,... -> einde handelsmonopolie
 Identiteit
o Anderson: moderne staat is niet hetzelfde als een natiestaat!
 Zijn idee: printen van het kapitalisme!
 Veel geproduceerd in Latijn maar vanaf 18 de eeuw meer in eigen taal
door opkomend nationalisme
o Katholiek-lokale loyaliteit -> prenationale identiteit eind 18e eeuw
o LA had 2 talen -> 2 staten? NEEN
 Moeilijke communicatie/mobiliteit; lokale pers


4

,  rivaliteit tussen steden
o Americanos; Colombianos; Verenigde Provincies...
 Belang van de "randen":
o Periferie van het koloniale rijk
o Regio’s zoals Patagonia, Amazone,..
o 2 gebieden waar de roep om onafhankelijkheid begon: Caracas (Bolivar) en
Buenos Aires (San Martin): niet de kerngebieden.
 Pas in de 18e eeuw meer koloniale aanwezigheid daar
 Peru en Mexico: kern van rijk: elites waren conservatief


Onafhankelijkheid


 Anderson: taal/cultuur was niet bepalend voor nationalisme; geen volksmobilisatie
 Uniek proces in Brazilië: eenheid en rijk onder Pedro I
o Brazilië was niet zo belangrijk voor Portugezen tot het einde van de 16 de eeuw, eerst
was Azië vooral van belang.
o Begin 18de eeuw: ontdekking van goud waardoor de hoofdstad ook gaat veranderen:
eerst Salvador -> Rio de janeiro -> Brazilia.
 1808: Napoleon valt Portugal aan
o Portugezen weigeren de havens te sluiten voor de Britten.
o Alle elites vluchten uit Portugal naar Rio de Janeiro tot 1820 blijft de koning van
Portugal in Brazilië
o In 1814 was Napoleon verslagen maar de koning bleef nog in Rio de Janeiro tot
1820. Zijn zoon blijft daar wel en deze zoon gaat onafhankelijkheid verklaren al in
1821.
 1889: Brazilië wordt republiek
o Model wordt behouden
 Spanje
o Napoleon gaat ook Spanje aanvallen maar deze koning blijft wel, broer van
Napoleon wordt koning van Spanje
o Junta wordt gecreeerd: is een soort parlement in Spanje.
o In LA: naar wie moeten we luisteren? De gevangen koning, de ‘nieuwe koning’ of
worden we onafhankelijk?



5

,  1810: "Regentenraad" -> uitnodiging aan Spaanse Amerikanen -> verkiezingen! -> liberale
grondwet (1812) MAAR zonder autonomie voor Amerika... en vrijheden -> vervreemding,
roep om autonomie en eerste opstanden in Mexico, Caracas en Buenos Aires... zonder
succes
o Ze wilden vooral een liberale constitutie
 1814: Ferdinand komt weer aan de macht -> toenemend pragmatisme/nativisme door
patriotten -> nieuwe campagnes van San Martin en Bolívar
o Ferdinand een verdediger van de absolute monarchie
o Impuls voor toenemend pragmatisch standpunt (bijv. San Martin)
o San Martin: verdedigde onafhankelijkheid en vestiging van nieuwe monarchieën
o Congres van Angostura, 1819: "República de Gran Colombia".
 1820: muiterij in Cádiz -> herinvoering liberale grondwet -> definitieve klap voor koloniaal
pact
o Ferdinand behoudt de macht, maar muiterij tegen hem
 aanvaardt liberale grondwet
o Mexico: alliantie van Iturbide en Guerrero -> onafhankelijkheid in 1821
o Bevrijding van Venezuela in 1821
o San Martin neemt Lima in 1821 - bijeenkomst van Guayaquil, 1822 -> gevechten van
Junín & Ayacucho, 1824


De 19de eeuw


Post-onafhankelijkheid


 Wat doen we met onze onafhankelijkheid en wat is de betekenis?
o Pessimistische artikelen: na analyse: een falende staat (een staat die bestaat maar
niet in staat is de controle te handhaven (geweldsmonopolie))
 Max Weber
 Geen economische onafhankelijkheid, overgang van Spaans naar Frans en
Engels (geen infrastructuur voor economie)
o Natie: staatsopbouw (begint in tweede helft 19e eeuw)
 Staatsvorming =/= natievorming
 Behoefte aan nationale identiteit, nog veel racisme, ....
 Eerste maandan na onafhankelijkheid


6