Een onderzoek naar eenzaamheid onder COVID-19
patiënten in het Zaans Medisch Centrum op de
afdeling Beschouwend.
Lunstroo, Famke
ADVISEREN EN
ORGANISEREN
Adviesrapport
Naam: Famke Lunstroo
Studentnummer: 610205
Opleiding: HBO Verpleegkunde
Klas: VPKVT4a3
1ste assesor: Hettie de Jongh
2de assesor: Janneke Willemse
,1
,Voorwoord
In opdracht van Hogeschool Inholland Amsterdam en het Zaans Medisch Centrum - afdeling
beschouwend - is dit adviesrapport tot stand gekomen. Dit adviesrapport is in de periode tussen 27
september 2021 tot 17 januari 2022 tot stand gekomen.
Deze afgelopen maanden heb ik als een prettige periode ervaren. Er was voldoende tijd om dit
adviesrapport te schrijven en ook heb ik voldoende feedback kunnen ontvangen van mijn
medestudenten en van mijn docent.
Tot slot wil ik een aantal mensen bedanken die hebben bijgedragen aan dit adviesrapport. Mijn dank
geef ik aan mijn docent Hettie de Jongh voor de fijne uitleg en goede lessen die ik de afgelopen
maanden heb gevolgd. Ook is mijn dank groot naar mijn praktijkopleiders Demi van der Pol en Astrid
Schenk die mijn verslagen nakijken en altijd fijne feedback geven.
Ik wens u veel leesplezier.
Famke Lunstroo
22 december 2021, Amsterdam
2
, Samenvatting
De wereld is de afgelopen twee jaar in de ban van het SARS-CoV-2 virus, wat de ziekte COVID-19
kan veroorzaken. Dit virus wordt overgedragen van mens op mens. In het Reinier de Graaf ziekenhuis
in Delft is eenzaamheid onder COVID-19 patiënten een groot probleem. Patiënten die met COVID-19
worden opgenomen hebben niet alleen een lichamelijke strijd, maar ook een psychische strijd tegen
het isolement. COVID-19 patiënten worden meestal voor een langere periode in het ziekenhuis
opgenomen. Deze patiënten liggen in isolatiekamers en zijn vaak te ziek om uit bed te komen of om
iets te ondernemen om zichzelf te vermaken. Eenzaamheid is dan ook iets wat veel voorkomt bij
COVID-patiënten die langdurig in het ziekenhuis moeten verblijven. Bezoek van familie of naasten is
vaak ook niet toegestaan. Een verpleegkundige, arts of fysiotherapeut zijn vaak de enige menselijke
contacten die een COVID-19 patiënt heeft op een dag. Op de afdeling Beschouwend in het Zaans
Medisch Centrum worden regelmatig COVID-19 patiënten opgenomen. Ook bij deze COVID-19
patiënten wordt vaak eenzaamheid gesignaleerd door verpleegkundigen of andere disciplines.
Eenzaamheid kan vele gevolgen hebben zoals hierboven ook al benoemd is. Volgens verschillende
verpleegkundigen op de afdeling Beschouwend komt het veel voor dat er geen passende interventies
bekend zijn die ingezet kunnen worden om de eenzaamheid onder deze patiëntengroep te
minimaliseren. De hoofdvraag van dit onderzoek is als volgt geformuleerd: Wat is er nodig, vanuit het
verpleegkundige perspectief, in samenwerking met andere disciplines, om de eenzaamheid onder
patiënten in COVID-isolatie op de afdeling beschouwend te minimaliseren? Door middel van
literatuuronderzoek, interviews en enquêtes is het onderzoek vormgegeven. Uit deze
onderzoeksmethodes zijn een aantal adviezen naar voren gekomen. Uit het literatuuronderzoek kwam
naar voren dat patiënten die zich in isolatie bevinden meer ondersteuning moeten krijgen. Zowel
sociale ondersteuning als emotionele ondersteuning. Maar ook dat zij toegang moeten krijgen tot
gezondheidszorg van optimale kwaliteit om de nadelige effecten van isolatie, zoals eenzaamheid,
zoveel mogelijk te voorkomen. Vroegtijdige passende interventies kunnen ervoor zorgen dat patiënten
beter omgaan met de gehele isolatie ervaring. Deze interventies zijn: een tablet op de kamer van elke
patiënt, meer variatie in televisieprogramma’s en op elke kamer moet er een telefoon aanwezig zijn.
Het literatuuronderzoek en het praktijkonderzoek kwam op veel punten overeen. Hieronder zijn de
adviezen beschreven die door middel van het literatuuronderzoek, enquêtes en interviews zijn
vormgegeven. Uit de interviews en de enquêtes kwam naar voren dat de verpleegkundigen van de
afdeling klinische lessen behoeven over eenzaamheid. Deze lessen zouden door de geestelijk
verzorgers gegeven kunnen worden. Op dit moment worden er op de afdeling al regelmatig klinische
lessen gegeven door verschillende disciplines. Deze lessen worden dan een aantal keer gegeven
zodat de meeste verpleegkundigen en artsen de mogelijkheid krijgen om hierbij aanwezig te zijn.
Geestelijke zorg wordt op dit moment niet altijd aangeboden aan de patiënten. Er staat standaard in
het zorgplan van de patiënt dat dit aangeboden moet worden. Maar in theorie wordt dit niet altijd
waargemaakt. Niet alleen de verpleegkundigen moeten dit vaker gaan aanbieden maar ook de artsen.
Op dit moment heeft het Zaans Medisch Centrum al een aantal vrijwilligers die ingezet worden voor
verschillende taken. Deze vrijwilligers zouden ook ingezet kunnen worden bij patiënten die zich
eenzaam voelen of signalen van eenzaamheid vertonen. Een activiteitenbegeleider zou ook eventueel
ingezet kunnen worden op de afdeling. Deze zou dan met de patiënten activiteiten kunnen
ondernemen zodat de patiënten wat meer afleiding hebben. Verschillende verpleegkundigen gaven
aan dat zij niet weten hoe zij moeten handelen wanneer een patiënten signalen van eenzaamheid
vertoont of eenzaam is. Hierdoor kwam het advies, protocol ontwikkelen voor eenzaamheid, tot stand.
Uit bijna alle interviews en alle enquêtes kwam naar voren dat de digitale mogelijkheden in het
ziekenhuis verbeterd moeten worden. Ook uit het literatuuronderzoek kwam naar voren dat het
gebruik van IPads, betere televisie en een telefoon op elke patiëntenkamer een positief effect heeft op
de gemoedstoestand van de patiënt. Op dit moment moet er betaald worden voor het gebruik van de
televisie in het ziekenhuis en hierdoor maken veel patiënten hier geen gebruik van. Ook hebben niet
alle patiënten een telefoon bij hen waarmee zij contact kunnen hebben met hen familie en naasten. Dit
maakt het voor deze patiënten erg eenzaam omdat zij zich ook nog is in isolatie bevinden. De
onderzoeker is tevreden met het eindproduct. Er is veel respons geweest op de enquête en hierdoor
is er veel informatie verzameld vanuit de enquêtes. Ook is het gelukt in deze COVID pandemie om
interviews af te nemen met verschillende disciplines ondanks de hoge werkdruk die zij ervaren. Verder
zijn er ook drie adviezen tot stand gekomen die eenvoudig implementeerbaar zijn op de afdeling.
Hierdoor zal er weinig weerstand zijn bij de verpleegkundigen tegenover deze opgestelde adviezen.
3
patiënten in het Zaans Medisch Centrum op de
afdeling Beschouwend.
Lunstroo, Famke
ADVISEREN EN
ORGANISEREN
Adviesrapport
Naam: Famke Lunstroo
Studentnummer: 610205
Opleiding: HBO Verpleegkunde
Klas: VPKVT4a3
1ste assesor: Hettie de Jongh
2de assesor: Janneke Willemse
,1
,Voorwoord
In opdracht van Hogeschool Inholland Amsterdam en het Zaans Medisch Centrum - afdeling
beschouwend - is dit adviesrapport tot stand gekomen. Dit adviesrapport is in de periode tussen 27
september 2021 tot 17 januari 2022 tot stand gekomen.
Deze afgelopen maanden heb ik als een prettige periode ervaren. Er was voldoende tijd om dit
adviesrapport te schrijven en ook heb ik voldoende feedback kunnen ontvangen van mijn
medestudenten en van mijn docent.
Tot slot wil ik een aantal mensen bedanken die hebben bijgedragen aan dit adviesrapport. Mijn dank
geef ik aan mijn docent Hettie de Jongh voor de fijne uitleg en goede lessen die ik de afgelopen
maanden heb gevolgd. Ook is mijn dank groot naar mijn praktijkopleiders Demi van der Pol en Astrid
Schenk die mijn verslagen nakijken en altijd fijne feedback geven.
Ik wens u veel leesplezier.
Famke Lunstroo
22 december 2021, Amsterdam
2
, Samenvatting
De wereld is de afgelopen twee jaar in de ban van het SARS-CoV-2 virus, wat de ziekte COVID-19
kan veroorzaken. Dit virus wordt overgedragen van mens op mens. In het Reinier de Graaf ziekenhuis
in Delft is eenzaamheid onder COVID-19 patiënten een groot probleem. Patiënten die met COVID-19
worden opgenomen hebben niet alleen een lichamelijke strijd, maar ook een psychische strijd tegen
het isolement. COVID-19 patiënten worden meestal voor een langere periode in het ziekenhuis
opgenomen. Deze patiënten liggen in isolatiekamers en zijn vaak te ziek om uit bed te komen of om
iets te ondernemen om zichzelf te vermaken. Eenzaamheid is dan ook iets wat veel voorkomt bij
COVID-patiënten die langdurig in het ziekenhuis moeten verblijven. Bezoek van familie of naasten is
vaak ook niet toegestaan. Een verpleegkundige, arts of fysiotherapeut zijn vaak de enige menselijke
contacten die een COVID-19 patiënt heeft op een dag. Op de afdeling Beschouwend in het Zaans
Medisch Centrum worden regelmatig COVID-19 patiënten opgenomen. Ook bij deze COVID-19
patiënten wordt vaak eenzaamheid gesignaleerd door verpleegkundigen of andere disciplines.
Eenzaamheid kan vele gevolgen hebben zoals hierboven ook al benoemd is. Volgens verschillende
verpleegkundigen op de afdeling Beschouwend komt het veel voor dat er geen passende interventies
bekend zijn die ingezet kunnen worden om de eenzaamheid onder deze patiëntengroep te
minimaliseren. De hoofdvraag van dit onderzoek is als volgt geformuleerd: Wat is er nodig, vanuit het
verpleegkundige perspectief, in samenwerking met andere disciplines, om de eenzaamheid onder
patiënten in COVID-isolatie op de afdeling beschouwend te minimaliseren? Door middel van
literatuuronderzoek, interviews en enquêtes is het onderzoek vormgegeven. Uit deze
onderzoeksmethodes zijn een aantal adviezen naar voren gekomen. Uit het literatuuronderzoek kwam
naar voren dat patiënten die zich in isolatie bevinden meer ondersteuning moeten krijgen. Zowel
sociale ondersteuning als emotionele ondersteuning. Maar ook dat zij toegang moeten krijgen tot
gezondheidszorg van optimale kwaliteit om de nadelige effecten van isolatie, zoals eenzaamheid,
zoveel mogelijk te voorkomen. Vroegtijdige passende interventies kunnen ervoor zorgen dat patiënten
beter omgaan met de gehele isolatie ervaring. Deze interventies zijn: een tablet op de kamer van elke
patiënt, meer variatie in televisieprogramma’s en op elke kamer moet er een telefoon aanwezig zijn.
Het literatuuronderzoek en het praktijkonderzoek kwam op veel punten overeen. Hieronder zijn de
adviezen beschreven die door middel van het literatuuronderzoek, enquêtes en interviews zijn
vormgegeven. Uit de interviews en de enquêtes kwam naar voren dat de verpleegkundigen van de
afdeling klinische lessen behoeven over eenzaamheid. Deze lessen zouden door de geestelijk
verzorgers gegeven kunnen worden. Op dit moment worden er op de afdeling al regelmatig klinische
lessen gegeven door verschillende disciplines. Deze lessen worden dan een aantal keer gegeven
zodat de meeste verpleegkundigen en artsen de mogelijkheid krijgen om hierbij aanwezig te zijn.
Geestelijke zorg wordt op dit moment niet altijd aangeboden aan de patiënten. Er staat standaard in
het zorgplan van de patiënt dat dit aangeboden moet worden. Maar in theorie wordt dit niet altijd
waargemaakt. Niet alleen de verpleegkundigen moeten dit vaker gaan aanbieden maar ook de artsen.
Op dit moment heeft het Zaans Medisch Centrum al een aantal vrijwilligers die ingezet worden voor
verschillende taken. Deze vrijwilligers zouden ook ingezet kunnen worden bij patiënten die zich
eenzaam voelen of signalen van eenzaamheid vertonen. Een activiteitenbegeleider zou ook eventueel
ingezet kunnen worden op de afdeling. Deze zou dan met de patiënten activiteiten kunnen
ondernemen zodat de patiënten wat meer afleiding hebben. Verschillende verpleegkundigen gaven
aan dat zij niet weten hoe zij moeten handelen wanneer een patiënten signalen van eenzaamheid
vertoont of eenzaam is. Hierdoor kwam het advies, protocol ontwikkelen voor eenzaamheid, tot stand.
Uit bijna alle interviews en alle enquêtes kwam naar voren dat de digitale mogelijkheden in het
ziekenhuis verbeterd moeten worden. Ook uit het literatuuronderzoek kwam naar voren dat het
gebruik van IPads, betere televisie en een telefoon op elke patiëntenkamer een positief effect heeft op
de gemoedstoestand van de patiënt. Op dit moment moet er betaald worden voor het gebruik van de
televisie in het ziekenhuis en hierdoor maken veel patiënten hier geen gebruik van. Ook hebben niet
alle patiënten een telefoon bij hen waarmee zij contact kunnen hebben met hen familie en naasten. Dit
maakt het voor deze patiënten erg eenzaam omdat zij zich ook nog is in isolatie bevinden. De
onderzoeker is tevreden met het eindproduct. Er is veel respons geweest op de enquête en hierdoor
is er veel informatie verzameld vanuit de enquêtes. Ook is het gelukt in deze COVID pandemie om
interviews af te nemen met verschillende disciplines ondanks de hoge werkdruk die zij ervaren. Verder
zijn er ook drie adviezen tot stand gekomen die eenvoudig implementeerbaar zijn op de afdeling.
Hierdoor zal er weinig weerstand zijn bij de verpleegkundigen tegenover deze opgestelde adviezen.
3
