Inhoud
Deel 1: Wat is politiek?...........................................................................................................................7
Hoofdstuk 1: Inleiding.........................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Wat is politiek? Op zoek naar een omschrijving............................................................7
Afdeling 1: Oorsprong van het begrip.............................................................................................7
Afdeling 2: Bevolking op een territorium?......................................................................................8
Hoofdstuk 3: Geschiedenis.................................................................................................................8
Hoofdstuk 4: Indelingen: essentially contested concept?..................................................................9
Hoofdstuk 5: De relativiteit van indelingen: over Schmitt & Easton...................................................9
Afdeling 1: Carl Schmitt..................................................................................................................9
Afdeling 2: David Easton...............................................................................................................10
Afdeling 3: Omschrijving van politiek: naar een synthese............................................................11
Deel 3: ideologieën...............................................................................................................................11
Hoofdstuk 1: Begrippen....................................................................................................................12
Hoofdstuk 2: Wat is een ideologie?..................................................................................................12
Hoofdstuk 3: De morfologie van ideologieën...................................................................................12
Hoofdstuk 4: Links en rechts: een gps in de politiek?.......................................................................13
Afdeling 1: Oorsprong van links-rechts.........................................................................................13
Afdeling 2: Relevantie van links-rechts.........................................................................................13
Afdeling 3: Ontdubbeling van links-rechts....................................................................................14
Hoofdstuk 5: Een beknopt overzicht van enkele ideologieën...........................................................15
Inleiding........................................................................................................................................15
Afdeling 1: Liberalisme.................................................................................................................15
Afdeling 2: Conservatisme............................................................................................................16
Afdeling 3: Christen-democratie...................................................................................................17
Afdeling 4: Socialisme...................................................................................................................18
Afdeling 5: Nationalisme...............................................................................................................18
Afdeling 6: Ecologisme..................................................................................................................19
Hoofdstuk 6: Is er nog een toekomst voor ideologieën?..................................................................20
Afdeling 1: Het einde van de ideologie?.......................................................................................20
Afdeling 2: En het populisme dan?...............................................................................................20
Deel 4: Macht.......................................................................................................................................21
Hoofdstuk 1: Inleiding: macht is een moeilijk vak.............................................................................21
1
, Hoofdstuk 2: Wat is macht?.............................................................................................................22
Afdeling 1: De bestanddelen van macht: de visie van Dennis Wrong...........................................22
Hoofdstuk 3: Dimensies van macht..................................................................................................23
Afdeling 1: De eerste dimensie: pluralisme..................................................................................23
Afdeling 2: De tweede dimensie: de kritiek op het pluralisme van Bachrach en Baratz...............24
Afdeling 3: De derde dimensie: de visie van Steven Lukes...........................................................24
Afdeling 4: Conclusie over dimensies...........................................................................................25
Deel 5: macht in weinig handen – elites...............................................................................................25
Hoofdstuk 1: Inleiding: over de studie van elites..............................................................................25
Afdeling 1: Elites zijn niet per se problematisch, politieke elites zijn niet alleen..........................25
Afdeling 2: België is een elitair politiek systeem...........................................................................26
Hoofdstuk 2: Elite: oorsprong, beschrijving en criteria.....................................................................26
Afdeling 1: Beschrijving................................................................................................................26
Hoofdstuk 3: Wie heerst? Iedereen, velen of sommigen?................................................................26
Afdeling 1: Het pluralisme............................................................................................................26
Afdeling 2: Het elitisme................................................................................................................27
Afdeling 3: Het (neo)corporatisme...............................................................................................27
Deel 6: Macht in veel handen...............................................................................................................30
Hoofdstuk 1: inleiding.......................................................................................................................30
Hoofdstuk 2: politieke cultuur..........................................................................................................30
Afdeling 1: inleiding......................................................................................................................30
Afdeling 2: wat is ‘politieke cultuur’?...........................................................................................30
Afdeling 3: Samuel Huntington – Clash of Civilizations.................................................................31
Afdeling 4: subculturen en breuklijnen.........................................................................................31
Hoofdstuk 3: politieke socialisatie....................................................................................................35
Afdeling 1: mensen zijn geen computers......................................................................................35
Afdeling 2: wat is politieke socialisatie?.......................................................................................35
Afdeling 3: socialisatieagenten.....................................................................................................35
Afdeling 4: een heel leven lang?...................................................................................................36
Hoofdstuk 4: politieke participatie...................................................................................................36
Afdeling 1: inleiding......................................................................................................................36
Afdeling 2: verschillende benaderingen en evolutie van het concept..........................................36
Afdeling 3: vormen van politieke participatie...............................................................................37
Afdeling 4: verklaringen voor de variatie in politieke participatie................................................38
Afdeling 5: stemgedrag.................................................................................................................38
Deel 7: politieke partijen......................................................................................................................41
2
, Hoofdstuk 1: inleiding: wat is een politieke partij?...........................................................................41
Hoofdstuk 2: het ontstaan van politieke partijen.............................................................................42
Afdeling 1: de institutionele benadering......................................................................................42
Afdeling 2: het traditionele breuklijnenmodel..............................................................................43
Afdeling 3: naar nieuwe breuklijnen?...........................................................................................44
Hoofdstuk 3: typologieën van partijen.............................................................................................44
Afdeling 1: kaderpartijen vs. massapartijen..................................................................................45
Afdeling 2: de catch-all party........................................................................................................45
Afdeling 3: cartel parties...............................................................................................................46
Afdeling 4: business-firm parties..................................................................................................46
Hoofdstuk 4: functies en disfuncties van partijen.............................................................................49
Afdeling 1: de programmatische functies.....................................................................................49
Afdeling 2: de positionele partijfuncties.......................................................................................49
Afdeling 3: civiele functies............................................................................................................50
Afdeling 4: disfuncties van partijen...............................................................................................50
Afdeling 5: functieverlies van partijen..........................................................................................51
Deel 8: staat en parlement...................................................................................................................52
Hoofdstuk 1: inleiding.......................................................................................................................52
Hoofdstuk 2: de staat.......................................................................................................................52
Afdeling 1: wat is een staat?.........................................................................................................52
Afdeling 2: begrippen die aanleunen bij de staat.........................................................................53
Afdeling 2: de staat en zijn burgers..............................................................................................54
Hoofdstuk 3: typologieën van politieke stelsels...............................................................................54
Afdeling 1: unitaire vs (con)federale staten..................................................................................55
Hoofdstuk 4: parlementen................................................................................................................58
Afdeling 1: wat is een parlement?................................................................................................58
Afdeling 2: functies van parlementen...........................................................................................59
Afdeling 3: structurele kenmerken van een parlement................................................................60
Afdeling 4: interne organisatie van het parlement.......................................................................63
Hoofdstuk 5: de wetgevende macht van het parlement..................................................................64
Afdeling 1: bevoegdheidsverdeling binnen het parlement...........................................................64
Afdeling 2: hoe komt een wet tot stand?.....................................................................................65
Afdeling 3: quid de senaat?..........................................................................................................66
Afdeling 4: wetten met een bijzondere meerderheid...................................................................66
Afdeling 5: de alarmbelprocedure................................................................................................66
Afdeling 6: het parlement als grondwetsherziener......................................................................67
3
, Hoofdstuk 6: lopende zaken.............................................................................................................67
Hoofdstuk 7: de controlerende taak van het parlement..................................................................67
Afdeling 1: vragen, interpellaties, moties, resoluties en aanwezigheid van de ministers.............67
Afdeling 2: parlementaire onderzoekscommissies.......................................................................68
Afdeling 3: controle naar aanleiding van de goedkeuring van de begroting.................................69
Afdeling 4: vertrouwen geven aan de regering.............................................................................69
Deel 9: de uitvoerende macht: de regering..........................................................................................69
Hoofdstuk 1: de regering staat centraal...........................................................................................69
Afdeling 1: inleiding......................................................................................................................69
Afdeling 2: staatshoofd.................................................................................................................70
Hoofdstuk 2: de uitvoerende federale macht in België....................................................................72
Afdeling 1: rol van de Koning........................................................................................................73
Afdeling 2: presidentialisering: het toenemende politiek belang van de premier........................75
Afdeling 3: ministers en staatssecretarissen.................................................................................76
Afdeling 4: ministerraad, kernkabinet en kroonraad....................................................................77
Hoofdstuk 3: de vorming van de federale regering..........................................................................78
Hoofdstuk 4: het ontslag van de federale regering..........................................................................80
Afdeling 1: op eigen initiatief........................................................................................................80
Afdeling 2: door de Kamer gedwongen........................................................................................80
Hoofdstuk 5: lopende zaken.............................................................................................................81
Hoofdstuk 7: de uitvoerende macht op regionaal niveau.................................................................81
Hoofdstuk 8: hoe wordt de (federale) regering in haar taken ondersteund?...................................82
Deel 10: openbaar bestuur en beleidsvorming.....................................................................................85
Hoofdstuk 1: inleiding.......................................................................................................................85
Hoofdstuk 2: openbaar bestuur, publieke sector, sturen en bestuurskunde...................................85
Afdeling 1: sferen in de samenleving............................................................................................85
Afdeling 2: de wereld van de publieke sector...............................................................................87
Hoofdstuk 3: Van Weber naar NPM en NPG.....................................................................................93
Afdeling 1: het bureaucratiemodel van Max Weber.....................................................................94
Afdeling 3: het Nieuw Publiek Management (NPM): een nieuw paradigma................................96
Afdeling 4: van NPM naar NPG: New Public Governance.............................................................97
Deel 11: democratie en vertegenwoordiging.......................................................................................97
Hoofdstuk 1: inleiding: waarom democratie?...................................................................................97
Hoofdstuk 2: wat is democratie?......................................................................................................98
Afdeling 1: op zoek naar een onmogelijke definitie......................................................................98
Afdeling 3: het imago van democratie..........................................................................................99
4
Deel 1: Wat is politiek?...........................................................................................................................7
Hoofdstuk 1: Inleiding.........................................................................................................................7
Hoofdstuk 2: Wat is politiek? Op zoek naar een omschrijving............................................................7
Afdeling 1: Oorsprong van het begrip.............................................................................................7
Afdeling 2: Bevolking op een territorium?......................................................................................8
Hoofdstuk 3: Geschiedenis.................................................................................................................8
Hoofdstuk 4: Indelingen: essentially contested concept?..................................................................9
Hoofdstuk 5: De relativiteit van indelingen: over Schmitt & Easton...................................................9
Afdeling 1: Carl Schmitt..................................................................................................................9
Afdeling 2: David Easton...............................................................................................................10
Afdeling 3: Omschrijving van politiek: naar een synthese............................................................11
Deel 3: ideologieën...............................................................................................................................11
Hoofdstuk 1: Begrippen....................................................................................................................12
Hoofdstuk 2: Wat is een ideologie?..................................................................................................12
Hoofdstuk 3: De morfologie van ideologieën...................................................................................12
Hoofdstuk 4: Links en rechts: een gps in de politiek?.......................................................................13
Afdeling 1: Oorsprong van links-rechts.........................................................................................13
Afdeling 2: Relevantie van links-rechts.........................................................................................13
Afdeling 3: Ontdubbeling van links-rechts....................................................................................14
Hoofdstuk 5: Een beknopt overzicht van enkele ideologieën...........................................................15
Inleiding........................................................................................................................................15
Afdeling 1: Liberalisme.................................................................................................................15
Afdeling 2: Conservatisme............................................................................................................16
Afdeling 3: Christen-democratie...................................................................................................17
Afdeling 4: Socialisme...................................................................................................................18
Afdeling 5: Nationalisme...............................................................................................................18
Afdeling 6: Ecologisme..................................................................................................................19
Hoofdstuk 6: Is er nog een toekomst voor ideologieën?..................................................................20
Afdeling 1: Het einde van de ideologie?.......................................................................................20
Afdeling 2: En het populisme dan?...............................................................................................20
Deel 4: Macht.......................................................................................................................................21
Hoofdstuk 1: Inleiding: macht is een moeilijk vak.............................................................................21
1
, Hoofdstuk 2: Wat is macht?.............................................................................................................22
Afdeling 1: De bestanddelen van macht: de visie van Dennis Wrong...........................................22
Hoofdstuk 3: Dimensies van macht..................................................................................................23
Afdeling 1: De eerste dimensie: pluralisme..................................................................................23
Afdeling 2: De tweede dimensie: de kritiek op het pluralisme van Bachrach en Baratz...............24
Afdeling 3: De derde dimensie: de visie van Steven Lukes...........................................................24
Afdeling 4: Conclusie over dimensies...........................................................................................25
Deel 5: macht in weinig handen – elites...............................................................................................25
Hoofdstuk 1: Inleiding: over de studie van elites..............................................................................25
Afdeling 1: Elites zijn niet per se problematisch, politieke elites zijn niet alleen..........................25
Afdeling 2: België is een elitair politiek systeem...........................................................................26
Hoofdstuk 2: Elite: oorsprong, beschrijving en criteria.....................................................................26
Afdeling 1: Beschrijving................................................................................................................26
Hoofdstuk 3: Wie heerst? Iedereen, velen of sommigen?................................................................26
Afdeling 1: Het pluralisme............................................................................................................26
Afdeling 2: Het elitisme................................................................................................................27
Afdeling 3: Het (neo)corporatisme...............................................................................................27
Deel 6: Macht in veel handen...............................................................................................................30
Hoofdstuk 1: inleiding.......................................................................................................................30
Hoofdstuk 2: politieke cultuur..........................................................................................................30
Afdeling 1: inleiding......................................................................................................................30
Afdeling 2: wat is ‘politieke cultuur’?...........................................................................................30
Afdeling 3: Samuel Huntington – Clash of Civilizations.................................................................31
Afdeling 4: subculturen en breuklijnen.........................................................................................31
Hoofdstuk 3: politieke socialisatie....................................................................................................35
Afdeling 1: mensen zijn geen computers......................................................................................35
Afdeling 2: wat is politieke socialisatie?.......................................................................................35
Afdeling 3: socialisatieagenten.....................................................................................................35
Afdeling 4: een heel leven lang?...................................................................................................36
Hoofdstuk 4: politieke participatie...................................................................................................36
Afdeling 1: inleiding......................................................................................................................36
Afdeling 2: verschillende benaderingen en evolutie van het concept..........................................36
Afdeling 3: vormen van politieke participatie...............................................................................37
Afdeling 4: verklaringen voor de variatie in politieke participatie................................................38
Afdeling 5: stemgedrag.................................................................................................................38
Deel 7: politieke partijen......................................................................................................................41
2
, Hoofdstuk 1: inleiding: wat is een politieke partij?...........................................................................41
Hoofdstuk 2: het ontstaan van politieke partijen.............................................................................42
Afdeling 1: de institutionele benadering......................................................................................42
Afdeling 2: het traditionele breuklijnenmodel..............................................................................43
Afdeling 3: naar nieuwe breuklijnen?...........................................................................................44
Hoofdstuk 3: typologieën van partijen.............................................................................................44
Afdeling 1: kaderpartijen vs. massapartijen..................................................................................45
Afdeling 2: de catch-all party........................................................................................................45
Afdeling 3: cartel parties...............................................................................................................46
Afdeling 4: business-firm parties..................................................................................................46
Hoofdstuk 4: functies en disfuncties van partijen.............................................................................49
Afdeling 1: de programmatische functies.....................................................................................49
Afdeling 2: de positionele partijfuncties.......................................................................................49
Afdeling 3: civiele functies............................................................................................................50
Afdeling 4: disfuncties van partijen...............................................................................................50
Afdeling 5: functieverlies van partijen..........................................................................................51
Deel 8: staat en parlement...................................................................................................................52
Hoofdstuk 1: inleiding.......................................................................................................................52
Hoofdstuk 2: de staat.......................................................................................................................52
Afdeling 1: wat is een staat?.........................................................................................................52
Afdeling 2: begrippen die aanleunen bij de staat.........................................................................53
Afdeling 2: de staat en zijn burgers..............................................................................................54
Hoofdstuk 3: typologieën van politieke stelsels...............................................................................54
Afdeling 1: unitaire vs (con)federale staten..................................................................................55
Hoofdstuk 4: parlementen................................................................................................................58
Afdeling 1: wat is een parlement?................................................................................................58
Afdeling 2: functies van parlementen...........................................................................................59
Afdeling 3: structurele kenmerken van een parlement................................................................60
Afdeling 4: interne organisatie van het parlement.......................................................................63
Hoofdstuk 5: de wetgevende macht van het parlement..................................................................64
Afdeling 1: bevoegdheidsverdeling binnen het parlement...........................................................64
Afdeling 2: hoe komt een wet tot stand?.....................................................................................65
Afdeling 3: quid de senaat?..........................................................................................................66
Afdeling 4: wetten met een bijzondere meerderheid...................................................................66
Afdeling 5: de alarmbelprocedure................................................................................................66
Afdeling 6: het parlement als grondwetsherziener......................................................................67
3
, Hoofdstuk 6: lopende zaken.............................................................................................................67
Hoofdstuk 7: de controlerende taak van het parlement..................................................................67
Afdeling 1: vragen, interpellaties, moties, resoluties en aanwezigheid van de ministers.............67
Afdeling 2: parlementaire onderzoekscommissies.......................................................................68
Afdeling 3: controle naar aanleiding van de goedkeuring van de begroting.................................69
Afdeling 4: vertrouwen geven aan de regering.............................................................................69
Deel 9: de uitvoerende macht: de regering..........................................................................................69
Hoofdstuk 1: de regering staat centraal...........................................................................................69
Afdeling 1: inleiding......................................................................................................................69
Afdeling 2: staatshoofd.................................................................................................................70
Hoofdstuk 2: de uitvoerende federale macht in België....................................................................72
Afdeling 1: rol van de Koning........................................................................................................73
Afdeling 2: presidentialisering: het toenemende politiek belang van de premier........................75
Afdeling 3: ministers en staatssecretarissen.................................................................................76
Afdeling 4: ministerraad, kernkabinet en kroonraad....................................................................77
Hoofdstuk 3: de vorming van de federale regering..........................................................................78
Hoofdstuk 4: het ontslag van de federale regering..........................................................................80
Afdeling 1: op eigen initiatief........................................................................................................80
Afdeling 2: door de Kamer gedwongen........................................................................................80
Hoofdstuk 5: lopende zaken.............................................................................................................81
Hoofdstuk 7: de uitvoerende macht op regionaal niveau.................................................................81
Hoofdstuk 8: hoe wordt de (federale) regering in haar taken ondersteund?...................................82
Deel 10: openbaar bestuur en beleidsvorming.....................................................................................85
Hoofdstuk 1: inleiding.......................................................................................................................85
Hoofdstuk 2: openbaar bestuur, publieke sector, sturen en bestuurskunde...................................85
Afdeling 1: sferen in de samenleving............................................................................................85
Afdeling 2: de wereld van de publieke sector...............................................................................87
Hoofdstuk 3: Van Weber naar NPM en NPG.....................................................................................93
Afdeling 1: het bureaucratiemodel van Max Weber.....................................................................94
Afdeling 3: het Nieuw Publiek Management (NPM): een nieuw paradigma................................96
Afdeling 4: van NPM naar NPG: New Public Governance.............................................................97
Deel 11: democratie en vertegenwoordiging.......................................................................................97
Hoofdstuk 1: inleiding: waarom democratie?...................................................................................97
Hoofdstuk 2: wat is democratie?......................................................................................................98
Afdeling 1: op zoek naar een onmogelijke definitie......................................................................98
Afdeling 3: het imago van democratie..........................................................................................99
4
