Een inleiding in de agogische theorie, agogiek. Hoofdstuk 10: Ter afsluiting, kanttekeningen
en dilemma’s
Voor de verandering
Hoofdstuk 10: Ter afsluiting, kanttekeningen en dilemma’s
De vier niveaus
In de voorgaande hoofdstukken is psychosociale verandering op vier verschillende
niveaus bekeken. Voor de individuen, de groepen, de organisatie en de samenleving.
In feite is deze indeling tamelijk willekeurig. Zo is er in eerste plaats van belang om
didactische en analytische redenen. De verschillende niveaus zijn onverbrekelijk met
elkaar verbonden. Het psychische functioneren van individuele mensen hangt samen
met de structuren waarin zij leven. Maar ook het omgekeerde is het geval. Wie de
structuren van onze samenleving wil veranderen, merkt tot zijn ongenoegen dat
individuele mensen daarop helemaal niet ingesteld zijn. Sociale structuren worden
uiteindelijk gedrag door personen, door de leden van de betreffende samenleving.
Alles hangt dus met alles samen. Als agoog zie je je dan ook voor een dilemma
geplaatst. In de psychiatrie ontstond daarin een nieuwe stroming: de antipsychiatrie.
Deze lanceerde de stelling dat gek worden een gezonde reactie is op ziekmakende
omstandigheden. Waarmee de gangbare denkbeelden helemaal werden gedraaid.
Zo werd de term politiserende hulpverlening geïntroduceerd.
Er is zo een positieve maar ook een negatieve kijk op dit individu-structuurdilemma
mogelijk. De negatieve luidt dat het volstrekt zinloos is om wat dan ook maar aan te
makken. Dit is een verlammende, fatalistische conclusie. Zo is misschien de
individuele aanpak niet zonder meer beter of slechter dan een meer structurelere.
Individu en structuur zijn twee zijden van dezelfde medaille. Afhankelijk van de
problematiek, de situatie waarin je als agoog verkeert en de macht die je hebt, kun je
beter voor het een of voor het ander kiezen. Het is wel echter van belang te blijven
inzien dat hetzelfde probleem zich altijd op meer niveau tegelijk voordoet.
Stigmatisering
Wie mensen wil helpen zegt daarmee indirect dat ze een probleem hebben.
Daarmee komen hulpvragers in de rol van iemand-die-het-niet-redt. Dat kan, bij
henzelf of bij anderen, tot het idee of het gevoel leiden dat ze niet helemaal serieus
te nemen zijn. Wie een probleem heeft of geholpen wordt, krijgt een stempel. Men
spreekt in dit verband kun je spreken van stigmatisering. Alleen al vanwege het
stigma dat ze daardoor kunnen krijgen, willen mensen vaak in het geheel niet
geholpen worden. Doordat men het heeft over buitenlanders en allochtonen bestaat
het gevaar dat er in het bewustzijn van mensen een soort tweedeling ontstaat in de
benadering van mensen. Een tweedeling die voor alle andere eigenschappen komt:
het is geen buitenlander… Het gevaar van stigmatisering plaatst menig agoog voor
dilemma.
en dilemma’s
Voor de verandering
Hoofdstuk 10: Ter afsluiting, kanttekeningen en dilemma’s
De vier niveaus
In de voorgaande hoofdstukken is psychosociale verandering op vier verschillende
niveaus bekeken. Voor de individuen, de groepen, de organisatie en de samenleving.
In feite is deze indeling tamelijk willekeurig. Zo is er in eerste plaats van belang om
didactische en analytische redenen. De verschillende niveaus zijn onverbrekelijk met
elkaar verbonden. Het psychische functioneren van individuele mensen hangt samen
met de structuren waarin zij leven. Maar ook het omgekeerde is het geval. Wie de
structuren van onze samenleving wil veranderen, merkt tot zijn ongenoegen dat
individuele mensen daarop helemaal niet ingesteld zijn. Sociale structuren worden
uiteindelijk gedrag door personen, door de leden van de betreffende samenleving.
Alles hangt dus met alles samen. Als agoog zie je je dan ook voor een dilemma
geplaatst. In de psychiatrie ontstond daarin een nieuwe stroming: de antipsychiatrie.
Deze lanceerde de stelling dat gek worden een gezonde reactie is op ziekmakende
omstandigheden. Waarmee de gangbare denkbeelden helemaal werden gedraaid.
Zo werd de term politiserende hulpverlening geïntroduceerd.
Er is zo een positieve maar ook een negatieve kijk op dit individu-structuurdilemma
mogelijk. De negatieve luidt dat het volstrekt zinloos is om wat dan ook maar aan te
makken. Dit is een verlammende, fatalistische conclusie. Zo is misschien de
individuele aanpak niet zonder meer beter of slechter dan een meer structurelere.
Individu en structuur zijn twee zijden van dezelfde medaille. Afhankelijk van de
problematiek, de situatie waarin je als agoog verkeert en de macht die je hebt, kun je
beter voor het een of voor het ander kiezen. Het is wel echter van belang te blijven
inzien dat hetzelfde probleem zich altijd op meer niveau tegelijk voordoet.
Stigmatisering
Wie mensen wil helpen zegt daarmee indirect dat ze een probleem hebben.
Daarmee komen hulpvragers in de rol van iemand-die-het-niet-redt. Dat kan, bij
henzelf of bij anderen, tot het idee of het gevoel leiden dat ze niet helemaal serieus
te nemen zijn. Wie een probleem heeft of geholpen wordt, krijgt een stempel. Men
spreekt in dit verband kun je spreken van stigmatisering. Alleen al vanwege het
stigma dat ze daardoor kunnen krijgen, willen mensen vaak in het geheel niet
geholpen worden. Doordat men het heeft over buitenlanders en allochtonen bestaat
het gevaar dat er in het bewustzijn van mensen een soort tweedeling ontstaat in de
benadering van mensen. Een tweedeling die voor alle andere eigenschappen komt:
het is geen buitenlander… Het gevaar van stigmatisering plaatst menig agoog voor
dilemma.
