Overbodige herhaling ³ ⁴
Het is belangrijk om in een tekst precies zoveel woorden te gebruiken als er nodig zijn. Gebeurt dat
niet, dan is er sprake van overbodige woorden. Deze voegen niets toe aan een tekst. Ze worden
bijvoorbeeld gebruikt om die interessant te laten lijken. Een voorbeeld is:
Het is duidelijk dat voor de juiste ontwikkeling van het landelijk gebied een planning gericht op de
toekomst noodzakelijk is.
De onderstreepte woorden in deze zin kunnen zonder bezwaar worden weggelaten.
Er zijn nauwelijks regels te geven voor het schrappen van overbodige woorden. Hier behandelen we
twee veelvoorkomende gevallen: overbodig taalgebruik bij pleonasme en bij tautologie.
• Pleonasme
Een pleonasme is het extra vermelden van een eigenschap die al in de betekenis van een woord
opgesloten is. Het gebruik van pleonasmen is dus vaak een vorm van overvloedig, overbodig
taalgebruik. (Het woord pleonasmos betekent in het Grieks overvloed). Voorbeelden van pleonasmen
zijn:
1. witte sneeuw (wit is een eigenschap van sneeuw en maakt dus deel uit van de betekenis van
sneeuw);
2. een ronde cirkel (een cirkel is per definitie rond);
3. een verbetering ten goede (ten goede maakt deel uit van de betekenis van verbetering);
4. Zijn praktische ervaring was van veel betekenis (ervaring is iets wat je in de praktijk opdoet,
en is dus altijd praktisch);
5. Hij vroeg toestemming om te mogen vertrekken (het element mogen maakt deel uit van de
betekenis van toestemming vragen).
• Tautologie
Een tautologie is een combinatie van woorden die (bijna) hetzelfde uitdrukken en die elkaar in
principe kunnen vervangen. Het is een vorm van overvloedig, overbodig taalgebruik. (Het
woord tautologie komt uit het Grieks, van tautos (hetzelfde) en logos (woord)). Voorbeelden van
tautologieën zijn:
1. Daarom is het dan ook nodig extra op te letten.
2. Ik ben helaas gedwongen u dit te moeten meedelen.
3. Maar ik was echter wel benieuwd.
In voorbeeld 1 hierboven geven de woorden Daarom en dan ook precies dezelfde informatie, terwijl
de versterking hier geen functie heeft. Hetzelfde geldt voor gedwongen en moeten in
2 en maar en echter in 3.
Het is belangrijk om in een tekst precies zoveel woorden te gebruiken als er nodig zijn. Gebeurt dat
niet, dan is er sprake van overbodige woorden. Deze voegen niets toe aan een tekst. Ze worden
bijvoorbeeld gebruikt om die interessant te laten lijken. Een voorbeeld is:
Het is duidelijk dat voor de juiste ontwikkeling van het landelijk gebied een planning gericht op de
toekomst noodzakelijk is.
De onderstreepte woorden in deze zin kunnen zonder bezwaar worden weggelaten.
Er zijn nauwelijks regels te geven voor het schrappen van overbodige woorden. Hier behandelen we
twee veelvoorkomende gevallen: overbodig taalgebruik bij pleonasme en bij tautologie.
• Pleonasme
Een pleonasme is het extra vermelden van een eigenschap die al in de betekenis van een woord
opgesloten is. Het gebruik van pleonasmen is dus vaak een vorm van overvloedig, overbodig
taalgebruik. (Het woord pleonasmos betekent in het Grieks overvloed). Voorbeelden van pleonasmen
zijn:
1. witte sneeuw (wit is een eigenschap van sneeuw en maakt dus deel uit van de betekenis van
sneeuw);
2. een ronde cirkel (een cirkel is per definitie rond);
3. een verbetering ten goede (ten goede maakt deel uit van de betekenis van verbetering);
4. Zijn praktische ervaring was van veel betekenis (ervaring is iets wat je in de praktijk opdoet,
en is dus altijd praktisch);
5. Hij vroeg toestemming om te mogen vertrekken (het element mogen maakt deel uit van de
betekenis van toestemming vragen).
• Tautologie
Een tautologie is een combinatie van woorden die (bijna) hetzelfde uitdrukken en die elkaar in
principe kunnen vervangen. Het is een vorm van overvloedig, overbodig taalgebruik. (Het
woord tautologie komt uit het Grieks, van tautos (hetzelfde) en logos (woord)). Voorbeelden van
tautologieën zijn:
1. Daarom is het dan ook nodig extra op te letten.
2. Ik ben helaas gedwongen u dit te moeten meedelen.
3. Maar ik was echter wel benieuwd.
In voorbeeld 1 hierboven geven de woorden Daarom en dan ook precies dezelfde informatie, terwijl
de versterking hier geen functie heeft. Hetzelfde geldt voor gedwongen en moeten in
2 en maar en echter in 3.
