Uitwerking Algemene Rechtswetenschap: Recht en Staat
Hoofdstuk 2 Recht en Staat blz. 23 t/m 57
2.1 Verdeling van overheidsmacht: De Trias Politica, blz. 24
De inrichting van de Staat is om vele redenen van grote betekenis. Voor de bescherming van
zijn vrijheid is het individu aangewezen op de Staat. Tegelijkertijd kan de Staat een
bedreiging voor die vrijheid vormen, want de Staat heeft in velerlei opzicht macht over de
burger. Ons huidige staatsstelsel is ingericht op de leer van de Trias Politica, afkomstig van
de Franse filosoof, denker en rechter Montesquieu (1689-1755). De leer van de Trias Politica
laat zich in het kort als volgt omschrijven. Als alle staatsmacht in één hand of bij een kleine
groep machthebbers zou berusten, vormt de Staat een regelrechte bedreiging voor de
vrijheid van de burger. Dan is er sprake van machtsconcentratie en moet voor tirannie
gevreesd worden. Machtsconcentratie leidt immers gemakkelijk tot machtsmisbruik,
waardoor de vrijheid van de burger ernstig in het gedrang komt. Om deze gevaren te keren
is het volgens Montesquieu beter om binnen de staatsmacht onderscheid te maken tussen
de verschillende taken van de Staat en deze vervolgens te verdelen over verschillende
organen. Daarbij is elk van die organen bevoegd om slechts een nauwkeurig begrensd
gedeelte van het staatsgezag uit te oefenen. Op die manier wordt voorkomen dat één
orgaan de gelegenheid krijgt om alle macht naar zich toe te trekken. Onder macht verstaan
we een bevoegdheid die een orgaan is toebedeeld. De leer van de machtenscheiding komt
op het volgende neer:
1. De staatsmacht moet worden verdeeld over drie machten: een wetgevende macht,
een uitvoerende macht en een rechtsprekende macht. Elk van deze machten oefent
een aparte overheidstaak uit. De wetgevende macht bestaat uit het stellen van
algemene, voor iedereen in gelijke mate geldende regels. De uitvoerende of
bestuurlijke macht betreft het uitvoeren van de overheidstaken die in die algemene
regels zijn vastgelegd. De rechtsprekende macht wordt uitgeoefend voor de
beslechting van geschillen over de juiste toepassing van het recht.
2. De drie genoemde overheidstaken worden door drie afzonderlijke organen
uitgeoefend. Er dienen dus drie organen te zijn, die elk afzonderlijk belast zijn met
niet meer dan alleen hun eigen taak.
3. In het staatsbestel hoort een systeem van check and balances te zijn. Bij checks gaat
het om het houden van toezicht van de een op de ander, terwijl met balances
bedoeld is dat er tussen de staatsorganen in een zeker evenwicht onderling wordt
samengewerkt en aldus bevoegdheden worden gedeeld.
Montesquieu dacht bij de wetgevende macht aan een inrichting zoals die van Engeland. Een
Lagerhuis, dat is gekozen door de burgerij en een Hogerhuis, dat bestaat uit de adel. Deze
splitsing van het parlement in twee huizen zou volgens Montesquieu de voorwaarden
scheppen voor een zorgvuldige wetgeving. Wetten konden op die manier slechts stapsgewijs
tot stand komen end at zou de kwaliteit ten goede komen. De rechtsprekende macht moest
volgens Montesquieu volledig onafhankelijk zijn van de andere staatsorganen en de leden
onafzetbaar. Echter, in de visie van Montesquieu was de taak van de rechter beperkt. De
rechter mocht niet meer zijn dan een ‘spreekbuis voor de wet’. De wet was volgens
Hoofdstuk 2 Recht en Staat blz. 23 t/m 57
2.1 Verdeling van overheidsmacht: De Trias Politica, blz. 24
De inrichting van de Staat is om vele redenen van grote betekenis. Voor de bescherming van
zijn vrijheid is het individu aangewezen op de Staat. Tegelijkertijd kan de Staat een
bedreiging voor die vrijheid vormen, want de Staat heeft in velerlei opzicht macht over de
burger. Ons huidige staatsstelsel is ingericht op de leer van de Trias Politica, afkomstig van
de Franse filosoof, denker en rechter Montesquieu (1689-1755). De leer van de Trias Politica
laat zich in het kort als volgt omschrijven. Als alle staatsmacht in één hand of bij een kleine
groep machthebbers zou berusten, vormt de Staat een regelrechte bedreiging voor de
vrijheid van de burger. Dan is er sprake van machtsconcentratie en moet voor tirannie
gevreesd worden. Machtsconcentratie leidt immers gemakkelijk tot machtsmisbruik,
waardoor de vrijheid van de burger ernstig in het gedrang komt. Om deze gevaren te keren
is het volgens Montesquieu beter om binnen de staatsmacht onderscheid te maken tussen
de verschillende taken van de Staat en deze vervolgens te verdelen over verschillende
organen. Daarbij is elk van die organen bevoegd om slechts een nauwkeurig begrensd
gedeelte van het staatsgezag uit te oefenen. Op die manier wordt voorkomen dat één
orgaan de gelegenheid krijgt om alle macht naar zich toe te trekken. Onder macht verstaan
we een bevoegdheid die een orgaan is toebedeeld. De leer van de machtenscheiding komt
op het volgende neer:
1. De staatsmacht moet worden verdeeld over drie machten: een wetgevende macht,
een uitvoerende macht en een rechtsprekende macht. Elk van deze machten oefent
een aparte overheidstaak uit. De wetgevende macht bestaat uit het stellen van
algemene, voor iedereen in gelijke mate geldende regels. De uitvoerende of
bestuurlijke macht betreft het uitvoeren van de overheidstaken die in die algemene
regels zijn vastgelegd. De rechtsprekende macht wordt uitgeoefend voor de
beslechting van geschillen over de juiste toepassing van het recht.
2. De drie genoemde overheidstaken worden door drie afzonderlijke organen
uitgeoefend. Er dienen dus drie organen te zijn, die elk afzonderlijk belast zijn met
niet meer dan alleen hun eigen taak.
3. In het staatsbestel hoort een systeem van check and balances te zijn. Bij checks gaat
het om het houden van toezicht van de een op de ander, terwijl met balances
bedoeld is dat er tussen de staatsorganen in een zeker evenwicht onderling wordt
samengewerkt en aldus bevoegdheden worden gedeeld.
Montesquieu dacht bij de wetgevende macht aan een inrichting zoals die van Engeland. Een
Lagerhuis, dat is gekozen door de burgerij en een Hogerhuis, dat bestaat uit de adel. Deze
splitsing van het parlement in twee huizen zou volgens Montesquieu de voorwaarden
scheppen voor een zorgvuldige wetgeving. Wetten konden op die manier slechts stapsgewijs
tot stand komen end at zou de kwaliteit ten goede komen. De rechtsprekende macht moest
volgens Montesquieu volledig onafhankelijk zijn van de andere staatsorganen en de leden
onafzetbaar. Echter, in de visie van Montesquieu was de taak van de rechter beperkt. De
rechter mocht niet meer zijn dan een ‘spreekbuis voor de wet’. De wet was volgens
