Strafrechtspleging HC6
Aantekeningen
Straffen
Kijken vooral naar de vraag of straffen helpt; voorkomt het recidive, brengt het mensen op een beter
pad? En waar ligt dat dan aan als het niet zo is.
Er wordt over het algemeen veel verwacht van straffen, met name in politieke stromingen (zoals
VVD). Maar wat is straf? Kan dat ook een taakstraf zijn of mensen met een enkelband naar huis
sturen? Of gaat het echt specifiek om een gevangenisstraf.
De strafrechtsketen
In elke democratie is het hele systeem erop gebaseerd om eigenlijk zo weinig mogelijk straffen
mogelijk te maken. We hebben het gehad over criminaliteit als een sociaal construct. Dat geldt ook
voor straffen als een sociaal construct en voor het maken van wetten. Het punt is dat op het moment
in een democratische samenleving de wetten worden gedragen door de democratische legitimatie,
zou dat betekenen dat je je uit vrije wil aan die wetten zou moeten houden. Dus dan zou je niet
zoveel straffen hoeven uit te delen, omdat dat vanwege de breed gedragen consensus over wat wel
of niet geaccepteerd gedrag is, eigenlijk niet nodig is. In de praktijk zien we dan ook dat in vrijwel alle
democratische samenleving het rechtssysteem eigenlijk vrij klein is: altijd gebrek aan financiering,
aan middelen. Eigenlijk omdat we het strafrechtelijke systeem alleen als ultimum remedium
gebruiken: alleen voor het kleine groepje mensen dat zich niet aan de wetten en regels houden.
Een heel groot deel van de feiten komt niet eens bij de politie terecht. Daar kun je dus als niets bij
beginnen. Uiteindelijk resulteert slechts 2% in sancties. Dat is raar: aan de ene kant leggen we zoveel
nadruk op straffen en aan de andere kant zien we aan de hand van de feiten dat er slechts een klein
aantal tot vervolging leidt. De vraag is hoe kan de samenleving functioneren als er uiteindelijk zo
weinig wordt bestraft? Maar op de een of andere manier weten we toch goed met elkaar samen te
leven zonder dat er veel gestraft wordt en er op elk daadwerkelijk gepleegd feit gestraft wordt. Hoe
kun je dit verklaren? In slachtofferenquêtes wordt ook gevraagd of ze aangifte hebben gedaan bij de
politie. Vaak niet; ze zeggen dan het is niet zo belangrijk, heb het op een andere manier opgelost,
verwacht toch niet veel van het doen van aangifte (dat politie er gehoor aan geeft).
Hebben we niet veel te veel verwachtingen van het strafsysteem?
De leer van het straffen - Historische ontwikkeling
Absolute benadering
Middeleeuwse benadering: straf had als doel vergelding door het toevoegen van leed. Dat leed moet
evenredig zijn met wat de verdachte zelf had aangericht. Dus wanneer iemand een oog uitgestoken
had, moest bij de verdachte zijn oog worden uitgestoken en mocht niet zijn hoofd afgehakt worden.
Maar in principe zat daar niet een nadere gedachte achter; het ging echt alleen om wraak te nemen.
Wat wel een populair middel was, was verbanning. Degene die zich niet aan de wetten en regels
hielden, stuurde je gewoon naar een andere plek.
Voltrekking in het openbaar: duidelijk maken aan iedereen dat iemand crimineel gedrag had
vertoond. Moderne varianten: een dief die iets heeft gestolen, krijgt als maatregel opgelegd dat hij
met een bord moet rondlopen met daarop de tekst dat hij iets heeft gestolen.
Straffen en macht => David Garland. Heeft een verband gelegd tussen de aard waarop wordt gestraft
en de macht. Mensen die absolute machthebber zijn, zijn juist geneigd om op de meest
onvoorspelbare manieren te straffen. Dus niet straffen om mensen op een beter pad te brengen,
Aantekeningen
Straffen
Kijken vooral naar de vraag of straffen helpt; voorkomt het recidive, brengt het mensen op een beter
pad? En waar ligt dat dan aan als het niet zo is.
Er wordt over het algemeen veel verwacht van straffen, met name in politieke stromingen (zoals
VVD). Maar wat is straf? Kan dat ook een taakstraf zijn of mensen met een enkelband naar huis
sturen? Of gaat het echt specifiek om een gevangenisstraf.
De strafrechtsketen
In elke democratie is het hele systeem erop gebaseerd om eigenlijk zo weinig mogelijk straffen
mogelijk te maken. We hebben het gehad over criminaliteit als een sociaal construct. Dat geldt ook
voor straffen als een sociaal construct en voor het maken van wetten. Het punt is dat op het moment
in een democratische samenleving de wetten worden gedragen door de democratische legitimatie,
zou dat betekenen dat je je uit vrije wil aan die wetten zou moeten houden. Dus dan zou je niet
zoveel straffen hoeven uit te delen, omdat dat vanwege de breed gedragen consensus over wat wel
of niet geaccepteerd gedrag is, eigenlijk niet nodig is. In de praktijk zien we dan ook dat in vrijwel alle
democratische samenleving het rechtssysteem eigenlijk vrij klein is: altijd gebrek aan financiering,
aan middelen. Eigenlijk omdat we het strafrechtelijke systeem alleen als ultimum remedium
gebruiken: alleen voor het kleine groepje mensen dat zich niet aan de wetten en regels houden.
Een heel groot deel van de feiten komt niet eens bij de politie terecht. Daar kun je dus als niets bij
beginnen. Uiteindelijk resulteert slechts 2% in sancties. Dat is raar: aan de ene kant leggen we zoveel
nadruk op straffen en aan de andere kant zien we aan de hand van de feiten dat er slechts een klein
aantal tot vervolging leidt. De vraag is hoe kan de samenleving functioneren als er uiteindelijk zo
weinig wordt bestraft? Maar op de een of andere manier weten we toch goed met elkaar samen te
leven zonder dat er veel gestraft wordt en er op elk daadwerkelijk gepleegd feit gestraft wordt. Hoe
kun je dit verklaren? In slachtofferenquêtes wordt ook gevraagd of ze aangifte hebben gedaan bij de
politie. Vaak niet; ze zeggen dan het is niet zo belangrijk, heb het op een andere manier opgelost,
verwacht toch niet veel van het doen van aangifte (dat politie er gehoor aan geeft).
Hebben we niet veel te veel verwachtingen van het strafsysteem?
De leer van het straffen - Historische ontwikkeling
Absolute benadering
Middeleeuwse benadering: straf had als doel vergelding door het toevoegen van leed. Dat leed moet
evenredig zijn met wat de verdachte zelf had aangericht. Dus wanneer iemand een oog uitgestoken
had, moest bij de verdachte zijn oog worden uitgestoken en mocht niet zijn hoofd afgehakt worden.
Maar in principe zat daar niet een nadere gedachte achter; het ging echt alleen om wraak te nemen.
Wat wel een populair middel was, was verbanning. Degene die zich niet aan de wetten en regels
hielden, stuurde je gewoon naar een andere plek.
Voltrekking in het openbaar: duidelijk maken aan iedereen dat iemand crimineel gedrag had
vertoond. Moderne varianten: een dief die iets heeft gestolen, krijgt als maatregel opgelegd dat hij
met een bord moet rondlopen met daarop de tekst dat hij iets heeft gestolen.
Straffen en macht => David Garland. Heeft een verband gelegd tussen de aard waarop wordt gestraft
en de macht. Mensen die absolute machthebber zijn, zijn juist geneigd om op de meest
onvoorspelbare manieren te straffen. Dus niet straffen om mensen op een beter pad te brengen,
