Inleiding Behandelmethoden
Introductiecollege...............................................................................................................................2
College 1: ‘Common factors’ in psychotherapie..................................................................................5
College 2: Cliëntgerichte psychotherapie en emotie gerichte therapie............................................11
College 3: Cognitieve gedragstherapie voor angst- en stemmingsstoornissen.................................20
College 4: Acceptance and Commitment Therapy (ACT)..................................................................32
College 5: Zelfbeeld en autonomieversterking.................................................................................40
College 6: EMDR...............................................................................................................................47
College 7: Schematherapie...............................................................................................................54
College 8: Psychodynamische psychotherapie..................................................................................63
1
,Introductiecollege
Behandelmethoden worden, in de wereld van psychotherapie, gezien als in therapie. Maar als je met
een goede vriendin praat, is dat dan ook behandeling? Behandelmethoden kan door een
samenwerking tussen mensen, vertellen over je jeugd, een groep die samenkomt en praat over
problemen, consensus hebben over het probleem wat opgelost moet worden, medicatie, transcranial
magnetic stimulation, creatieve therapie of toch gewoon praten? Wat behandeling is is dus iets om
over na te denken. In deze cursus zal het vooral gaan over therapie.
In deze cursus worden de volgende behandelmethoden besproken:
De therapieën zijn allemaal best recent ontwikkeld. We zijn dus nog niet lang bezig met
psychotherapie.
1. Klassieke psychotherapie (Freud, 1890): De cliënt ligt op de sofa en de psycholoog staat
achter hem/haar en stelt vragen. Deze vorm van therapie duurt vaak jaren en men gaat
meerder keren per week. Het is dus een lange intensieve therapie.
Vrij associatie: Cliënten liggen op de bank en vertellen wat er in hen opkomt en de
therapeut probeert te ontdekken wat er onbewust in hen omgaat. Er zijn onbewust
namelijk conflicten en deze zorgen voor bepaalde klachten.
De therapeut weet meer dan de cliënt, want deze is zich wel bewust van de onbewuste
conflicten die de patiënt ervaart.
2. Humanistische, cliënt-gerichte therapieën (Rogers, 1940): Bij deze therapieën werd de cliënt
gezien als iemand die goed wist wat hij/zij nodig heeft en de cliënt weet wat hierbij kan
helpen. De therapeut is vooral rustig aanwezig en zorgt ervoor dat de cliënt rustig zijn/haar
proces kan doorlopen (non-directieve therapie). De therapeut moedigt te cliënt dus aan om
meer te vertellen en zelf met oplossingen te komen.
3. Emotie-gerichte therapie (Greenberg, 1980) Er wordt meer gericht op de emoties van de
cliënt. Het doel is dat de emoties weer beter functioneren.
4. Moderne psychodynamische benaderingen (1970/1990): Dit zijn modernere varianten van
de psychoanalyse. Deze behandelingen gaan dus wel uit van onderliggende conflicten die
bijdragen aan psychopathologie, maar zijn iets meer gericht op bepaalde processen, zijn
tijdsgebonden en wat beter onderzocht. De therapeut is hierbij iets actiever dan bij klassieke
psychotherapie.
5. Cognitieve therapie (Beck & Allis, 1960): Beck dacht dat cliënten zich wel bewust waren van
wat hen dwars zat. Deze gedachtes van de cliënten leken namelijk een verband te hebben
met de klachten waarvoor mensen kwamen. Beck ontdekte dat mensen met een depressie
en angst denkfouten maken. Deze therapie wil deze gedachten aanpassen.
6. Gedragstherapie (Skinner & Wolpe, 1950): Dit ging over het gedrag wat mensen en dieren
laten zien en hoe dit kan bijdragen aan bepaalde psychische klachten. Deze therapie is
2
, gebaseerd op leertheorieën (beloningen en straffen). Je moet gedrag laten zien wat op lange
termijn helpend is. Als mensen paniekaanvallen in een supermarkt hebben, dan stelt deze
vorm van therapie dat ze in de supermarkt moeten blijven zodat er habituatie optreedt en
deze situatie dus niet meer geassocieerd wordt met angst.
7. Cognitieve gedragstherapie (1980-1990): Cognitieve en gedragstherapie bleken ongeveer
even effectief en werden toen gecombineerd. Bij exposure treedt er habituatie op en zal de
cognitieve beoordeling over de situatie veranderen.
8. Nieuwe cognitieve gedragstherapie achtige therapieën: Dit zijn kortdurende vormen van
cognitieve gedragstherapieën met een specifieke focus. Dit zijn bijvoorbeeld interventies om
je zelfwaardering te stimuleren. Deze therapieën zijn er dus voor specifieke dingen.
9. Acceptatie en commitment therapie (Hayes, 1980): In ACT is het idee dat je niet moet
knokken tegen negativiteit, want dit kan leiden tot extra stress. Je leert met ACT om je meer
te richten op de dingen die je waardevol vindt in het leven en de negatieve dingen gewoon te
observeren zonder oordeel. Deze therapie wordt veel ingezet bij lichamelijke of
onverklaarbare klachten.
10. Integratieve therapieën (1980): Er zijn therapieën ontwikkeld die een combinatie waren
tussen verschillende andere therapieën. Een voorbeeld hiervan is schematherapie die
psychodynamische inzichten combineert met emotiegerichte therapieën en cognitieve
gedragstherapieën. Dit wordt vooral toegepast bij mensen met persoonlijkheidsstoornissen
en langdurige klachten. Dit is een model waarin alles logisch samenvalt en dus onderdelen
van allerlei therapieën bevat.
11. EMDR (1988): Deze vorm van therapie maakt gebruik van oogbewegingen. Het gaat erom dat
het werkgeheugen belast wordt tijdens deze therapie.
In onderstaand schema zijn de therapieën onderverdeeld in korte en lange therapieën. Kort
therapieën zijn enkele weken en langere therapieën kunnen een jaar of zelfs jaren duren. Deze
langere therapieën worden gebruikt voor persoonlijkheidsstoornissen of langdurige klachten.
3
, In de afbeelding hieronder zie je de indeling van de therapieën op basis van therapieënschool. Veel
therapieën worden tegenwoordig onder de cognitieve gedragstherapie geschaald, terwijl dit in eerste
instantie niet logisch is. ACT wordt als cognitieve gedragstherapie gezien omdat je met deze therapie
een alternatieve emotie-regulatiestrategie aangereikt krijgt en dit stelt je in staat om
gedragsverandering voor elkaar te krijgen. Dit maakt het een soort van gedragstherapie. Schema-
therapie wordt ook cognitieve gedragstherapie genoemd. De enige uitzondering hieronder is EMDR,
want het is nog niet duidelijk hoe deze therapie precies werkt.
In deze cursus worden niet alle behandelmethoden besproken. Zo worden groepsbehandelingen of
behandelingen met medicatie niet besproken. Dit komt omdat dit vak het slechts een introductie is!
4
Introductiecollege...............................................................................................................................2
College 1: ‘Common factors’ in psychotherapie..................................................................................5
College 2: Cliëntgerichte psychotherapie en emotie gerichte therapie............................................11
College 3: Cognitieve gedragstherapie voor angst- en stemmingsstoornissen.................................20
College 4: Acceptance and Commitment Therapy (ACT)..................................................................32
College 5: Zelfbeeld en autonomieversterking.................................................................................40
College 6: EMDR...............................................................................................................................47
College 7: Schematherapie...............................................................................................................54
College 8: Psychodynamische psychotherapie..................................................................................63
1
,Introductiecollege
Behandelmethoden worden, in de wereld van psychotherapie, gezien als in therapie. Maar als je met
een goede vriendin praat, is dat dan ook behandeling? Behandelmethoden kan door een
samenwerking tussen mensen, vertellen over je jeugd, een groep die samenkomt en praat over
problemen, consensus hebben over het probleem wat opgelost moet worden, medicatie, transcranial
magnetic stimulation, creatieve therapie of toch gewoon praten? Wat behandeling is is dus iets om
over na te denken. In deze cursus zal het vooral gaan over therapie.
In deze cursus worden de volgende behandelmethoden besproken:
De therapieën zijn allemaal best recent ontwikkeld. We zijn dus nog niet lang bezig met
psychotherapie.
1. Klassieke psychotherapie (Freud, 1890): De cliënt ligt op de sofa en de psycholoog staat
achter hem/haar en stelt vragen. Deze vorm van therapie duurt vaak jaren en men gaat
meerder keren per week. Het is dus een lange intensieve therapie.
Vrij associatie: Cliënten liggen op de bank en vertellen wat er in hen opkomt en de
therapeut probeert te ontdekken wat er onbewust in hen omgaat. Er zijn onbewust
namelijk conflicten en deze zorgen voor bepaalde klachten.
De therapeut weet meer dan de cliënt, want deze is zich wel bewust van de onbewuste
conflicten die de patiënt ervaart.
2. Humanistische, cliënt-gerichte therapieën (Rogers, 1940): Bij deze therapieën werd de cliënt
gezien als iemand die goed wist wat hij/zij nodig heeft en de cliënt weet wat hierbij kan
helpen. De therapeut is vooral rustig aanwezig en zorgt ervoor dat de cliënt rustig zijn/haar
proces kan doorlopen (non-directieve therapie). De therapeut moedigt te cliënt dus aan om
meer te vertellen en zelf met oplossingen te komen.
3. Emotie-gerichte therapie (Greenberg, 1980) Er wordt meer gericht op de emoties van de
cliënt. Het doel is dat de emoties weer beter functioneren.
4. Moderne psychodynamische benaderingen (1970/1990): Dit zijn modernere varianten van
de psychoanalyse. Deze behandelingen gaan dus wel uit van onderliggende conflicten die
bijdragen aan psychopathologie, maar zijn iets meer gericht op bepaalde processen, zijn
tijdsgebonden en wat beter onderzocht. De therapeut is hierbij iets actiever dan bij klassieke
psychotherapie.
5. Cognitieve therapie (Beck & Allis, 1960): Beck dacht dat cliënten zich wel bewust waren van
wat hen dwars zat. Deze gedachtes van de cliënten leken namelijk een verband te hebben
met de klachten waarvoor mensen kwamen. Beck ontdekte dat mensen met een depressie
en angst denkfouten maken. Deze therapie wil deze gedachten aanpassen.
6. Gedragstherapie (Skinner & Wolpe, 1950): Dit ging over het gedrag wat mensen en dieren
laten zien en hoe dit kan bijdragen aan bepaalde psychische klachten. Deze therapie is
2
, gebaseerd op leertheorieën (beloningen en straffen). Je moet gedrag laten zien wat op lange
termijn helpend is. Als mensen paniekaanvallen in een supermarkt hebben, dan stelt deze
vorm van therapie dat ze in de supermarkt moeten blijven zodat er habituatie optreedt en
deze situatie dus niet meer geassocieerd wordt met angst.
7. Cognitieve gedragstherapie (1980-1990): Cognitieve en gedragstherapie bleken ongeveer
even effectief en werden toen gecombineerd. Bij exposure treedt er habituatie op en zal de
cognitieve beoordeling over de situatie veranderen.
8. Nieuwe cognitieve gedragstherapie achtige therapieën: Dit zijn kortdurende vormen van
cognitieve gedragstherapieën met een specifieke focus. Dit zijn bijvoorbeeld interventies om
je zelfwaardering te stimuleren. Deze therapieën zijn er dus voor specifieke dingen.
9. Acceptatie en commitment therapie (Hayes, 1980): In ACT is het idee dat je niet moet
knokken tegen negativiteit, want dit kan leiden tot extra stress. Je leert met ACT om je meer
te richten op de dingen die je waardevol vindt in het leven en de negatieve dingen gewoon te
observeren zonder oordeel. Deze therapie wordt veel ingezet bij lichamelijke of
onverklaarbare klachten.
10. Integratieve therapieën (1980): Er zijn therapieën ontwikkeld die een combinatie waren
tussen verschillende andere therapieën. Een voorbeeld hiervan is schematherapie die
psychodynamische inzichten combineert met emotiegerichte therapieën en cognitieve
gedragstherapieën. Dit wordt vooral toegepast bij mensen met persoonlijkheidsstoornissen
en langdurige klachten. Dit is een model waarin alles logisch samenvalt en dus onderdelen
van allerlei therapieën bevat.
11. EMDR (1988): Deze vorm van therapie maakt gebruik van oogbewegingen. Het gaat erom dat
het werkgeheugen belast wordt tijdens deze therapie.
In onderstaand schema zijn de therapieën onderverdeeld in korte en lange therapieën. Kort
therapieën zijn enkele weken en langere therapieën kunnen een jaar of zelfs jaren duren. Deze
langere therapieën worden gebruikt voor persoonlijkheidsstoornissen of langdurige klachten.
3
, In de afbeelding hieronder zie je de indeling van de therapieën op basis van therapieënschool. Veel
therapieën worden tegenwoordig onder de cognitieve gedragstherapie geschaald, terwijl dit in eerste
instantie niet logisch is. ACT wordt als cognitieve gedragstherapie gezien omdat je met deze therapie
een alternatieve emotie-regulatiestrategie aangereikt krijgt en dit stelt je in staat om
gedragsverandering voor elkaar te krijgen. Dit maakt het een soort van gedragstherapie. Schema-
therapie wordt ook cognitieve gedragstherapie genoemd. De enige uitzondering hieronder is EMDR,
want het is nog niet duidelijk hoe deze therapie precies werkt.
In deze cursus worden niet alle behandelmethoden besproken. Zo worden groepsbehandelingen of
behandelingen met medicatie niet besproken. Dit komt omdat dit vak het slechts een introductie is!
4
