Samenvatting Leerdoelen LP5 KT1 AFP
- De student weet wat de begrippen DNA, RNA en genen inhouden
DNA
Een DNA-molecuul is een lange keten van moleculen en ziet eruit als een touwladder
in spiraalvorm (wenteltrap). Beide stijlen van de touwladder bestaan uit afwisselend
een suikermolecuul (desoxyribose) en een fosfaatmolecuul (fosforzuur). Elke sport
van de touwladder wordt gevormd door steeds twee stikstofbasen, die gebonden zijn
aan de suikermoleculen. Er zijn vier stikstofbasen: adenine (A), thymine (T), cytosine
(C) en guanine (G). Tegenover een A in de ene DNA-keten ligt altijd een T in de
andere keten; een C is altijd aan een G gekoppeld. Elke halve ‘sport’ met de
bijbehorende fosfaatgroep van de ‘stijl’ wordt een nucleotide genoemd. Er komen dus
vier verschillende nucleotiden voor in het DNA-molecuul.
Een RNA-molecuul is bijna identiek aan een DNA-molecuul, maar bestaat uit één
keten en de stikstofbase thymine is vervangen door uracil (U).
RNA
De nucleus (celkern) is het grootste organel van de cel en stuurt alles
stofwisselingsactiviteiten in de cel aan. Zonder nucleus kan een cel niet lang leven.
De nucleus bevat bovendien de erfelijke eigenschappen van het individu. De nucleus
bestaat uit nucleoplasma (kernplasma), omgeven door de kernmembraan. De
kernmembraan bestaat, net als de celmembraan, uit een dubbele laag fosfolipiden.
Opvallend is de aanwezigheid van veel nogal grote poriën in de kernmembraan, veel
groter dan die in de celmembraan. In het waterige nucleoplasma zit een netwerk van
46 heel lange chromatinedraden. Elke chromatinedraad bestaat uit speciale eiwitten,
histonen genoemd, met daaromheen een nucleïnezuur gewikkeld. Het nucleïnezuur
is van een bepaald type en heet desoxyrubonucleïnezuur (DNA, A = acid). Als een
cel zich deelt, gaan de chromatinedraden spiraliseren. Ze worden dikker en zijn met
een microscoop zichtbaar. In dit stadium worden ze chromosomen genoemd. In het
menselijk lichaam bevatten alle lichaamscellen (behalve de geslachtscellen) 46
chromosomen. Ze komen in paren voor; de mens heeft dus 23 paar chromosomen. In
het nucleoplasma bevinden zich een of meerdere nucleoli (kernlichaampjes,
enkelvoud = nucleolus), waarin een ander type nucleïnezuur gemaakt wordt: het
ribonucleïnezuur (RNA).
De activiteiten in de cel worden vooral bepaald door de talloze biochemische
omzettingen in het cytoplasma, alle beïnvloed door enzymen. De enzymen en
overige eiwitten van het cytosol worden door de cel zelf gemaakt. Het menselijk
lichaam kan ik totaal meer dan 400.000 verschillende eiwitten maken. De aanmaak
van deze eiwitten (eiwitsynthese) wordt door het DNA in de celkern geregisseerd. In
het DNA liggen namelijk alle codes voor de eiwitsynthese besloten.
Gen
Een stukje DNA dat de code van een eiwit bevat heet een gen. Een gen kan uit
betrekkelijk weinig (honderd), maar ook uit duizenden nucleotiden bestaan.
- De student weet wat de TNM-classificatie inhoudt
De TNM classificatie van maligne tumoren (TNM) is het systeem voor de stadiëring
van kanker dat is ontwikkeld door de International Union Against Cancer (UICC). Elke
vorm van kanker heeft een eigen TNM classificatie. Voor de meeste tumoren is een
TNM classificatie ontwikkeld.
, Het TNM systeem helpt bij het kunnen maken van de behandelingskeuze. De
behandelingsprotocollen zijn namelijk vooral gebaseerd op het stadium van de ziekte.
Het TNM systeem laat toe makkelijk een indicatie van de prognose te maken. Het
TNM systeem maakt behandelingsresultaten vergelijkbaar tussen ziekenhuizen en
landen.
De T staat voor tumor en beschrijft de lokale uitbreiding, de N staat voor
lymfekliermetastasering (Engels: node) en de M staat voor metastase op afstand. De
waardes achter de letter (hier tussen haakjes) kunnen gebruikt worden om de
uitbreiding van een tumor te beschrijven, maar niet voor alle vormen van kanker
worden alle waarden gebruikt. Indien er onvoldoende onderzoek gedaan kon worden
om de T, N of M te bepalen, dient een 'x' achter de letter gecodeerd te worden
(bijvoorbeeld Mx).
De TNM kan bepaald worden op klinische informatie (lichamelijk onderzoek,
radiologisch onderzoek, enzovoort) en wordt dan voorafgegaan door een 'c'. Als de
TNM ook is gebaseerd op chirurgische informatie en anatoompathologisch onderzoek
wordt de TNM voorafgegaan door een 'p'. De T, N en M parameters kunnen verder
onderverdeeld worden in subcategorieën: bijvoorbeeld T1b en N2b.
Verplichte parameters
T (A, is, 0-4): grootte of directe uitbreiding van de primaire tumor, een hogere waarde
duidt op een slechtere prognose
N (0-3): uitbreiding naar regionale lymfeklieren. '0' betekent geen
lymfekliermetastasen, 1-3 betekent dat er metastasen in de regionale lymfeklieren
voorkomen (waarde afhankelijk van aantal en lokalisatie lymfekliermetastasen)
M (0-1): metastasen op afstand. '0' betekent geen metastase op afstand, '1' betekent
metastasen op afstand.
Andere parameters
G (1-4): de histologische gradering van tumoren. Deze kan variëren van goed
gedifferentieerd (lijken nog sterk op normale cellen) of anaplastisch (sterk afwijkend
van normale cellen)
R (0-2): of er na chirurgie resten van de tumor zijn achtergebleven.
- De student weet wat de begrippen DNA, RNA en genen inhouden
DNA
Een DNA-molecuul is een lange keten van moleculen en ziet eruit als een touwladder
in spiraalvorm (wenteltrap). Beide stijlen van de touwladder bestaan uit afwisselend
een suikermolecuul (desoxyribose) en een fosfaatmolecuul (fosforzuur). Elke sport
van de touwladder wordt gevormd door steeds twee stikstofbasen, die gebonden zijn
aan de suikermoleculen. Er zijn vier stikstofbasen: adenine (A), thymine (T), cytosine
(C) en guanine (G). Tegenover een A in de ene DNA-keten ligt altijd een T in de
andere keten; een C is altijd aan een G gekoppeld. Elke halve ‘sport’ met de
bijbehorende fosfaatgroep van de ‘stijl’ wordt een nucleotide genoemd. Er komen dus
vier verschillende nucleotiden voor in het DNA-molecuul.
Een RNA-molecuul is bijna identiek aan een DNA-molecuul, maar bestaat uit één
keten en de stikstofbase thymine is vervangen door uracil (U).
RNA
De nucleus (celkern) is het grootste organel van de cel en stuurt alles
stofwisselingsactiviteiten in de cel aan. Zonder nucleus kan een cel niet lang leven.
De nucleus bevat bovendien de erfelijke eigenschappen van het individu. De nucleus
bestaat uit nucleoplasma (kernplasma), omgeven door de kernmembraan. De
kernmembraan bestaat, net als de celmembraan, uit een dubbele laag fosfolipiden.
Opvallend is de aanwezigheid van veel nogal grote poriën in de kernmembraan, veel
groter dan die in de celmembraan. In het waterige nucleoplasma zit een netwerk van
46 heel lange chromatinedraden. Elke chromatinedraad bestaat uit speciale eiwitten,
histonen genoemd, met daaromheen een nucleïnezuur gewikkeld. Het nucleïnezuur
is van een bepaald type en heet desoxyrubonucleïnezuur (DNA, A = acid). Als een
cel zich deelt, gaan de chromatinedraden spiraliseren. Ze worden dikker en zijn met
een microscoop zichtbaar. In dit stadium worden ze chromosomen genoemd. In het
menselijk lichaam bevatten alle lichaamscellen (behalve de geslachtscellen) 46
chromosomen. Ze komen in paren voor; de mens heeft dus 23 paar chromosomen. In
het nucleoplasma bevinden zich een of meerdere nucleoli (kernlichaampjes,
enkelvoud = nucleolus), waarin een ander type nucleïnezuur gemaakt wordt: het
ribonucleïnezuur (RNA).
De activiteiten in de cel worden vooral bepaald door de talloze biochemische
omzettingen in het cytoplasma, alle beïnvloed door enzymen. De enzymen en
overige eiwitten van het cytosol worden door de cel zelf gemaakt. Het menselijk
lichaam kan ik totaal meer dan 400.000 verschillende eiwitten maken. De aanmaak
van deze eiwitten (eiwitsynthese) wordt door het DNA in de celkern geregisseerd. In
het DNA liggen namelijk alle codes voor de eiwitsynthese besloten.
Gen
Een stukje DNA dat de code van een eiwit bevat heet een gen. Een gen kan uit
betrekkelijk weinig (honderd), maar ook uit duizenden nucleotiden bestaan.
- De student weet wat de TNM-classificatie inhoudt
De TNM classificatie van maligne tumoren (TNM) is het systeem voor de stadiëring
van kanker dat is ontwikkeld door de International Union Against Cancer (UICC). Elke
vorm van kanker heeft een eigen TNM classificatie. Voor de meeste tumoren is een
TNM classificatie ontwikkeld.
, Het TNM systeem helpt bij het kunnen maken van de behandelingskeuze. De
behandelingsprotocollen zijn namelijk vooral gebaseerd op het stadium van de ziekte.
Het TNM systeem laat toe makkelijk een indicatie van de prognose te maken. Het
TNM systeem maakt behandelingsresultaten vergelijkbaar tussen ziekenhuizen en
landen.
De T staat voor tumor en beschrijft de lokale uitbreiding, de N staat voor
lymfekliermetastasering (Engels: node) en de M staat voor metastase op afstand. De
waardes achter de letter (hier tussen haakjes) kunnen gebruikt worden om de
uitbreiding van een tumor te beschrijven, maar niet voor alle vormen van kanker
worden alle waarden gebruikt. Indien er onvoldoende onderzoek gedaan kon worden
om de T, N of M te bepalen, dient een 'x' achter de letter gecodeerd te worden
(bijvoorbeeld Mx).
De TNM kan bepaald worden op klinische informatie (lichamelijk onderzoek,
radiologisch onderzoek, enzovoort) en wordt dan voorafgegaan door een 'c'. Als de
TNM ook is gebaseerd op chirurgische informatie en anatoompathologisch onderzoek
wordt de TNM voorafgegaan door een 'p'. De T, N en M parameters kunnen verder
onderverdeeld worden in subcategorieën: bijvoorbeeld T1b en N2b.
Verplichte parameters
T (A, is, 0-4): grootte of directe uitbreiding van de primaire tumor, een hogere waarde
duidt op een slechtere prognose
N (0-3): uitbreiding naar regionale lymfeklieren. '0' betekent geen
lymfekliermetastasen, 1-3 betekent dat er metastasen in de regionale lymfeklieren
voorkomen (waarde afhankelijk van aantal en lokalisatie lymfekliermetastasen)
M (0-1): metastasen op afstand. '0' betekent geen metastase op afstand, '1' betekent
metastasen op afstand.
Andere parameters
G (1-4): de histologische gradering van tumoren. Deze kan variëren van goed
gedifferentieerd (lijken nog sterk op normale cellen) of anaplastisch (sterk afwijkend
van normale cellen)
R (0-2): of er na chirurgie resten van de tumor zijn achtergebleven.
