Gerechtelijke geneeskunde
1. Basisbegrippen
Deel 1: Definities
- Gerechtelijke geneeskunde:
▪ De toepassing van geneeskundige wetenschap en ervaring ter nadere opheldering van
gerezen rechtsvragen (Prof. Dr Zeldenrust)
▪ De studie van alle problemen die zich bij de rechtspleging kunnen voordoen, een
slechts met deskundige hulp v/e arts kunnen opgelost worden (Prof. Dr H.F. Roll)
▪ Truth or the nearest reasonable approach to it that is possible from what is observed is
the sole aim (Prof. Dr B. Knight)
- Gerechtelijke geneeskunde vs. forensische geneeskunde
▪ Arts ‘voor’ het gerecht
▪ Arts die ten dienste staat van maatschappij
↪ Dit vindt de prof een betere definitie aangezien men breder werkt dan enkel voor het gerecht
- Gerechtelijke geneeskunde
▪ Gerechtelijke geneeskunde = openbare orde (itt. geneeskunde = vertrouwensrelatie
tussen arts en patiënt)
▪ Medische gegevens verliezen privaat karakter: worden meegedeeld aan gerecht en
worden dus openbaar…
▪ Openbaar = markt = forum = forensische geneeskunde
Forensic pathology = a branch of medicine used for legal purpose and concerned with
determining cause of death, examination of injuries due to crime and negligence, and
examination of tissue samples relevant to crimes
↳ Forensic pathology is done by a forensic pathologist or medical examiner
- Aanwenden van medische kennis en kunde ter opheldering vd waarheid
▪ Onderzoek van ongewoon overlijden ⇒ forensische pathologie
▫ Medical examiner
▫ Thanatologie = de wetenschappelijke studie van de dood en de verliezen die
daardoor ontstaan
▫ Onderzoek van doden
▪ Onderzoek van ‘gekwetsten’ ⇒ forensische kliniek
▫ Onderzoek van levende personen
* Slachtoffers
* Verdachten
* Daders
▪ Onderzoek van biologische sporen ⇒ forensisch labo
▫ Physical evidence
- Verschillende deel-specialiteiten gerechtelijke geneeskunde
▪ Toxicologie ▪ Forensische beeldvorming
▪ Forensisch psychiatrie ▪ Forensische odontologie
▪ Forensische genetica DNA-fingerprints ▪ Antropologie
▪ Forensische bacteriologie - serologie
1
,Forensische wetenschappen (= forensic science) = De toepassing van alle
wetenschappen die kunnen worden aangewend bij het achterhalen vd waarheid en
gebruikt worden voor gerechtelijke doeleinden
Deel 2: Geschiedenis
/ 6e Babylonische Koning → Codex → “oog om oog”
▪ Beschrijving
▫ Vergoedingen voor artsen
▫ Straffen voor malpractice / behandelingen zonder resultaat
▫ Straffen afhankelijk van status patiënt
3000 - 1000 Dharmasastra
BC ▪ India
▪ Gebaseerd op Hindu rechtspraak
▪ Beschrijving
▫ Bevat medico-legale principes
▫ Vyavahara
* Vy = verschillende
* Ava = twijfel
* Hara = wegnemen
350 BC Arthasastra
▪ Medische kennis > gerechtelijk doeleinde
460 - 383 BC Hippocrates
▪ Beschrijving van lethaal karakter van letsels
▪ Onderscheid geloof - geneeskunde: ziekte geen straf van de goden
600 BC Lex Aquilla
▪ Beschrijving van lethaal karakter van letsels
44 BC Antistius
▪ Onderzocht lichaam van Julius Caesar op forum Romanum
▪ 23 steekwonden: 1 steekwonde tussen 1e & 2e rib was lethaal
483 - 585 Justinianus
▪ Codex Justinianus
▪ Geneesheren zijn geen gewone getuigen, maar geven eerder een
oordeel dan een getuigenis
600 Franken
▪ Lex Salica (Salische wetten)
▪ Behandelen erfeniskwesties, diefstal, moord & geweldplegingen
750 Karel De Grote
▪ Lex Saxonum
▪ Belang aan beschrijving van soorten letsels bij de beoordeling ernst
delict
1248 Hsi Yuan Lu
▪ “The washing away of wrongs”
2
, ▪ Adviezen voor medicolegaal onderzoek / Instructies voor post-mortem
onderzoek
▪ Herkennen van verdrinking (dood door verdrinking? lichaam in water
gegooid?)
▪ Onderzoek brandlijken (dood door brand? > roet in longen)
1532 Consitutio Criminalis Carolina
▪ Karel V
▪ Maakte geen melding van autopsie bij verdacht / gewelddadig overlijden
▪ In beste geval werden wonden ‘geopend’ om de diepte te bepalen of de
steekrichting
▪ Artsen dienden advies te verlenen of persoon sterk genoeg was om
marteling te ondergaan…
1514 - 1564 Andreas Vesalius
▪ “De hymani corporis fabrica libri septum”
▪ “Vader van de anatomie”
1682 - 1771 Giovanni Morgagni
▪ “Vader vd Pathologie”
▪ Bologna
▪ Was prosector bij Antonia Valsalva (leerling van Malpighi)
▪ Voerde autopsies uit en vergeleek de veranderingen in de organen bij ziekte
1510 - 1590 Ambroise Pare
▪ Franse legerarts / chirurg
▪ Gedetailleerde beschrijvingen van verwondingen en gewelddadige overlijdens
▪ Beschrijft effect van gewelddadige dood op de organen
▪ “Reports in Court” → procedure verslaggeving aan rechtbank
▪ Begin moderne forensische pathologie
1584 - 1649 Aolo Zacchia
▪ Lijfarts van Innocentius X
▪ Questiones Medicolegales
▪ Handboek tot in de laat 18e eeuw gebruikt
▪ “Father of Forensic Medicine”
1796 - 1864 Johan Casper
▪ Gerichtliche Leichenôffnung
1787 - 1853 Mathieu Orfila
1798 - 1879 Alphonse Devergie
▪ Médicine légal, théorique et pratique
Forensisch instituut
Vanaf 1885 ▪ Labo gerechtelijke geneeskunde prof. Charles De Visscher
1906 - 1986 ▪ Eerste voltijdse prof: Fréderic Thomas
- Vlaanderen?
▪ Vrijgevestigde forensisch pathologen
▪ Universitair forensisch instituten
▫ UZ Leuven ▫ UGent
▫ UZA ▫ VUB
3
, Deel 3: Arts & gerechtelijke geneeskunde
1. Elke arts
- Aangifte van besmettelijke ziekten
▪ MB 19 juni 2009: Vlaamse Regering
▪ Betreffende initiatieven om uitbreiding van schadelijke effecten, die veroorzaakt zijn door
biotische factoren, tegen te gaan, moeten volgende infecties gemeld worden:
▫ Antrax ▫ Hepatitis A ▫ Pokken
▫ Botulisme ▫ Hepatitis B (acuut) ▫ Psittacose
▫ Brucellose ▫ Influenza (aviaire & nieuwe variant) ▫ Rabiës
▫ Cholera ▫ Legionellose ▫ Salmonella typhi
▫ Chikungunya-infectie ▫ Leptospirose ▫ Scabiës, collectieve infectie
▫ Dengue ▫ Malaria ▫ Shigella-infectie
▫ Difterie ▫ Mazelen ▫ Syfilis
▫ Enterohemorragische Escherichia ▫ Invasieve Haemophilus ▫ Poliomyelitis inclusief
coli-infectie influenzae type b-infectie acute slappe parese
▫ Gastro-enteritis (collectief) ▫ Invasieve meningokokkeninfceties ▫ Voedselinfecties
▫ Gele koorts ▫ Streptococcus pyogenes ▫ Tuberculose
▫ Gonorroe ▫ Pertussis ▫ Westnijlvirusinfectie
▫ Tularemie ▫ Pest ▫ Zikavirusinfectie
▫ Virale hemorragische koorts ▫ Zorginfecties ▫ Vlektyfus
+ Elk vermoeden v/e ernstige infectie die een epidemisch karakter dreigt aan te nemen
of aangenomen heeft
- Aangifte van bevalling en geboorte
▪ Arts (of ziekenhuis) heeft verplicht ABS in kennis te stellen van bevalling (< 24u eerste werkdag)
▪ Aangifte van geboorte door ouders (art. 55 - 57 BW) < 15 dagen MODEL I
▪ Aangifte doodgeboren kind: Model III D
▫ 22 zwangerschapsweken
▫ Doodgeboren, maar levensvatbaar kind (criteria niet kennen):
* 180 dagen postconceptie (6 maanden zwangerschap)
* WHO: vanaf 22 zwangerschapsweken, 500g of 25cm bij geboorte
- Verplichte getuigschriften (door behandelend arts)
▪ Aangifte arbeidsongeval ▪ Levensverzekeringen
▪ Attesten inzake RIZIV / mutualiteiten ▪ Rechtstreeks overmaken aan adviserend geneesheer
▪ Aanvragen erkenning beroepsziekten
- Vaststellen overlijden
- Bloedproef
▪ Iedere arts kan gevorderd worden voor bloedafname (gerechtelijke bloedproef)
▪ Verkeer: + invullen verslag uitwendige tekens van dronkenschap
▪ Sinds 1999: vordering door PdK of OR voor bloedstaal (< drugs) of DNA
▪ Niet de behandelende arts
▪ Nooit bij medische contra-indicatie
▪ Nooit bij weigering
▪ 22 maart 1999: DNA → afname door OGP van haarwortels / wangslijmvlies
▪ Wanneer in opdracht door OR: toestemming betrokkene niet vereist
4
1. Basisbegrippen
Deel 1: Definities
- Gerechtelijke geneeskunde:
▪ De toepassing van geneeskundige wetenschap en ervaring ter nadere opheldering van
gerezen rechtsvragen (Prof. Dr Zeldenrust)
▪ De studie van alle problemen die zich bij de rechtspleging kunnen voordoen, een
slechts met deskundige hulp v/e arts kunnen opgelost worden (Prof. Dr H.F. Roll)
▪ Truth or the nearest reasonable approach to it that is possible from what is observed is
the sole aim (Prof. Dr B. Knight)
- Gerechtelijke geneeskunde vs. forensische geneeskunde
▪ Arts ‘voor’ het gerecht
▪ Arts die ten dienste staat van maatschappij
↪ Dit vindt de prof een betere definitie aangezien men breder werkt dan enkel voor het gerecht
- Gerechtelijke geneeskunde
▪ Gerechtelijke geneeskunde = openbare orde (itt. geneeskunde = vertrouwensrelatie
tussen arts en patiënt)
▪ Medische gegevens verliezen privaat karakter: worden meegedeeld aan gerecht en
worden dus openbaar…
▪ Openbaar = markt = forum = forensische geneeskunde
Forensic pathology = a branch of medicine used for legal purpose and concerned with
determining cause of death, examination of injuries due to crime and negligence, and
examination of tissue samples relevant to crimes
↳ Forensic pathology is done by a forensic pathologist or medical examiner
- Aanwenden van medische kennis en kunde ter opheldering vd waarheid
▪ Onderzoek van ongewoon overlijden ⇒ forensische pathologie
▫ Medical examiner
▫ Thanatologie = de wetenschappelijke studie van de dood en de verliezen die
daardoor ontstaan
▫ Onderzoek van doden
▪ Onderzoek van ‘gekwetsten’ ⇒ forensische kliniek
▫ Onderzoek van levende personen
* Slachtoffers
* Verdachten
* Daders
▪ Onderzoek van biologische sporen ⇒ forensisch labo
▫ Physical evidence
- Verschillende deel-specialiteiten gerechtelijke geneeskunde
▪ Toxicologie ▪ Forensische beeldvorming
▪ Forensisch psychiatrie ▪ Forensische odontologie
▪ Forensische genetica DNA-fingerprints ▪ Antropologie
▪ Forensische bacteriologie - serologie
1
,Forensische wetenschappen (= forensic science) = De toepassing van alle
wetenschappen die kunnen worden aangewend bij het achterhalen vd waarheid en
gebruikt worden voor gerechtelijke doeleinden
Deel 2: Geschiedenis
/ 6e Babylonische Koning → Codex → “oog om oog”
▪ Beschrijving
▫ Vergoedingen voor artsen
▫ Straffen voor malpractice / behandelingen zonder resultaat
▫ Straffen afhankelijk van status patiënt
3000 - 1000 Dharmasastra
BC ▪ India
▪ Gebaseerd op Hindu rechtspraak
▪ Beschrijving
▫ Bevat medico-legale principes
▫ Vyavahara
* Vy = verschillende
* Ava = twijfel
* Hara = wegnemen
350 BC Arthasastra
▪ Medische kennis > gerechtelijk doeleinde
460 - 383 BC Hippocrates
▪ Beschrijving van lethaal karakter van letsels
▪ Onderscheid geloof - geneeskunde: ziekte geen straf van de goden
600 BC Lex Aquilla
▪ Beschrijving van lethaal karakter van letsels
44 BC Antistius
▪ Onderzocht lichaam van Julius Caesar op forum Romanum
▪ 23 steekwonden: 1 steekwonde tussen 1e & 2e rib was lethaal
483 - 585 Justinianus
▪ Codex Justinianus
▪ Geneesheren zijn geen gewone getuigen, maar geven eerder een
oordeel dan een getuigenis
600 Franken
▪ Lex Salica (Salische wetten)
▪ Behandelen erfeniskwesties, diefstal, moord & geweldplegingen
750 Karel De Grote
▪ Lex Saxonum
▪ Belang aan beschrijving van soorten letsels bij de beoordeling ernst
delict
1248 Hsi Yuan Lu
▪ “The washing away of wrongs”
2
, ▪ Adviezen voor medicolegaal onderzoek / Instructies voor post-mortem
onderzoek
▪ Herkennen van verdrinking (dood door verdrinking? lichaam in water
gegooid?)
▪ Onderzoek brandlijken (dood door brand? > roet in longen)
1532 Consitutio Criminalis Carolina
▪ Karel V
▪ Maakte geen melding van autopsie bij verdacht / gewelddadig overlijden
▪ In beste geval werden wonden ‘geopend’ om de diepte te bepalen of de
steekrichting
▪ Artsen dienden advies te verlenen of persoon sterk genoeg was om
marteling te ondergaan…
1514 - 1564 Andreas Vesalius
▪ “De hymani corporis fabrica libri septum”
▪ “Vader van de anatomie”
1682 - 1771 Giovanni Morgagni
▪ “Vader vd Pathologie”
▪ Bologna
▪ Was prosector bij Antonia Valsalva (leerling van Malpighi)
▪ Voerde autopsies uit en vergeleek de veranderingen in de organen bij ziekte
1510 - 1590 Ambroise Pare
▪ Franse legerarts / chirurg
▪ Gedetailleerde beschrijvingen van verwondingen en gewelddadige overlijdens
▪ Beschrijft effect van gewelddadige dood op de organen
▪ “Reports in Court” → procedure verslaggeving aan rechtbank
▪ Begin moderne forensische pathologie
1584 - 1649 Aolo Zacchia
▪ Lijfarts van Innocentius X
▪ Questiones Medicolegales
▪ Handboek tot in de laat 18e eeuw gebruikt
▪ “Father of Forensic Medicine”
1796 - 1864 Johan Casper
▪ Gerichtliche Leichenôffnung
1787 - 1853 Mathieu Orfila
1798 - 1879 Alphonse Devergie
▪ Médicine légal, théorique et pratique
Forensisch instituut
Vanaf 1885 ▪ Labo gerechtelijke geneeskunde prof. Charles De Visscher
1906 - 1986 ▪ Eerste voltijdse prof: Fréderic Thomas
- Vlaanderen?
▪ Vrijgevestigde forensisch pathologen
▪ Universitair forensisch instituten
▫ UZ Leuven ▫ UGent
▫ UZA ▫ VUB
3
, Deel 3: Arts & gerechtelijke geneeskunde
1. Elke arts
- Aangifte van besmettelijke ziekten
▪ MB 19 juni 2009: Vlaamse Regering
▪ Betreffende initiatieven om uitbreiding van schadelijke effecten, die veroorzaakt zijn door
biotische factoren, tegen te gaan, moeten volgende infecties gemeld worden:
▫ Antrax ▫ Hepatitis A ▫ Pokken
▫ Botulisme ▫ Hepatitis B (acuut) ▫ Psittacose
▫ Brucellose ▫ Influenza (aviaire & nieuwe variant) ▫ Rabiës
▫ Cholera ▫ Legionellose ▫ Salmonella typhi
▫ Chikungunya-infectie ▫ Leptospirose ▫ Scabiës, collectieve infectie
▫ Dengue ▫ Malaria ▫ Shigella-infectie
▫ Difterie ▫ Mazelen ▫ Syfilis
▫ Enterohemorragische Escherichia ▫ Invasieve Haemophilus ▫ Poliomyelitis inclusief
coli-infectie influenzae type b-infectie acute slappe parese
▫ Gastro-enteritis (collectief) ▫ Invasieve meningokokkeninfceties ▫ Voedselinfecties
▫ Gele koorts ▫ Streptococcus pyogenes ▫ Tuberculose
▫ Gonorroe ▫ Pertussis ▫ Westnijlvirusinfectie
▫ Tularemie ▫ Pest ▫ Zikavirusinfectie
▫ Virale hemorragische koorts ▫ Zorginfecties ▫ Vlektyfus
+ Elk vermoeden v/e ernstige infectie die een epidemisch karakter dreigt aan te nemen
of aangenomen heeft
- Aangifte van bevalling en geboorte
▪ Arts (of ziekenhuis) heeft verplicht ABS in kennis te stellen van bevalling (< 24u eerste werkdag)
▪ Aangifte van geboorte door ouders (art. 55 - 57 BW) < 15 dagen MODEL I
▪ Aangifte doodgeboren kind: Model III D
▫ 22 zwangerschapsweken
▫ Doodgeboren, maar levensvatbaar kind (criteria niet kennen):
* 180 dagen postconceptie (6 maanden zwangerschap)
* WHO: vanaf 22 zwangerschapsweken, 500g of 25cm bij geboorte
- Verplichte getuigschriften (door behandelend arts)
▪ Aangifte arbeidsongeval ▪ Levensverzekeringen
▪ Attesten inzake RIZIV / mutualiteiten ▪ Rechtstreeks overmaken aan adviserend geneesheer
▪ Aanvragen erkenning beroepsziekten
- Vaststellen overlijden
- Bloedproef
▪ Iedere arts kan gevorderd worden voor bloedafname (gerechtelijke bloedproef)
▪ Verkeer: + invullen verslag uitwendige tekens van dronkenschap
▪ Sinds 1999: vordering door PdK of OR voor bloedstaal (< drugs) of DNA
▪ Niet de behandelende arts
▪ Nooit bij medische contra-indicatie
▪ Nooit bij weigering
▪ 22 maart 1999: DNA → afname door OGP van haarwortels / wangslijmvlies
▪ Wanneer in opdracht door OR: toestemming betrokkene niet vereist
4
