WOORDENLIJST SOCIOLOGIE
INLEIDING
Sociologie - Samenlevingskunde
- Wetenschap die bestudeert hoe de mensen
samenleven in allerhande sociale verbanden, door
welke wetmatigheden dat samenleven wordt
gestuurd en waarom
Sociologische verbeelding - Vermogen om afstand te nemen van de actuele
(Charles Wright Mills) toestand (bv. routines) + alternatief standpunt
innemen
o M.a.w. ervaring van dagelijkse werkelijkheid
is niet zonder betekenis, maar moet in haar
context kunnen geplaatst worden
- 3 componenten:
o Geschiedenis (hoe kwam een samenleving
tot stand + hoe verandert ze?)
o Biografie (welke mensen bevolken een
bepaalde samenleving?)
o Sociale structuur (hoe werken de
maatschappelijke instituties, wat zijn de
dominante instituties, hoe houden ze de
maatschappelijke orde in stand?)
Magische driehoek (Berger Illustratie van interactie tussen handelen en de structuren
en Luckmann)
Socialisatie Afstand nemen van
HOOFDSTUK 1
Padafhankelijkheid Gebeurtenissen uit het verleden hebben invloeden op
latere toestanden en ontwikkelingen
Contingent Als het anders had kunnen zijn dan het nu is (bv. wijze
waarop wij iets mooi of lelijk vinden, wijze waarop we
verliefd worden, hoe we ons eten klaarmaken, …)
Gezond verstand Het gaat om kennis die op onze dagelijkse ervaringen is
‘Common sense’ gebaseerd en aan de hand waarvan we zin geven aan de
situaties waarmee we worden geconfronteerd.
Onderscheid gezond verstand <-> sociologische aanpak:
- Meer zoeken naar onmiddellijke antwoorden op
concrete problemen dan om het achterhalen van
het ‘waarom’ van die problemen
, - Sociologie gaat op zoek naar verklaringen achter de
zichtbare problemen
Job demand-job control- Relatie tussen jobdesign en ziekte
model (Karaksek)
Substantieel perspectief Een welvarende samenleving als de onze moet aandacht
hebben voor het welzijn bij de arbeid.
Instrumenteel perspectief Vertrekt vanuit de kosten die gepaard gaan met een
slechte kwaliteit van de arbeid. Een slechte kwaliteit van de
arbeid leidt immers tot verhoogde kans op ziekte en
vandaar tot ziekteverzuim, verloop en vroegtijdig verlaten
van arbeidsmarkt.
Individu Elk individu maakt onontkoombaar deel uit van een
samenlevingsverband à vanaf geboorte leren we
individuele vaardigheden en sociale verkeersregels aan om
te kunnen overleven (stap voor stap stukken van
samenleving in ons opnemen)
Arbeidsethos De positieve waardering van arbeid. … is een vb. van
sociale feiten
Structuur Verwijst naar de samenhang tussen fenomenen, naar
regelmatigheden in de werkelijkheid. Een … helpt bij het
verklaren van de werkelijkheid
Latente Deprivatiemodel Stelling dat het psychische welbevinden verslechtert bij het
van Maria Jahoda wegvallen van betaalde arbeid
Sociologie - Wetenschap die de maatschappelijke patronen en
structuren bestudeert, in hun ontstaan,
voortbestaan en veranderen, en tevens het sociaal
handelen van mensen in de interactie met deze
patronen en structuren
- Samenlevingskunde
Sociaal handelen Handelen is enkel … voor zover het rechtstreeks of
onrechtstreeks wordt beïnvloed door handelen van
anderen.
Patronen Min of meer vaste … van dat sociaal handelen, die op hun
beurt dat sociaal handelen zullen sturen. Het gaat over
gedrags…. Vb. tafelmanieren, …
2 soorten patronen:
- Positionele Wordt meteen zichtbaar via interactie-en
patronen communicatiepatronen
(gedragspatronen)
, - Symbolische Gaan over al dan niet geïnstutionaliseerde opvattingen:
patronen waarden en normen, doelstellingen en verwachtingen.
(cultuurpatronen) Deze opvattingen sturen het handelen van mensen
Fatalistische zelfdoding Te wijten aan te sterk verankerd zijn van normen en
waarden in het individu
Anomische zelfdoding Ten gevolge van het feit dat individuen in die
samenlevingen de waarden en normen te weinig in hun
persoonlijkheid verankerend (vaak pubers)
Altruïstische zelfdoding Te wijten aan een te sterke sociale cohesie (extreem trouw
aan gemeenschap)
Egoïstische/individuele Te wijten aan afbrokkeling van sociale cohesie
zelfdoding
HOOFDSTUK 2
Cultuurrelativisme Rekening houden met cultuurgewoonten en begrip kunnen
opbrengen
Perverse effecten Effecten die tegengesteld zijn aan de oorspronkelijke
bedoelingen
Puriteinse waarden Leiden tot inzichten die op den duur de religieuze
leerstellingen ondergroeven (volgens Merton), stimuleren
de studie naar de natuur
Simplistische gedachte Individu: vrijheid en ongebondenheid
Samenleving: dwang (belemmering van de vrijheid) en
gebondenheid
Mangelwesen We zijn van nature een cultuurwezen
We gaan voortdurende relaties aan met anderen à
hierdoor ondergaan we ook hun invloed
Menselijke conditie Mensen worden ‘in de wereld geworpen’
2 zijnsgebieden:
- In-zich-zijn (en-soi) Het zijn van de stoffelijke dingen
- Voor-zich-zijn (pour- Het bewustzijn dat gekenmerkt wordt door intentionaliteit
soi)
Vervreemding of aliëntatie Het behoort tot de essentie van het menselijke bestaan dat
zijn scheppingen een eigen leven gaan leiden en zich zelfs
tegen hem keren
Arbeidsvervreemding Om te overleven is de arbeider verplicht om voor een
ander te werk à zijn arbeid verwordt tot iets wat buiten
zichzelf hemzelf en zelfs tegenover hem staat
INLEIDING
Sociologie - Samenlevingskunde
- Wetenschap die bestudeert hoe de mensen
samenleven in allerhande sociale verbanden, door
welke wetmatigheden dat samenleven wordt
gestuurd en waarom
Sociologische verbeelding - Vermogen om afstand te nemen van de actuele
(Charles Wright Mills) toestand (bv. routines) + alternatief standpunt
innemen
o M.a.w. ervaring van dagelijkse werkelijkheid
is niet zonder betekenis, maar moet in haar
context kunnen geplaatst worden
- 3 componenten:
o Geschiedenis (hoe kwam een samenleving
tot stand + hoe verandert ze?)
o Biografie (welke mensen bevolken een
bepaalde samenleving?)
o Sociale structuur (hoe werken de
maatschappelijke instituties, wat zijn de
dominante instituties, hoe houden ze de
maatschappelijke orde in stand?)
Magische driehoek (Berger Illustratie van interactie tussen handelen en de structuren
en Luckmann)
Socialisatie Afstand nemen van
HOOFDSTUK 1
Padafhankelijkheid Gebeurtenissen uit het verleden hebben invloeden op
latere toestanden en ontwikkelingen
Contingent Als het anders had kunnen zijn dan het nu is (bv. wijze
waarop wij iets mooi of lelijk vinden, wijze waarop we
verliefd worden, hoe we ons eten klaarmaken, …)
Gezond verstand Het gaat om kennis die op onze dagelijkse ervaringen is
‘Common sense’ gebaseerd en aan de hand waarvan we zin geven aan de
situaties waarmee we worden geconfronteerd.
Onderscheid gezond verstand <-> sociologische aanpak:
- Meer zoeken naar onmiddellijke antwoorden op
concrete problemen dan om het achterhalen van
het ‘waarom’ van die problemen
, - Sociologie gaat op zoek naar verklaringen achter de
zichtbare problemen
Job demand-job control- Relatie tussen jobdesign en ziekte
model (Karaksek)
Substantieel perspectief Een welvarende samenleving als de onze moet aandacht
hebben voor het welzijn bij de arbeid.
Instrumenteel perspectief Vertrekt vanuit de kosten die gepaard gaan met een
slechte kwaliteit van de arbeid. Een slechte kwaliteit van de
arbeid leidt immers tot verhoogde kans op ziekte en
vandaar tot ziekteverzuim, verloop en vroegtijdig verlaten
van arbeidsmarkt.
Individu Elk individu maakt onontkoombaar deel uit van een
samenlevingsverband à vanaf geboorte leren we
individuele vaardigheden en sociale verkeersregels aan om
te kunnen overleven (stap voor stap stukken van
samenleving in ons opnemen)
Arbeidsethos De positieve waardering van arbeid. … is een vb. van
sociale feiten
Structuur Verwijst naar de samenhang tussen fenomenen, naar
regelmatigheden in de werkelijkheid. Een … helpt bij het
verklaren van de werkelijkheid
Latente Deprivatiemodel Stelling dat het psychische welbevinden verslechtert bij het
van Maria Jahoda wegvallen van betaalde arbeid
Sociologie - Wetenschap die de maatschappelijke patronen en
structuren bestudeert, in hun ontstaan,
voortbestaan en veranderen, en tevens het sociaal
handelen van mensen in de interactie met deze
patronen en structuren
- Samenlevingskunde
Sociaal handelen Handelen is enkel … voor zover het rechtstreeks of
onrechtstreeks wordt beïnvloed door handelen van
anderen.
Patronen Min of meer vaste … van dat sociaal handelen, die op hun
beurt dat sociaal handelen zullen sturen. Het gaat over
gedrags…. Vb. tafelmanieren, …
2 soorten patronen:
- Positionele Wordt meteen zichtbaar via interactie-en
patronen communicatiepatronen
(gedragspatronen)
, - Symbolische Gaan over al dan niet geïnstutionaliseerde opvattingen:
patronen waarden en normen, doelstellingen en verwachtingen.
(cultuurpatronen) Deze opvattingen sturen het handelen van mensen
Fatalistische zelfdoding Te wijten aan te sterk verankerd zijn van normen en
waarden in het individu
Anomische zelfdoding Ten gevolge van het feit dat individuen in die
samenlevingen de waarden en normen te weinig in hun
persoonlijkheid verankerend (vaak pubers)
Altruïstische zelfdoding Te wijten aan een te sterke sociale cohesie (extreem trouw
aan gemeenschap)
Egoïstische/individuele Te wijten aan afbrokkeling van sociale cohesie
zelfdoding
HOOFDSTUK 2
Cultuurrelativisme Rekening houden met cultuurgewoonten en begrip kunnen
opbrengen
Perverse effecten Effecten die tegengesteld zijn aan de oorspronkelijke
bedoelingen
Puriteinse waarden Leiden tot inzichten die op den duur de religieuze
leerstellingen ondergroeven (volgens Merton), stimuleren
de studie naar de natuur
Simplistische gedachte Individu: vrijheid en ongebondenheid
Samenleving: dwang (belemmering van de vrijheid) en
gebondenheid
Mangelwesen We zijn van nature een cultuurwezen
We gaan voortdurende relaties aan met anderen à
hierdoor ondergaan we ook hun invloed
Menselijke conditie Mensen worden ‘in de wereld geworpen’
2 zijnsgebieden:
- In-zich-zijn (en-soi) Het zijn van de stoffelijke dingen
- Voor-zich-zijn (pour- Het bewustzijn dat gekenmerkt wordt door intentionaliteit
soi)
Vervreemding of aliëntatie Het behoort tot de essentie van het menselijke bestaan dat
zijn scheppingen een eigen leven gaan leiden en zich zelfs
tegen hem keren
Arbeidsvervreemding Om te overleven is de arbeider verplicht om voor een
ander te werk à zijn arbeid verwordt tot iets wat buiten
zichzelf hemzelf en zelfs tegenover hem staat
