Samenvatting milieurecht - omgevingsrecht

Omgevingsrecht
Aspecten van omgevingsrecht
Doel van de cursus
- Selectie van items van Vl omgevingsrecht op hoofdlijnen met klemtoon op wetgeving
Opbouw:
1. Informatie verzamelen: milieu-effectenrapportage
2. Omgevingskwaliteit: milieukwaliteitsnormen
3. Omgevingsplannen
4. Bindende regels: vergunningen en andere instrumenten
o Cruciaal aspect in de cursus (!)
5. Handhaving

Examen: praktische kant van de zaak (open boek examen over de opdracht/ casus) ½ van de punten

Begrippen, doelstellingen, beginselen, bronnen
Van milieurecht naar omgevingsrecht
Sinds jaren 70 een enorme boom heeft gekend (!)
Club van Rome: grenzen aan de groei  trigger geweest dat het niet zo goed ging
Bescherming, beheer, sanering en verbetering van het leefmilieu (inclusief menselijke gezondheid als deel van
het ecosysteem)

Milieurecht:
- Milieuhygiënerecht
o Binnen het milieurecht (oudste) die de regelgeving gaat opstellen voor het voorkomen van
verontreiniging en als die voorkomt die te gaan saneren
o Instrumenten
 Exploitatievergunning IIOA’s  ingedeelde richtingen (H omgevingsvergunning):
beslist of bepaalde verontreinigde activiteit al dan niet wordt toegelaten
 Milieuvergunningsdecreet van 1985: VLAREM I en II en vergunningverlening met
betrekking tot hinderlijke inrichtingen (IOA) bouwen op die traditie.
- Ruimtelijk ordeningsrecht (= ruimtelijk bestuursrecht)
o Rechtstak die zich bezighoudt met de inrichting van de ruimte
o Logische bestemming: waar werken en waar wonen…
o Ruimtelijke planning -> ruimtelijke vergunning (stedenbouwkundige planning)
 Zoals infrastructuur voor wonen, landbouw of industrie)
 Bescherming mens en milieu: zoals afbakenen van groene gebieden of voorzien van
buffergebieden
 Regels voor MER voor plannen en regels waterbeleid (zoals afbakenen van
oeverzones of watergevoelige openruimtegebieden om ruimte voor water te
creeëren)
o Visuele esthetische ruimte  welke normen specifiek voldoen
o Vergunningverlening voor stedenbouwkundige handelingen is versmolten met de
milieuvergunning onder de naam omgevingsvergunningverlening
- Natuurbehoudsrecht
o Relatief oude rechtstak
o Jacht, bescherming van dieren en planten
o Bescherming, beheer en ontwikkeling van de natuurwaarden
 Biotoopbescherming en soortenbescherming
o Bescherming van de natuur kan bijdrage aan milieu hygiënische toestand  bepalend




1

, o Komt vaak in interactie met andere rechten (milieuhygiënerecht of ruimtelijke
omgevingsrecht)
o Vergunningverlening voor wijzigen KLE en vegetaties is ook versmolten onder de naam
omgevingsvergunningverlening
- Onroerend erfgoedrecht
o Verzamelnaam voor monumenten, archeologische sites en landschappen
o Recht dat de erfgoed waarde beoogt te beschermen (regelgeving van landschappen,
monumenten) die door de overheid zijn erkend
- Regelgeving natuurlijke rijkdommen
o Groeven en graverijen die grote littekens in het landschap achterlaten en milieuproblemen
zoals lawaaihinder, fijnstof, verstoren van grondwatertafels met zich brengen, en op
energievoorziening.
- Klimaatrecht
o Rechtsregels mbt klimaatbeleidsdoelen, het beheersen van klimaatverstorende factoren,
voornamelijk emissies van broeikasgassen (zoals het emissiehandelssysteem (ETS)), en de
adaptatie aan de gevolgen van de klimaatverandering
o Niet echt een rechtsgebied, alles komt daar een beetje samen
o Transversaal rechtsgebied: waar andere beleidsdomeinen betrokken zijn (mobiliteitsbeleid,
huisvestingsgebied, energiebeleid en landbouwbeleid)
Omgevingsrecht:
(Sectoraal: de bescherming van diverse milieucompartimenten, zoals het oppervlaktewater, de lucht of de bodem, of
naargelang de betrokken milieusectoren, zoals milieuhygiënerecht, ruimtelijke-ordeningsrecht, waterrecht of
natuurbehoudsrecht)
- Van sectoraal naar integraal milieubeleid en recht
o Een pak wetgeving specifiek voor een bepaald milieubestanddeel (zoals water etc)
o Dit had weinig zin  leefomgeving is één en gaan met elkaar in interactie
o Meer geïntegreerde vergunningverlening: Alles in één vergunning  gecombineerde
praktijken  makkelijker om af te wegen
 = één Vlaamse milieuvergunning (o.a. exploitatievergunning, lozingsvergunning,
vergunning tot bescherming grondwater)
 Werd ook gekoppeld aan stedenbouwkundige vergunning
o Integratie volstond niet op een optelsom te maken van de verschillende rechtssystemen 
breder omgevingsrecht om alles samen in één beoordeling vatten (Vl + Ned)
 Omgevingswaarde: water, bodem en lucht  definiëren in alomvattende
kwaliteitsnormen
 Goede beoordeling van interactie -> onderlinge samenhang
 Europees: integraal waterbeleid in het waterwetboek: de nadruk op hoe interageert
water(kwal/kwan) met andere elementen zoals aquatische natuur en
veiligheidsaspecten
- Enkele stapstenen: milieuvergunningsdecreet (1985) – omgevingsvergunning (2014)
o Integratie volstond niet op een optelsom te maken van de verschillende rechtssystemen 
breder omgevingsrecht om alles samen in één beoordeling vatten

Doelstellingen en beginselen van omgevingsrecht en hun juridische waarde
Doelstellingen
- Duurzame ontwikkeling
o Intergenerationeel denken (!) verder kijken dan de neus lang is
 Lange termijn denken (!)
 Verankerd in wetgeving (Belgische grondwet): voornamelijk in de beleidsplanning/
ruimtelijk ordeningsrecht  2050 (vb. natuurbehoud Natura 2000 gebieden)
o Internationaal denken: denken aan andere wereld
 Internationale doorbraak in 1987: our common future (Brundtland)
 Vb. water: waterverontreiniging aan de grens en daar zijn plan wel trekken



2

, - Hoog beschermingsniveau
o Typische Europese doelstelling
o Interpretatiebeginsel en de lat zo hoog mogelijk leggen
Beginselen
Zowel op Europees als op Vlaams niveau
Omgevingsrechtelijke beginselen niet opgenomen in DABM, maar participatiebeginsel wel in DIWB
- Vervuiler betaalt beginsel
o Opdraaien voor de kosten van een milieuverstoring (kosten mag je niet afwentelen)
o Niet zo evident: heel wat vervuilende activiteiten werden vroeger gesubsidieerd (zoals voor
arbeid)
o Vb. Milieuheffingen voor afvalregelgeving
- Voorzorgsbeginsel
o Waar rook is, is vuur: als er indicatie zijn van bepaalde activiteiten die aanleiding geven tot
schade  niet wachten tot het absolute bewijs is geleverd om maatregelen te nemen (BIJ
TWIJFEL = HANDELEN) zeer belangrijke wetgeving
o RISICO VOORKOMEN
o Belangrijke rol in beleid rond klimaatverandering en natuurbehoud
- Preventiebeginstel
o Liever voorkomen, dan genezen (niet herstellen of ongedaan maken van
milieuverontreiniging) -> gaat in tegen curatief handelen
o Door organisatie van bepaalde activiteiten dat men eigenlijk maatregelen moet nemen voor
milieuschade voorkomen
o BBT’s tot een minimum
o Bronbeginsel: als er dan toch een bepaalde verontreiniging ontstaan, beter bestrijden aan de
bron dan te gaan saneren als deze elder ontstaat
 VB. Stikstof (NOX) beter ondervangen aan de bron dan eerder te gaan opkuisen in de
gebieden waar deze neervallen
- Stand-still beginstel
o Als omgevingskwaliteit goed is, moet men deze beschermen en mag de kwaliteit niet gaan
verslechten
 Uitz: Tenzij men dit doet als doel voor hoger algemeen belang
o Verslechteringsverbod
o Vervat in ART 23: iedereen heeft recht op een menswaardig bestaan, iedereen heeft recht op
een gezond leefmilieu
- Integratiebeginsel
o Leefmillieu is een zaak van eenieder, ongeacht welke activiteit
o Vrijwaren van leefmilieu is niet alleen bevoegdheid van minister maar door alle facetten van
beleid!
 Vb. mobiliteitsbeleid, huisvestigingsbeleid: isoleren van sociale woningen (energie
wetgeving)
o Milieubescherming opladen in andere beleidsdomeinen
 MER en andere omgevingsrechtelijke toetsen (bv watertoets, natuurtoets) geven
toepassing aan dit beginsel

Juridische betekenis
- Overheid van beginselen en doelstellingen is de geadresseerde en niet de burger.
o Eg zo creëert het voorzorgsbeginsel geen rechtstreekse rechtsplicht in hoofde van de
exploitant van een hinderlijke inrichting.
 Wel in vergunningverlening.
- Verankert in internationale teksten (Europees)
o Maakt deel uit van primair Europees recht: Europees verdrag van de Europese unie




3

, Rechtsbronnen van het Vlaamse omgevingsrecht en het belang van Europees recht
Rechtsbronnen (= grondslag van milieu of omgevingsrecht)
- Wetgeving
o Bindend voor iedereen  we hebben geen presidentenrecht
- Rechtspraak
o Europese rechtspraak: die geeft een bindende interpretatie over de richtlijn
o Belangrijke bron van recht zonder gelijkstelling aan wetgeving

Voor omgevingsrecht zijn verschillende regelingsniveaus van belang
- Internationaal (ook over de grenzen heen)
o Gewoonterechten: zeerecht
o Gewoonterecht, internationele rechtsbeginselen en rechterlijke uitspraken door
internationale gerechtshoven
 Laatste decennia vooral verdragen -> staten moeten verdrag ondertekenen om
partij te worden
o Recht van de VN (mondiaal): belangrijke milieuconferenties plaatsgevonden (vb. 72
stockholm ~ grenzen aan de groei etc)
 VN milieuprogramma: belangrijke rol inzake internationale handel in bedreigde en
in het wild levende dieren- en plantensoorten
 Juli 2022 VN: het recht op een schoonleefmilieu is herkend
o OESO: economische instrumenten
o Raad van Europa (niet de Europese unie, Turkije is raad van Europa): orgaan inzien op de
mensenrechten + milieu: verdrag behoud van dieren en planten en een natuurlijk milieu (->
verdrag van Bern (moederverdrag van habitatrichtlijnen))
 Europees verdrag met de rechten van de mens: toegepast als instrument ter
bescherming van bepaalde rechten in verhouding van milieuproblemen (!)
o Benelux: jacht en vogelbescherming, natuurbehoud en landschapsbescherming en vrije
vismigratie
- Europese Unie (doorwerking EU-recht) tekenen van verdrag van Europa: deel van de wetgevende
macht richting hogere organen
o Raad bevoegd voor het Leefmilieu (Belgiê wordt bijgestaan door minister van leefmilieu)
 Raad kan niet- bindende aanbevelingen of resoluties aannemen.
o Europese Commissie: impuls milieubeleid (voorstellen van raadsbeslissingen uitwerken)
o Europees Parlement: meebeslissingsbevoegdheid
o Verordeningen
 Direct toepasselijk en verbindend in lidstaten zelf (moeten niet worden omgezet
door lidstaten zelf)
 Eg -> regulering van handel van beschermde dieren en planten door controle
handelsverkeer (CITES-verordening)
 EVOA- verordening: het overbrengen van afvalstoffen
 REACH- verordening: chemische samenstelling van producten
 Europese klimaatwet
o Leefmilieurichtlijnen
 Ricthlijn schrijft voor welke gedragingen strafrechtelijk worden aangepakt door
lidstaten (indien niet naleven: inbreukprocedure)
 Habitatrichtlijnen …
o Europees Hof van Justitie
 Aangeeft of nationale staat op een correcte manier de richtlijn heeft omgezet ->
controle EU-recht (bindend)
o Mensenrechten (– en verdragen)
 VN




4