Hoofdstukken/paragrafen VIC 10 voorbereiding uit boek Prins & Braet
6.3: Risico- en beschermende factoren in het gezin
Risicofactoren = factoren die de kans op psychopathologie bij het kind verhogen.
Beschermende factoren = factoren die een optimale ontwikkeling stimuleren/factoren die
bescherming bieden tegen aanwezige risico's.
6.3.1: Proximale gezinsfactoren
Proximale factoren = hebben betrekking op de alledaagse interactie tussen ouder en kind.
→ onderscheid tussen opvoedingsgedrag en de kwaliteit van de ouder-kindrelatie
(concept van de kwaliteit van de ouder-kindrelatie is breder dan het concept
opvoedingsgedrag, omdat het meer aspecten van de ouder-kindrelatie impliceert dan alleen
gedrag)
6.3.2: Dimensies van opvoedingsgedrag
Het opvoedingsgedrag wordt vaak getypeerd m.b.v. 2 centrale dimensies:
1. ondersteuning (bijv. bemoedigen, accepteren, helpen)
2. controle (gedrag van het kind sturen)
→ sluiten aan bij de 2 belangrijkste functies die ouders vervullen:
1. Bevredigen van de affectieve behoeften van het kind en het creëren van een
verzorgende, beschermende omgeving waarin het kind kan leren en zich als individu
kan ontwikkelen.
2. Overdracht van kennis, waarden en normen, structuur bieden en ervoor zorgen dat
het kind zich leert aanpassen aan de regels en omgangsnormen die gelden in de
samenleving waarin het kind opgroeit.
Verschillende opvoedingsstijlen (= combinatie van de twee genoemde dimensies):
- autoritatieve = ouders zijn warm en ondersteunend naar hun kinderen, maar
tegelijkertijd stellen ze ook grenzen en controleren ze het gedrag van het kind.
- autoritaire = ouders overleggen weinig, stellen veel regels en beperkingen zonder
uitleg te geven en verwachten directe gehoorzaamheid.
- permissieve = ouders zijn wel warm, accepterend en betrokken bij het kind, maar ze
stellen nauwelijks eisen aan het gedrag van het kind.
- onverschillig = ouders zijn weinig betrokken en geïnteresseerd in het kind.
Kinderen ontwikkelen het meest positief als het opvoedingsgedrag van ouders gekenmerkt
wordt door een hoge mate van warmte en ondersteuning, door democratische en
autoritatieve controle.
6.3.6: De ouder-kindrelatie
Een belangrijk concept in theorieën over opvoeding en afwijkende ontwikkeling is
gehechtheid.
→ nadruk op kwaliteit van ouder-kindrelatie
, Gehechtheidstheorie Bowlby = kinderen vormen tijdens de vroege kinderjaren een intern
werkmodel van gehechtheid, gebaseerd op ervaringen met gehechtheidsfiguren.
Een sterke band met de ouder beschermt jongeren tegen negatieve omgevingsinvloeden. .
Uit onderzoek blijkt dat veilige gehechtheid een beschermende factor is tegen de
ontwikkeling van probleemgedrag.
Een gebrek aan ervaren veiligheid en onzekerheid over de beschikbaarheid van de ouders
in tijden van hoge stress, blijkt samen te hangen met buitensporig zoeken naar geruststelling
door jongeren, wat resulteert in afwijzing door anderen. Deze negatieve interpersoonlijke
ervaringen resulteren op hun beurt in een verhoogd risico op ernstige depressie.
8.1.1: Cultuurgebonden verschillen en acculturatie als bron van problemen
Acculturatie wordt veelvuldig verantwoordelijk gehouden voor emotionele en sociale
problemen van migranten.
→ In acculturatie spelen behoud en verlies van cultuur een belangrijke rol.
Immigratie betekent voor de kinderen niet slechts het opgeven van sociale contacten op de
Antillen, maar ook een proces van herwaardering van kennis, vaardigheden en waarden, dat
gepaard gaat met processen van cultuurverlies op individueel niveau.
→ Cultuurverlies is voor veel migranten een pijnlijk proces.
8.1.2: Jonge vluchtelingen
Bij 50% van de jongeren bleek er in onderzoek sprake van ernstige en aanhoudende
psychische problemen. Deze problemen bleken samen te hangen met het aantal door
jongeren gerapporteerde traumatische ervaringen. Daarbij gaat het om oorlog, maar ook om
verlies van sociale en emotionele banden zoals het verliezen van ouders en andere
familieleden.
In het geval van vluchtelingen zijn die trauma’s en de acculturatie echter ten nauwste
verbonden. Zij vluchtten doorgaans weg uit oorlogsgebieden waar cultureel en etnisch
verschillende groepen op elkaar botsten en elkaar het licht in de ogen niet gunden. Er is
sprake van een gewelddadig acculturatieconflict dat uitmondde in vluchten en daarmee in
een hevige ervaring van cultuurverlies.
8.3.1: Ouder-kind conflicten
Immigratie jongeren passen zich sneller aan dan hun ouders aan de nieuwe leefomgeving.
Door dit verschil in acculturatiesnelheid tussen ouders en hun kinderen zou er meer
onenigheid zijn in migrantengezinnen over de verantwoordelijkheden en verplichtingen van
de kinderen in het gezin.
→ Die onenigheid zou aanleiding zijn tot spanningen, die op hun beurt een negatieve
invloed zouden hebben op het welbevinden en het sociale gedrag van de jongeren.
Migrantengezinnen worden niet eenvoudig gekenmerkt door meer conflicten dan
autochtoon-Nederlandse gezinnen.
6.3: Risico- en beschermende factoren in het gezin
Risicofactoren = factoren die de kans op psychopathologie bij het kind verhogen.
Beschermende factoren = factoren die een optimale ontwikkeling stimuleren/factoren die
bescherming bieden tegen aanwezige risico's.
6.3.1: Proximale gezinsfactoren
Proximale factoren = hebben betrekking op de alledaagse interactie tussen ouder en kind.
→ onderscheid tussen opvoedingsgedrag en de kwaliteit van de ouder-kindrelatie
(concept van de kwaliteit van de ouder-kindrelatie is breder dan het concept
opvoedingsgedrag, omdat het meer aspecten van de ouder-kindrelatie impliceert dan alleen
gedrag)
6.3.2: Dimensies van opvoedingsgedrag
Het opvoedingsgedrag wordt vaak getypeerd m.b.v. 2 centrale dimensies:
1. ondersteuning (bijv. bemoedigen, accepteren, helpen)
2. controle (gedrag van het kind sturen)
→ sluiten aan bij de 2 belangrijkste functies die ouders vervullen:
1. Bevredigen van de affectieve behoeften van het kind en het creëren van een
verzorgende, beschermende omgeving waarin het kind kan leren en zich als individu
kan ontwikkelen.
2. Overdracht van kennis, waarden en normen, structuur bieden en ervoor zorgen dat
het kind zich leert aanpassen aan de regels en omgangsnormen die gelden in de
samenleving waarin het kind opgroeit.
Verschillende opvoedingsstijlen (= combinatie van de twee genoemde dimensies):
- autoritatieve = ouders zijn warm en ondersteunend naar hun kinderen, maar
tegelijkertijd stellen ze ook grenzen en controleren ze het gedrag van het kind.
- autoritaire = ouders overleggen weinig, stellen veel regels en beperkingen zonder
uitleg te geven en verwachten directe gehoorzaamheid.
- permissieve = ouders zijn wel warm, accepterend en betrokken bij het kind, maar ze
stellen nauwelijks eisen aan het gedrag van het kind.
- onverschillig = ouders zijn weinig betrokken en geïnteresseerd in het kind.
Kinderen ontwikkelen het meest positief als het opvoedingsgedrag van ouders gekenmerkt
wordt door een hoge mate van warmte en ondersteuning, door democratische en
autoritatieve controle.
6.3.6: De ouder-kindrelatie
Een belangrijk concept in theorieën over opvoeding en afwijkende ontwikkeling is
gehechtheid.
→ nadruk op kwaliteit van ouder-kindrelatie
, Gehechtheidstheorie Bowlby = kinderen vormen tijdens de vroege kinderjaren een intern
werkmodel van gehechtheid, gebaseerd op ervaringen met gehechtheidsfiguren.
Een sterke band met de ouder beschermt jongeren tegen negatieve omgevingsinvloeden. .
Uit onderzoek blijkt dat veilige gehechtheid een beschermende factor is tegen de
ontwikkeling van probleemgedrag.
Een gebrek aan ervaren veiligheid en onzekerheid over de beschikbaarheid van de ouders
in tijden van hoge stress, blijkt samen te hangen met buitensporig zoeken naar geruststelling
door jongeren, wat resulteert in afwijzing door anderen. Deze negatieve interpersoonlijke
ervaringen resulteren op hun beurt in een verhoogd risico op ernstige depressie.
8.1.1: Cultuurgebonden verschillen en acculturatie als bron van problemen
Acculturatie wordt veelvuldig verantwoordelijk gehouden voor emotionele en sociale
problemen van migranten.
→ In acculturatie spelen behoud en verlies van cultuur een belangrijke rol.
Immigratie betekent voor de kinderen niet slechts het opgeven van sociale contacten op de
Antillen, maar ook een proces van herwaardering van kennis, vaardigheden en waarden, dat
gepaard gaat met processen van cultuurverlies op individueel niveau.
→ Cultuurverlies is voor veel migranten een pijnlijk proces.
8.1.2: Jonge vluchtelingen
Bij 50% van de jongeren bleek er in onderzoek sprake van ernstige en aanhoudende
psychische problemen. Deze problemen bleken samen te hangen met het aantal door
jongeren gerapporteerde traumatische ervaringen. Daarbij gaat het om oorlog, maar ook om
verlies van sociale en emotionele banden zoals het verliezen van ouders en andere
familieleden.
In het geval van vluchtelingen zijn die trauma’s en de acculturatie echter ten nauwste
verbonden. Zij vluchtten doorgaans weg uit oorlogsgebieden waar cultureel en etnisch
verschillende groepen op elkaar botsten en elkaar het licht in de ogen niet gunden. Er is
sprake van een gewelddadig acculturatieconflict dat uitmondde in vluchten en daarmee in
een hevige ervaring van cultuurverlies.
8.3.1: Ouder-kind conflicten
Immigratie jongeren passen zich sneller aan dan hun ouders aan de nieuwe leefomgeving.
Door dit verschil in acculturatiesnelheid tussen ouders en hun kinderen zou er meer
onenigheid zijn in migrantengezinnen over de verantwoordelijkheden en verplichtingen van
de kinderen in het gezin.
→ Die onenigheid zou aanleiding zijn tot spanningen, die op hun beurt een negatieve
invloed zouden hebben op het welbevinden en het sociale gedrag van de jongeren.
Migrantengezinnen worden niet eenvoudig gekenmerkt door meer conflicten dan
autochtoon-Nederlandse gezinnen.
