,Inhoud
Peritonitis en ileus................................................................................................................... 2
Peritonitis............................................................................................................................. 2
Ileus..................................................................................................................................... 4
Verpleegkundig leiderschap....................................................................................................7
Verpleegkundig leiderschap.................................................................................................8
De zeven eigenschappen van Covey...................................................................................8
Zelfmanagement................................................................................................................... 11
Zelfmanagement................................................................................................................ 11
Samenwerken....................................................................................................................... 15
Samenwerken....................................................................................................................15
Schriftelijke rapportage..........................................................................................................20
Verslaglegging................................................................................................................... 20
Zorgplan opstellen.................................................................................................................23
Zorgplan opstellen.............................................................................................................24
WKGGZ................................................................................................................................ 25
De wet............................................................................................................................... 26
Verpleegtechnische vaardigheden........................................................................................26
Bloedafname via venapunctie............................................................................................27
Infusie perifere canule.......................................................................................................29
,Peritonitis en ileus
Aantal vragen: 10
Leerdoelen:
Uitleggen wat een peritonitis is en hoe een peritonitis kan ontstaan;
De verschijnselen van een peritonitis beschrijven en verklaren;
Aangeven welke acties / maatregelen de verpleegkundige dient te nemen bij
peritonitis;
Beschrijven wat een ileus is en wat de verschijnselen daarbij zijn;
Peritonitis
16.1 Peritonitis
Peritoneum: bekleedt de vrije
buikholte en vrijwel alle organen
die zich erin bevinden.
Peritonitis: een ontsteking van
het buikvlies. Bij algehele
peritonitis komt dus het
verschijnsel acute buik voor.
Lokale peritonitis: is op een
bepaalde manier gemanifesteerd
Algehele peritonitis: het hele
buikvlies is ontstoken
Meestal begint een ontsteking
aan het peritoneum lokaal (buikwand kant) maar kan zich zo uitbreiden dat het hele buikvlies
is ontstoken. Lokale peritonitis geeft aanleiding tot plaatselijke verschijnselen maar niet
ernstig. Algehele peritonitis geeft een ernstig ziektebeeld met hoge koorts.
De oorzaak:
De ontstekingsreactie van het peritoneum ontstaat meestal met als doel een
ziekteproces (bijvoorbeeld een ontsteking), in een aangrenzend met peritoneum
bekleed orgaan in te dammen. Dit gebeurt m.b.v. infiltraatvorming. Op den duur
verdwijnt dit infiltraat (dit kan maanden duren). Daarna is de patiënt weer hersteld.
Voorbeeld: een appendiculair infiltraat: een infiltraat dat zich vormt rondom een
ontstoken blinde darm die rechts onder in de buik voelbaar is.
Afhankelijk van de weerstand van de patiënt en de virulentie bacteriën lukt het niet altijd om
de ontsteking in te dammen. Dan kan de ontsteking uitbreiden over het hele buikvlies.
Verschijnselen die hiermee gepaard gaan vormen samen het syndroom acute buik.
16.1.1 De acute buik
De acute buik is een verzamelnaam voor een groep acute, levensbedreigende
aandoeningen in de buik waarbij een spoedopname (en vaak operatie) noodzakelijk is. Dit
kan gebeuren door alles waarbij het buikvlies geïrriteerd raakt:
,- Appendicitis (blinde darm ontsteking)
- Maagperforatie
- Pancreatitis (ontsteking pancreas)
- Ileus (darm afsluiting)
- Mesenteriaal trombose
- Aneurysma (bloedvatverwijding in arterie)
- Acute buikaandoening bij vrouwen (EUG = buitenbaarmoederlijke zwangerschap), (torsie
ovarium -> ovarium is gedraaid)
- Galstenen, nierstenen
Bij algehele peritonitis komt het verschijnsel ‘de acute buik’ voor.
De verschijnselen bij een acute buik:
1. Een scherpe, stekende, continue pijn
Vaak kan de patiënt aangeven waar de pijn zich bevindt
Meestal ontstaat de pijn geleidelijk en wordt dit erger naar mate de ontsteking zich
uitbereid
Soms ontstaat de pijn acuut (peracuut) gerelateerd aan de oorzaak: vaak is dit
maagperforatie.
Druk- en loslaatpijn: druk op zieke weefsel doet pijn, maar ook het loslaten door
bewegen van het buikvlies. Hoesten, lachen en soms ademhalen doet pijn. Vervoer
doet dus ook pijn (in de ambulance).
2. Défense musculaire
Betekent letterlijk ‘terugvechten’ via spieraanspanning. Dit heeft als doel te
voorkomen dat het peritoneum wordt bewogen. Dit is een onwillekeurige reflex van
het aanspannen van de buikspieren a.g.v. prikkeling van het buikvlies en dus het
voorkomen van pijn.
De intensiteit hangt van de ernst af van de peritonitis. Bij een ernstige peritonitis kan
de buik plankhard worden. Défense musculaire kan bij ouderen en kinderen uitblijven.
3. Stilliggen van de darmen (darm paralyse)
Elke beweging doet pijn. Hierdoor zal de passage van de darminhoud ook stil komen
te liggen (Ileus). Omdat hier sprake is van verlamming van de darmen spreken we
van een paralytische ileus.
Bij auscultatie (luisteren) zijn er geen darmgeluiden te horen.
4. Ernstige malaise
5. Anorexie
6. Koorts
7. Versnelde pols: grote hoeveelheden vocht en elektrolyten verzamelen in peritoneum
en vrije buikholte en er is sprake van een versterkte bloeddoorstroming in het zieke
gebied -> gevolg: shock.
, 16.1.2 Verloop
Vooral bij een algehele peritonitis: grote kans dat het geproduceerde ontstekingsvocht in de
buikholte wegstroomt naar de laagstgelegen delen. Bij een liggende patiënt zijn dit de delen
van de vrije buikholte de ruimte onder het middenrif (subfrenische holte) en het cavum
Douglasi (ruimte tussen baarmoeder en rectum). Het ontstekingsvocht kan daar makkelijk
terechtkomen door de ligging van de mesenteria en door de adembewegingen (middenrif
zuigt vocht mee). Op die plaatsen kunnen zich abcessen ontwikkelen.
Het subfrenisch abces is door zijn ligging moeilijk
te diagnosticeren en te behandelen. Het abces in
cavum Douglasi kan met behulp van een rectaal
toucher worden vastgesteld, daarna worden
geopend en gedraineerd. Sepsis kan het beeld
begeleiden, daarna overlijdt 30% van de
patiënten.
16.1.3 Oorzaken
Via hematogene weg besmet raken met bacteriën (primaire peritonitis): Dit komt vaak
samen voor met een verminderde weerstand.
Ontstekingen in de organen die grenzen aan het peritoneum: appendicitis, ontsteking
van de dikke darm.
Perforatie van holle organen grenzend aan de vrije buikholte: de inhoud van het
orgaan stroomt leeg in de peritoneale holte
Ischemie: afsluiting van een darmvat of beklemming door een volvulus (knoop) of
door invaginatie. Bij een geblokkeerde bloedvoorziening (strangulatie) wordt de
darmwand necrotisch en doorgankelijk voor bacteriën die dan in de peritoneale holte
komen. Ook verdwijnt veel vocht naar de vrije buikholte.
Bloeding in de peritoneale holte (milt- en leverruptuur, buitenbaarmoederlijke
zwangerschap).
16.1.4 Behandeling
Er mag niets gegeten of gedronken worden, maagsonde geven!
Er mogen geen pijnstillers worden gegeven voordat er een diagnose is
Antibiotica toedienen (parenteraal). Tevens vocht- en elektrolytentekort per infuus
aanvullen. Het geven van een infuus met plasma vervangend middel.
Spoelen van de buikholte met fysiologisch zout via laparotomie
Bestrijden van shock
De veroorzaakte aandoening behandelen
Ileus
Ileus= Is een stoornis in de darmpassage (niet hetzelfde als obstipatie). Ileus kan na een
korte tijd irreversibel worden en kan tot de dood leiden.
Ileus kan gevolg zijn van:
Volledige afsluiting van de darm waardoor niets meer kan passeren
Verlamd zijn van de darmen (zoals bij peritonitis) of door overmatig aanspannen van
de darmspieren
Peritonitis en ileus................................................................................................................... 2
Peritonitis............................................................................................................................. 2
Ileus..................................................................................................................................... 4
Verpleegkundig leiderschap....................................................................................................7
Verpleegkundig leiderschap.................................................................................................8
De zeven eigenschappen van Covey...................................................................................8
Zelfmanagement................................................................................................................... 11
Zelfmanagement................................................................................................................ 11
Samenwerken....................................................................................................................... 15
Samenwerken....................................................................................................................15
Schriftelijke rapportage..........................................................................................................20
Verslaglegging................................................................................................................... 20
Zorgplan opstellen.................................................................................................................23
Zorgplan opstellen.............................................................................................................24
WKGGZ................................................................................................................................ 25
De wet............................................................................................................................... 26
Verpleegtechnische vaardigheden........................................................................................26
Bloedafname via venapunctie............................................................................................27
Infusie perifere canule.......................................................................................................29
,Peritonitis en ileus
Aantal vragen: 10
Leerdoelen:
Uitleggen wat een peritonitis is en hoe een peritonitis kan ontstaan;
De verschijnselen van een peritonitis beschrijven en verklaren;
Aangeven welke acties / maatregelen de verpleegkundige dient te nemen bij
peritonitis;
Beschrijven wat een ileus is en wat de verschijnselen daarbij zijn;
Peritonitis
16.1 Peritonitis
Peritoneum: bekleedt de vrije
buikholte en vrijwel alle organen
die zich erin bevinden.
Peritonitis: een ontsteking van
het buikvlies. Bij algehele
peritonitis komt dus het
verschijnsel acute buik voor.
Lokale peritonitis: is op een
bepaalde manier gemanifesteerd
Algehele peritonitis: het hele
buikvlies is ontstoken
Meestal begint een ontsteking
aan het peritoneum lokaal (buikwand kant) maar kan zich zo uitbreiden dat het hele buikvlies
is ontstoken. Lokale peritonitis geeft aanleiding tot plaatselijke verschijnselen maar niet
ernstig. Algehele peritonitis geeft een ernstig ziektebeeld met hoge koorts.
De oorzaak:
De ontstekingsreactie van het peritoneum ontstaat meestal met als doel een
ziekteproces (bijvoorbeeld een ontsteking), in een aangrenzend met peritoneum
bekleed orgaan in te dammen. Dit gebeurt m.b.v. infiltraatvorming. Op den duur
verdwijnt dit infiltraat (dit kan maanden duren). Daarna is de patiënt weer hersteld.
Voorbeeld: een appendiculair infiltraat: een infiltraat dat zich vormt rondom een
ontstoken blinde darm die rechts onder in de buik voelbaar is.
Afhankelijk van de weerstand van de patiënt en de virulentie bacteriën lukt het niet altijd om
de ontsteking in te dammen. Dan kan de ontsteking uitbreiden over het hele buikvlies.
Verschijnselen die hiermee gepaard gaan vormen samen het syndroom acute buik.
16.1.1 De acute buik
De acute buik is een verzamelnaam voor een groep acute, levensbedreigende
aandoeningen in de buik waarbij een spoedopname (en vaak operatie) noodzakelijk is. Dit
kan gebeuren door alles waarbij het buikvlies geïrriteerd raakt:
,- Appendicitis (blinde darm ontsteking)
- Maagperforatie
- Pancreatitis (ontsteking pancreas)
- Ileus (darm afsluiting)
- Mesenteriaal trombose
- Aneurysma (bloedvatverwijding in arterie)
- Acute buikaandoening bij vrouwen (EUG = buitenbaarmoederlijke zwangerschap), (torsie
ovarium -> ovarium is gedraaid)
- Galstenen, nierstenen
Bij algehele peritonitis komt het verschijnsel ‘de acute buik’ voor.
De verschijnselen bij een acute buik:
1. Een scherpe, stekende, continue pijn
Vaak kan de patiënt aangeven waar de pijn zich bevindt
Meestal ontstaat de pijn geleidelijk en wordt dit erger naar mate de ontsteking zich
uitbereid
Soms ontstaat de pijn acuut (peracuut) gerelateerd aan de oorzaak: vaak is dit
maagperforatie.
Druk- en loslaatpijn: druk op zieke weefsel doet pijn, maar ook het loslaten door
bewegen van het buikvlies. Hoesten, lachen en soms ademhalen doet pijn. Vervoer
doet dus ook pijn (in de ambulance).
2. Défense musculaire
Betekent letterlijk ‘terugvechten’ via spieraanspanning. Dit heeft als doel te
voorkomen dat het peritoneum wordt bewogen. Dit is een onwillekeurige reflex van
het aanspannen van de buikspieren a.g.v. prikkeling van het buikvlies en dus het
voorkomen van pijn.
De intensiteit hangt van de ernst af van de peritonitis. Bij een ernstige peritonitis kan
de buik plankhard worden. Défense musculaire kan bij ouderen en kinderen uitblijven.
3. Stilliggen van de darmen (darm paralyse)
Elke beweging doet pijn. Hierdoor zal de passage van de darminhoud ook stil komen
te liggen (Ileus). Omdat hier sprake is van verlamming van de darmen spreken we
van een paralytische ileus.
Bij auscultatie (luisteren) zijn er geen darmgeluiden te horen.
4. Ernstige malaise
5. Anorexie
6. Koorts
7. Versnelde pols: grote hoeveelheden vocht en elektrolyten verzamelen in peritoneum
en vrije buikholte en er is sprake van een versterkte bloeddoorstroming in het zieke
gebied -> gevolg: shock.
, 16.1.2 Verloop
Vooral bij een algehele peritonitis: grote kans dat het geproduceerde ontstekingsvocht in de
buikholte wegstroomt naar de laagstgelegen delen. Bij een liggende patiënt zijn dit de delen
van de vrije buikholte de ruimte onder het middenrif (subfrenische holte) en het cavum
Douglasi (ruimte tussen baarmoeder en rectum). Het ontstekingsvocht kan daar makkelijk
terechtkomen door de ligging van de mesenteria en door de adembewegingen (middenrif
zuigt vocht mee). Op die plaatsen kunnen zich abcessen ontwikkelen.
Het subfrenisch abces is door zijn ligging moeilijk
te diagnosticeren en te behandelen. Het abces in
cavum Douglasi kan met behulp van een rectaal
toucher worden vastgesteld, daarna worden
geopend en gedraineerd. Sepsis kan het beeld
begeleiden, daarna overlijdt 30% van de
patiënten.
16.1.3 Oorzaken
Via hematogene weg besmet raken met bacteriën (primaire peritonitis): Dit komt vaak
samen voor met een verminderde weerstand.
Ontstekingen in de organen die grenzen aan het peritoneum: appendicitis, ontsteking
van de dikke darm.
Perforatie van holle organen grenzend aan de vrije buikholte: de inhoud van het
orgaan stroomt leeg in de peritoneale holte
Ischemie: afsluiting van een darmvat of beklemming door een volvulus (knoop) of
door invaginatie. Bij een geblokkeerde bloedvoorziening (strangulatie) wordt de
darmwand necrotisch en doorgankelijk voor bacteriën die dan in de peritoneale holte
komen. Ook verdwijnt veel vocht naar de vrije buikholte.
Bloeding in de peritoneale holte (milt- en leverruptuur, buitenbaarmoederlijke
zwangerschap).
16.1.4 Behandeling
Er mag niets gegeten of gedronken worden, maagsonde geven!
Er mogen geen pijnstillers worden gegeven voordat er een diagnose is
Antibiotica toedienen (parenteraal). Tevens vocht- en elektrolytentekort per infuus
aanvullen. Het geven van een infuus met plasma vervangend middel.
Spoelen van de buikholte met fysiologisch zout via laparotomie
Bestrijden van shock
De veroorzaakte aandoening behandelen
Ileus
Ileus= Is een stoornis in de darmpassage (niet hetzelfde als obstipatie). Ileus kan na een
korte tijd irreversibel worden en kan tot de dood leiden.
Ileus kan gevolg zijn van:
Volledige afsluiting van de darm waardoor niets meer kan passeren
Verlamd zijn van de darmen (zoals bij peritonitis) of door overmatig aanspannen van
de darmspieren
