Literatuur samenvatting Forensische Accountancy

Week 1
The cruelest lies are often told in silence – Marcel Pheiffer

Mijn ‘gevaarlijke gedachte’ is dat commissarissen ervan uitgaan dat door accountants gecontroleerde
en geaccordeerde cijfers het ware verhaal van een organisatie vertellen. Dat is onjuist. De
werkelijkheid is in het jaarverslag – door keuzemogelijkheden in verslaggevingsstelsels en subjectieve
inschattingen – op meerdere wijzen cijfermatig weer te geven. Een accountantscontrole kan aan
gerapporteerde cijfers en gegevens zekerheid toevoegen, maar dat is geen garantie. Bovendien gaat
het bij dergelijke cijfers vooral om het verleden. Die kunnen een solide basis zijn voor een gezonde
toekomst, maar toch hebben ze een beperkte waarde. In het (bedrijfs)leven telt de toekomst
minstens zo hard als het verleden; wat geweest is, is geweest.

Fraude: het overschrijden van de grenzen van wet- en regelgeving

Narrative reporting: er moet vooral achter de cijfers gekeken worden door commissarissen

Er wordt te veel gekeken naar kasstromen en te weinig naar winst. Profit is te creëren, kasstroom
niet. Punt is echter dat kasstromen niet louter uit continu terugkerende contante geldstromen –
keiharde euro’s, dollars of andere valuta – bestaan. Kasstromen vloeien voort uit operationele,
investerings- en financieringsactiviteiten. Deze zijn ook manipuleerbaar, zowel binnen als buiten de
grenzen van GAAP. Zo is een belangrijk punt bij de beoordeling van kasstromen, het
duurzaamheidsaspect daarvan: gaat het bij de samenstellende delen om eenmalige of telkens
terugkerende posten? Dit is dus ook een opinie en geen feit. Desondanks zijn kasstromen wel
betrouwbaarder dan winst. Beleggers, analisten maar ook bankinstellingen hebben zich laten
bedotten door niet genoeg te kijken naar de kwaliteit van de winst en de verhouding daarvan tot de
kasstromen. Door ondernemers die hen lieten geloven dat het niet of slechts beperkt uitkeren van
dividenden goed zou zijn voor de onderneming en dus ook voor haar stakeholders. Bijvoorbeeld
omdat he geld nu benut kon worden voor het inkopen van eigen aandelen, hetgeen fiscaal lucratief
kan zijn. Je stelt vast wat je als uitkomsten van het boekhoudkundige proces wilt hebben en rekent
daar naar toe.

Hoewel er dus meer gekeken wordt naar kasstromen dan naar de winst, staat in de wetgeving het
winstdenken centraal. Creative cash flow reporting wordt verbreed naar creative accounting: dit
gebeurt meestal binnen de wet. Doel: misleiden van investeerders door het presenteren wat zij
willen zien. Vormen van creative accounting:
1. Income smoothing & cookie jar reserves: winstegalisatie. In goede tijden wordt een ‘appeltje voor
de dorst’ weggezet om dat vervolgens te gebruiken in tijden dat het minder gaat, hierdoor kunnen
winsten relatief egaal of zelfs in een stijgende lijn worden gepresenteerd.
2. Big bath accounting: de balans op schonen. Extra afschrijvingen en het treffen van reoganisatie- of
herstructureringsvoorzieningen zijn prima instrumenten om het resultaat te verlagen. Reden? Door
in een jaar waarin het toch al slecht gaat ‘extra ellende’ te nemen, wordt het waarschijnlijker dat
voor de komende jaren een resultaatsverbetering kan worden getoond (vaak gebruikt door een
nieuw management team).  kan ook andersom: het oude management team verschuift kosten
naar de toekomst.
3. Premature revenu recognition: het te vroeg verantwoorden van omzet. Goederen die feitelijk en
juridisch bezien nog niet zijn geleverd worden wel als zodanig verantwoord.
4. Channel stuffing: variant van het vorige punt. Er vinden ongevraagd leveranties plaats (bv. door
extra goederen te leveren bij door afnemers bestelde goederen).

Redenen voor creative accounting:
- de bloning van de ondernemingsleiding is gedeeltelijk winstafhankelijk;
- Het verhullen van een zwakke performance van ondernemingsleiding;