Het gezegde: Het gaat iemand voor de wind, gaat niet altijd op!
Al jarenlang zorgt het bouwen van windmolens voor controverse in de omgeving waar ze worden
geplaatst. Nederland is echter nog lang niet uitgebouwd, de komende jaren zullen er nog vele
windmolens bij komen ter bevordering van de vergroening. Dit zorgt voor een toenemende
weerstand, want niemand staat erom te springen om hinder te ondervinden van een windmolen in
zijn leefomgeving. Hetzelfde geldt voor Roelof, ook hij heeft bezwaren tegen de vijf windmolens op
het erf van zijn buurman Leendert.
In hoeverre kan Roelof ageren tegen de windmolens op basis van het burenrecht?
Het gaat in deze zaak om windmolens op het erf in eigendom van Leendert. Op grond van de wet is
eigendom het meest omvattende recht dat een persoon op een zaak kan hebben. Dit zorgt ervoor
dat de eigenaar in beginsel met zijn erf kan doen wat hij wil, op grond van art. 5:1 BW jo. 5:21 BW.
Op basis hiervan is het dan ook mogelijk om rechtmatig windmolens te laten plaatsen op het eigen
erf. De wet bevat echter wel een aantal beperkingen. Uit het tweede lid van artikel 5:1 BW volgt dat
de eigenaar vrij is om van zijn zaak gebruik te maken op voorwaarde dat dit niet in strijd is met
andermans rechten.
In art. 5:37 BW wordt op grond van het burenrecht een grens gesteld aan het vrij handelen van een
eigenaar, om zo rekening te houden met het genot van de eigenaren van de naburige erven. De
eigenaar van een erf mag geen onrechtmatige hinder, in de zin van art. 6:162 BW, toebrengen aan
eigenaars van andere erven. Er kan sprake zijn van onrechtmatige hinder door middel van ‘het
verspreiden van rumoer, trillingen, stank, rook of gassen, maar ook door het onthouden van licht of
lucht of door het ontnemen van steun’. Hierbij is enige continuïteit vereist. 1 Dat in deze zaak sprake
is van een huurovereenkomst, laat onverlet dat Roelof zich als huurder kan beroepen op een regel
uit het burenrecht.2
Of buurman Leendert aansprakelijk is voor de hinder die Roelof ondervindt op grond van een
vordering uit art. 6:162 lid 2 BW, wordt beoordeeld aan de hand van de rechtspraktijk. De
onrechtmatigheid heeft meestal betrekking op een overschrijding van de maatstaaf van
maatschappelijke betamelijkheid (art. 5:37 BW jo. art. 5:1 lid 2 BW). 3 Waarbij wordt gekeken naar (1)
de aard, (2) de ernst, (3) de duur, (4) de schade en (5) de verdere omstandigheden van het geval,
zoals plaatselijke omstandigheden.4 Van belang om hierbij te vermelden is tevens dat het enkele feit
dat Leendert en Eneco over alle vereiste vergunningen beschikken, nog niet wil zeggen dat op het
naburige erf geen hinder kan worden ondervonden als gevolg van de windmolens. 5 Wel kan de
omstandigheid van de verleende vergunning zorgen voor een aanwijzing dat de windmolens naar
maatschappelijke opvattingen niet zorgen voor onrechtmatige hinder. 6
Dat draaiende windmolens geluid veroorzaken, behoeft mijns inziens geen verdere uitleg. Het is
echter wel noodzakelijk dat het geluid, als gevolg van de draaiende wieken, binnen de hiervoor
geldende normering blijft. Hiervoor mag gebruik worden gemaakt van publiekrechtelijke regelingen. 7
Om te bepalen of sprake is van onrechtmatige geluidshinder kan worden gekeken naar de normering
in het activiteitenbesluit. Dit kan analoog worden toegepast om de ernst van de geluidshinder vast
1
Asser/Bartels & Van Velten 5 2017/40.
2
HR 24 januari 1992, ECLI:NL:HR:1992:ZC0480.
3
Asser/Bartels & Van Velten 5 2017/38.
4
HR 21 oktober 2005, ECLI:NL:HR:2005:AT8823, NJ 2006/418 (Ludlage/Van Paradijs).
5
HR 10 maart 1972, ECLI:NL:HR:1972:AC1311, NJ 1972/278 (Vermeulen/Lekkerkerker).
6
Asser/Bartels & Van Velten 5 2017/43.
7
HR 16 juni 2017, ELCI:HR:2017:1106.
1
, te stellen8. Deze norm geldt voor gevoelige objecten en bestemmingen als bedoeld in art. 1 van de
Wet geluidshinder. Een woning wordt aangemerkt als ‘gevoelig’ en komt daarom in aanmerking voor
bescherming tegen te hoge geluidsniveaus. 9 Daarentegen is in de jurisprudentie bepaald dat de tuin,
horende bij de woning, niet binnen het beschermingsbereik valt. 10 Hierbij geldt in het algemeen dat
een zekere mate van geluidshinder moet worden geduld, aangezien de Wieringermeer bekend staat
om zijn windmolens.11 Deze plaatselijke gebruikelijkheid zorgt ervoor dat, ten tijde van het aangaan
van de huurovereenkomst, rekening moest worden gehouden met mogelijke, binnen redelijke
perken blijvende, geluidshinder in de toekomst. Het feit dat ‘s nachts ook sprake is van
geluidsoverlast draagt bij aan de ernst van de hinder. Uit lagere rechtspraak is namelijk gebleken dat
‘de voor de avond en nachtrust bestemde uren moeten worden gerespecteerd’. 12
Waar het gaat om de overlast door de slagschaduw van de wieken is van belang dat dit slechts van
tijdelijke aard is. Dit ziet toe op het aspect ‘de duur’. Een schaduw beweegt zich namelijk mee met
de rotatie van de zon. Afhankelijk van de plek waar de windmolens zijn gevestigd, ten opzichte van
het erf van Roelof, is er slechts een bepaald dagdeel last van de schaduw. Daarbij is het belangrijk
dat de schaduw enkel optreedt wanneer de zon ook daadwerkelijk schijnt. 13 Dit zorgt ervoor dat
geen sprake is van de vereiste continuïteit, waardoor de schade gering blijft. 14 Met betrekking tot de
slagschaduw is er, in samenhang met het Activiteitenbesluit, een regeling omtrent automatische
stilstandvoorziening. Deze regeling geldt indien sprake is van slagschaduw ter plaatse van gevoelige
objecten.15 Wat betreft de overlast door de knipperende lichten kan, aan de hand van de uitspraak
Drentse Monden en Oostermoer, worden gesteld dat uit het oogpunt van luchtvaartveiligheid een
zwaarwegend belang geldt. Het belang als omwonende om te worden behoed van hinder als gevolg
van de obstakelverlichting weegt hier niet tegen op. 16 Dit afwegende, kan worden gesteld dat de
hinder die wordt ondervonden door de slagschaduw en de knipperende lichten niet de ernst met
zich meebrengt om te worden aangemerkt als onrechtmatige inbreuk op het huurgenot. Hierbij
moet wel worden opgemerkt dat het een mogelijkheid is om handhaving te vragen van de
Activiteitenregeling.17
Het bezwaar dat sprake is van mogelijke gezondheidsrisico’s wordt door de wetenschappelijke
literatuur niet ondersteund. Er is onvoldoende bewijs beschikbaar om een relatie aan te tonen
tussen de overlast door geluid, schaduw en licht en de mogelijke gezondheidsrisico’s. 18 In een
onderzoeksrapport van het RIVM uit 2017 worden deze bevindingen ondersteund, zowel op het
gebied van geluid als op het gebied van slagschaduw. 19 Hierin wordt geconcludeerd dat geen causaal
verband bestaat tussen het laagfrequent geluid van de windmolens en slagschaduwhinder, rekening
houdend met de gezondheidseffecten. Wel werd er vastgesteld dat betrokkenheid bijdraagt aan
vermindering van het ervaren van hinder. 20 Op grond van de rechtspraak lijkt daarom ook geen
aanknopingspunt te bestaan om gezondheidsschade aan te tonen als gevolg van geluidsoverlast,
8
Gräler, Mon. BW 2019/13.4.
9
Rb. Midden-Nederland 14 juni 2017, ECLI:NL:RBMNE:2017:2871.
10
ABRvS 16 maart 2005, ECLI:NL:RVS:2005:AT0551.
11
‘Windpark Wieringermeer’, hollandskroon.nl.
12
Van Acht, GS 2015, aant. 2.6.7.
13
Rb. Den Haag 17 januari 2017, ECLI:NL:RBDHA:2017:415.
14
HR 28 april 1995, ECLI:HR:1995:ZC1717, NJ 1995/513 (Bijenspat I).
15
Art.3.12 Activiteitenregeling en art. 3.14 lid 4 Activiteitenbesluit.
16
Van Zundert, BR 2018/56, par. 4.4.
17
ABRvS 6 november 2019, ECLI:NL:RVS:2019:3760.
18
Van Zundert, BR 2018/56, par. 4.5.
19
‘Overzicht van literatuur over gezondheidseffecten geluid windturbines’, rivm.nl, 29 oktober 2020.
20
Van den Berg & Van Kamp, Health effects related to wind turbine sound 2017.
2
Al jarenlang zorgt het bouwen van windmolens voor controverse in de omgeving waar ze worden
geplaatst. Nederland is echter nog lang niet uitgebouwd, de komende jaren zullen er nog vele
windmolens bij komen ter bevordering van de vergroening. Dit zorgt voor een toenemende
weerstand, want niemand staat erom te springen om hinder te ondervinden van een windmolen in
zijn leefomgeving. Hetzelfde geldt voor Roelof, ook hij heeft bezwaren tegen de vijf windmolens op
het erf van zijn buurman Leendert.
In hoeverre kan Roelof ageren tegen de windmolens op basis van het burenrecht?
Het gaat in deze zaak om windmolens op het erf in eigendom van Leendert. Op grond van de wet is
eigendom het meest omvattende recht dat een persoon op een zaak kan hebben. Dit zorgt ervoor
dat de eigenaar in beginsel met zijn erf kan doen wat hij wil, op grond van art. 5:1 BW jo. 5:21 BW.
Op basis hiervan is het dan ook mogelijk om rechtmatig windmolens te laten plaatsen op het eigen
erf. De wet bevat echter wel een aantal beperkingen. Uit het tweede lid van artikel 5:1 BW volgt dat
de eigenaar vrij is om van zijn zaak gebruik te maken op voorwaarde dat dit niet in strijd is met
andermans rechten.
In art. 5:37 BW wordt op grond van het burenrecht een grens gesteld aan het vrij handelen van een
eigenaar, om zo rekening te houden met het genot van de eigenaren van de naburige erven. De
eigenaar van een erf mag geen onrechtmatige hinder, in de zin van art. 6:162 BW, toebrengen aan
eigenaars van andere erven. Er kan sprake zijn van onrechtmatige hinder door middel van ‘het
verspreiden van rumoer, trillingen, stank, rook of gassen, maar ook door het onthouden van licht of
lucht of door het ontnemen van steun’. Hierbij is enige continuïteit vereist. 1 Dat in deze zaak sprake
is van een huurovereenkomst, laat onverlet dat Roelof zich als huurder kan beroepen op een regel
uit het burenrecht.2
Of buurman Leendert aansprakelijk is voor de hinder die Roelof ondervindt op grond van een
vordering uit art. 6:162 lid 2 BW, wordt beoordeeld aan de hand van de rechtspraktijk. De
onrechtmatigheid heeft meestal betrekking op een overschrijding van de maatstaaf van
maatschappelijke betamelijkheid (art. 5:37 BW jo. art. 5:1 lid 2 BW). 3 Waarbij wordt gekeken naar (1)
de aard, (2) de ernst, (3) de duur, (4) de schade en (5) de verdere omstandigheden van het geval,
zoals plaatselijke omstandigheden.4 Van belang om hierbij te vermelden is tevens dat het enkele feit
dat Leendert en Eneco over alle vereiste vergunningen beschikken, nog niet wil zeggen dat op het
naburige erf geen hinder kan worden ondervonden als gevolg van de windmolens. 5 Wel kan de
omstandigheid van de verleende vergunning zorgen voor een aanwijzing dat de windmolens naar
maatschappelijke opvattingen niet zorgen voor onrechtmatige hinder. 6
Dat draaiende windmolens geluid veroorzaken, behoeft mijns inziens geen verdere uitleg. Het is
echter wel noodzakelijk dat het geluid, als gevolg van de draaiende wieken, binnen de hiervoor
geldende normering blijft. Hiervoor mag gebruik worden gemaakt van publiekrechtelijke regelingen. 7
Om te bepalen of sprake is van onrechtmatige geluidshinder kan worden gekeken naar de normering
in het activiteitenbesluit. Dit kan analoog worden toegepast om de ernst van de geluidshinder vast
1
Asser/Bartels & Van Velten 5 2017/40.
2
HR 24 januari 1992, ECLI:NL:HR:1992:ZC0480.
3
Asser/Bartels & Van Velten 5 2017/38.
4
HR 21 oktober 2005, ECLI:NL:HR:2005:AT8823, NJ 2006/418 (Ludlage/Van Paradijs).
5
HR 10 maart 1972, ECLI:NL:HR:1972:AC1311, NJ 1972/278 (Vermeulen/Lekkerkerker).
6
Asser/Bartels & Van Velten 5 2017/43.
7
HR 16 juni 2017, ELCI:HR:2017:1106.
1
, te stellen8. Deze norm geldt voor gevoelige objecten en bestemmingen als bedoeld in art. 1 van de
Wet geluidshinder. Een woning wordt aangemerkt als ‘gevoelig’ en komt daarom in aanmerking voor
bescherming tegen te hoge geluidsniveaus. 9 Daarentegen is in de jurisprudentie bepaald dat de tuin,
horende bij de woning, niet binnen het beschermingsbereik valt. 10 Hierbij geldt in het algemeen dat
een zekere mate van geluidshinder moet worden geduld, aangezien de Wieringermeer bekend staat
om zijn windmolens.11 Deze plaatselijke gebruikelijkheid zorgt ervoor dat, ten tijde van het aangaan
van de huurovereenkomst, rekening moest worden gehouden met mogelijke, binnen redelijke
perken blijvende, geluidshinder in de toekomst. Het feit dat ‘s nachts ook sprake is van
geluidsoverlast draagt bij aan de ernst van de hinder. Uit lagere rechtspraak is namelijk gebleken dat
‘de voor de avond en nachtrust bestemde uren moeten worden gerespecteerd’. 12
Waar het gaat om de overlast door de slagschaduw van de wieken is van belang dat dit slechts van
tijdelijke aard is. Dit ziet toe op het aspect ‘de duur’. Een schaduw beweegt zich namelijk mee met
de rotatie van de zon. Afhankelijk van de plek waar de windmolens zijn gevestigd, ten opzichte van
het erf van Roelof, is er slechts een bepaald dagdeel last van de schaduw. Daarbij is het belangrijk
dat de schaduw enkel optreedt wanneer de zon ook daadwerkelijk schijnt. 13 Dit zorgt ervoor dat
geen sprake is van de vereiste continuïteit, waardoor de schade gering blijft. 14 Met betrekking tot de
slagschaduw is er, in samenhang met het Activiteitenbesluit, een regeling omtrent automatische
stilstandvoorziening. Deze regeling geldt indien sprake is van slagschaduw ter plaatse van gevoelige
objecten.15 Wat betreft de overlast door de knipperende lichten kan, aan de hand van de uitspraak
Drentse Monden en Oostermoer, worden gesteld dat uit het oogpunt van luchtvaartveiligheid een
zwaarwegend belang geldt. Het belang als omwonende om te worden behoed van hinder als gevolg
van de obstakelverlichting weegt hier niet tegen op. 16 Dit afwegende, kan worden gesteld dat de
hinder die wordt ondervonden door de slagschaduw en de knipperende lichten niet de ernst met
zich meebrengt om te worden aangemerkt als onrechtmatige inbreuk op het huurgenot. Hierbij
moet wel worden opgemerkt dat het een mogelijkheid is om handhaving te vragen van de
Activiteitenregeling.17
Het bezwaar dat sprake is van mogelijke gezondheidsrisico’s wordt door de wetenschappelijke
literatuur niet ondersteund. Er is onvoldoende bewijs beschikbaar om een relatie aan te tonen
tussen de overlast door geluid, schaduw en licht en de mogelijke gezondheidsrisico’s. 18 In een
onderzoeksrapport van het RIVM uit 2017 worden deze bevindingen ondersteund, zowel op het
gebied van geluid als op het gebied van slagschaduw. 19 Hierin wordt geconcludeerd dat geen causaal
verband bestaat tussen het laagfrequent geluid van de windmolens en slagschaduwhinder, rekening
houdend met de gezondheidseffecten. Wel werd er vastgesteld dat betrokkenheid bijdraagt aan
vermindering van het ervaren van hinder. 20 Op grond van de rechtspraak lijkt daarom ook geen
aanknopingspunt te bestaan om gezondheidsschade aan te tonen als gevolg van geluidsoverlast,
8
Gräler, Mon. BW 2019/13.4.
9
Rb. Midden-Nederland 14 juni 2017, ECLI:NL:RBMNE:2017:2871.
10
ABRvS 16 maart 2005, ECLI:NL:RVS:2005:AT0551.
11
‘Windpark Wieringermeer’, hollandskroon.nl.
12
Van Acht, GS 2015, aant. 2.6.7.
13
Rb. Den Haag 17 januari 2017, ECLI:NL:RBDHA:2017:415.
14
HR 28 april 1995, ECLI:HR:1995:ZC1717, NJ 1995/513 (Bijenspat I).
15
Art.3.12 Activiteitenregeling en art. 3.14 lid 4 Activiteitenbesluit.
16
Van Zundert, BR 2018/56, par. 4.4.
17
ABRvS 6 november 2019, ECLI:NL:RVS:2019:3760.
18
Van Zundert, BR 2018/56, par. 4.5.
19
‘Overzicht van literatuur over gezondheidseffecten geluid windturbines’, rivm.nl, 29 oktober 2020.
20
Van den Berg & Van Kamp, Health effects related to wind turbine sound 2017.
2
