Ontwikkelingspsychologie hoofdstuk 5
H5.1 Groei en ontwikkeling
H5.1.1 Fysieke groei: de snelle schreden van de babytijd
Na 5 maanden weegt een baby ongeveer 7 kilo
Rond de eerste verjaardag weegt een baby rond de 10 kilo
Aan het eind van het tweede jaar weegt het kind ongeveer 4 keer zoveel als bij de geboorte
Aan het eind van de eerste jaar is de baby gemiddeld 75 cm lang
Op hun tweede verjaardag zijn de meeste baby’s rond de 90 cm lang
Vier principes van groei
1. Cefalocaudale principe
Gaat over de richting van de groei. Volgens dit principe volgt groei een patroon dat begint met het
hoofd en de bovenste lichaamsdelen en zich vervolgens uitstrekt naar de rest van het lichaam.
2. Proximodistaal principe
Het principe dat de ontwikkeling zich vanuit het centrum van ons lichaam naar buiten toe voltrekt.
3. Principe van hiërarchische integratie
Het principe dat eenvoudige vaardigheden zich doorgaans afzonderlijk en onafhankelijk van elkaar
ontwikkelen en later geïntegreerd worden in complexere vaardigheden.
4. Principe van de onafhankelijkheid van systemen
Het principe dat verschillende lichaamssystemen een verschillend groeitempo kennen
Ontwikkelingspatroon Samenvatting Voorbeelden
Cefalocaudaal principe Van boven naar beneden Eerst hoofd, dan romp
Eerst de benen, dan de voeten
Proximodistaal principe Vanuit het centrum naar Eerst de romp, dan de
buiten ledematen
Eerst de armen, dan de handen
Principe van hiërarchische Van eenvoudig naar complex Eerst afzonderlijke
integratie vingerbewegingen, dan het
grijpen
Principe van Verschillende systemen Lichaamsomvang, zenuwstelsel
onafhankelijkheid van kennen een verschillend en seksuele rijpheid kennen
systemen groeitempo verschillende groeipatronen
,H5.1.2 Het zenuwstelsel en de hersenen: de fundamenten van onze ontwikkeling
Het zenuwstelsel bestaat uit de hersenen en de zenuwen die zich door het hele lichaam bevinden.
Neuronen zijn de basiscellen van het zenuwstelsel. Net als de andere cellen in ons lichaam hebben
neuronen een cellichaam dat een celkern bevat.
Neuronen kunnen met andere cellen communiceren, daarvoor hebben ze aan het uiteinden
dendrieten.
Aan de andere kant hebben neuronen een lang uiteinde dat een axon heet.
Het axon bevat boodschappen die bestemd zijn voor andere neuronen.
Dendrieten ontvangen boodschappen van andere cellen.
Neuronen communiceren met elkaar via chemische boodschappers, neurotransmitters. Deze reizen
tussen de ruimten tussen de neuronen.
De kleine ruimte tussen de neuronen heten synapsen.
Plaatje: zie blz 141
In de eerste twee levensjaren leggen neuronen steeds meer verbindingen met elkaar en wordt het
neuronennetwerk steeds complexer.
Neuronen die geen verbindingen vormen met andere neuronen raken overbodig. Als de ervaringen
die de baby opdoet bepaalde zenuwverbindingen niet stimuleren, worden deze, net als ongebruikte
neuronen gesnoeid (snoeien van synapsen). Het resultaat is dat andere verbindingen sterker kunnen
worden.
De axonen worden bedekt met myeline, een vettige substantie die de neuronen beschermt en de
overdracht van zenuwsignalen versnelt.
De hersenschors is de bovenste laag van de hersenen.
Shakenbabydyndroom =
Dit syndroom kan zich voordoen als een verzorger een baby hardhandig door elkaar schudt. Hierdoor
ontstaat schade aan de hersenen.
Omgevingsinvloeden op de ontwikkeling van de hersenen
De ontwikkeling van de hersenen is ook zeer gevoelig voor omgevingsinvloeden.
Plasticiteit is de mate waarin een zich ontwikkelend gedragspatroon of fysiek structuur veranderbaar
is. Tijdens de eerste levensjaren is de plasticiteit het grootst. Zonder plasticiteit in de hersenen is het
onmogelijk om kennis op te slaan.
Baby’s met hersenletsel hebben meestal minder schade en herstellen vollediger dan volwassenen
met gelijksoortige typen hersenletsel.
,Een gevoelige periode is een afgebakende tijd, meestal vroeg in het leven, waarin mensen extra
gevoelig zijn voor omgevingsinvloeden en sterk ontvankelijk zijn voor het leren van specifieke
vaardigheden.
Een stimulerende omgeving creëren voor een baby kan onder andere door knuffelen, praten, zingen
en spelen.
H5.1.3 Integratie van lichaamssystemen: cycli van de babytijd
In de eerste dagen van een baby bepaalt het ritme van zijn lichaampje zijn gedrag: eten, slapen,
plassen en poepen.
Ritmen en stadia
Een baby ontwikkelt verschillende lichaamsritmen: zich herhalende, cyclische gedragspatronen.
Sommige ritmen zijn direct zichtbaar, zoals de overgang van waken naar slapen, andere niet.
Ook heeft een baby verschillende stadia van waken, zoals alertheid en huilen en verschillende stadia
van slapen. Hierin wordt de gedragstoestand van de baby duidelijk: de mate waarin hij zich bewust is
van zowel interne als externe stimulatie.
Slaap
Gemiddeld slaapt een pasgeboren baby 16 tot 17 uur per dag. Een baby slaapt veel, maar niet aan
één stuk door, het zijn spurts van ongeveer 2 uur.
Rapid eye movement-slaap (REM-slaap) = de periode tijdens de slaap van oudere kinderen en
volwassenen die geassocieerd wordt met dromen.
H5.1.4 Wiegendood
Wiegendood of sudden infant death syndrome (SIDS) =de onverklaarbare dood van een
ogenschijnlijk gezonde baby voor de leeftijd van 1 jaar.
H5.2 de motorische ontwikkeling
H5.2.1 reflexen: onze aangeboren fysieke vaardigheden
Reflexen zijn niet-aangeleerde, gestructureerde, onvrijwillige responsen die automatisch optreden in
de aanwezigheid van bepaalde stimuli.
De fundamentele reflexen
Reflex Leeftijd van Omschrijving Mogelijke functie
verdwijnen
Zoekreflex 3 weken Neiging om het hoofd Inname voedsel
in de richting te
draaien van dingen die
de wang raken
, Stapreflex 2 maanden Beweging van de Voorbereiding op
benen wanneer de onafhankelijk
baby rechtop wordt voortbewegen
gehouden en zijn
voeten de grond raken
Zwemreflex 4-6 maanden Neiging om Vermijding van gevaar
zwembewegingen te
maken met de armen
en de benen als de
baby met zijn gezicht
naar beneden in het
water ligt
Moro-reflex 6 maanden Als de ondersteuning Bescherming tegen
voor het hoofd en de vallen
nek plotseling
verdwijnt, spreiden de
armen zich en lijken ze
zich vervolgens ergens
aan vast te willen
klampen
Babinski-reflex 8-12 maanden Spreiden van de tenen Onbekend
in reactie op aanraking
van de buitenkant van
de voet
Schrikreflex Blijft in andere Armen en vingers Bescherming
vormen spreiden en rug
overstrekken in
reactie op een
plotseling geluid
Knipperreflex Blijft De ogen snel sluiten Bescherming van het
en openen bij netvlies
blootstelling aan
direct licht
Zuigreflex Blijft Neiging om te zuigen Inname voedsel
aan dingen die de
lippen raken
Kokhalsreflex Blijft De keel vrijmaken Voorkomen van
stikken
H5.2.2 motorische ontwikkeling bij baby’s: fysieke mijlpalen
Van grove naar fijne motoriek
De ontwikkeling van grove en fijne motorische vaardigheden verloopt in het algemeen snel. Baby’s
oefenen en breiden hun aangeboren repertoire van motorische vaardigheden uit. Baby’s zullen
bijvoorbeeld omrollen, zitten zonder ondersteuning en ontwikkelen hun grijpvermogen.
H5.1 Groei en ontwikkeling
H5.1.1 Fysieke groei: de snelle schreden van de babytijd
Na 5 maanden weegt een baby ongeveer 7 kilo
Rond de eerste verjaardag weegt een baby rond de 10 kilo
Aan het eind van het tweede jaar weegt het kind ongeveer 4 keer zoveel als bij de geboorte
Aan het eind van de eerste jaar is de baby gemiddeld 75 cm lang
Op hun tweede verjaardag zijn de meeste baby’s rond de 90 cm lang
Vier principes van groei
1. Cefalocaudale principe
Gaat over de richting van de groei. Volgens dit principe volgt groei een patroon dat begint met het
hoofd en de bovenste lichaamsdelen en zich vervolgens uitstrekt naar de rest van het lichaam.
2. Proximodistaal principe
Het principe dat de ontwikkeling zich vanuit het centrum van ons lichaam naar buiten toe voltrekt.
3. Principe van hiërarchische integratie
Het principe dat eenvoudige vaardigheden zich doorgaans afzonderlijk en onafhankelijk van elkaar
ontwikkelen en later geïntegreerd worden in complexere vaardigheden.
4. Principe van de onafhankelijkheid van systemen
Het principe dat verschillende lichaamssystemen een verschillend groeitempo kennen
Ontwikkelingspatroon Samenvatting Voorbeelden
Cefalocaudaal principe Van boven naar beneden Eerst hoofd, dan romp
Eerst de benen, dan de voeten
Proximodistaal principe Vanuit het centrum naar Eerst de romp, dan de
buiten ledematen
Eerst de armen, dan de handen
Principe van hiërarchische Van eenvoudig naar complex Eerst afzonderlijke
integratie vingerbewegingen, dan het
grijpen
Principe van Verschillende systemen Lichaamsomvang, zenuwstelsel
onafhankelijkheid van kennen een verschillend en seksuele rijpheid kennen
systemen groeitempo verschillende groeipatronen
,H5.1.2 Het zenuwstelsel en de hersenen: de fundamenten van onze ontwikkeling
Het zenuwstelsel bestaat uit de hersenen en de zenuwen die zich door het hele lichaam bevinden.
Neuronen zijn de basiscellen van het zenuwstelsel. Net als de andere cellen in ons lichaam hebben
neuronen een cellichaam dat een celkern bevat.
Neuronen kunnen met andere cellen communiceren, daarvoor hebben ze aan het uiteinden
dendrieten.
Aan de andere kant hebben neuronen een lang uiteinde dat een axon heet.
Het axon bevat boodschappen die bestemd zijn voor andere neuronen.
Dendrieten ontvangen boodschappen van andere cellen.
Neuronen communiceren met elkaar via chemische boodschappers, neurotransmitters. Deze reizen
tussen de ruimten tussen de neuronen.
De kleine ruimte tussen de neuronen heten synapsen.
Plaatje: zie blz 141
In de eerste twee levensjaren leggen neuronen steeds meer verbindingen met elkaar en wordt het
neuronennetwerk steeds complexer.
Neuronen die geen verbindingen vormen met andere neuronen raken overbodig. Als de ervaringen
die de baby opdoet bepaalde zenuwverbindingen niet stimuleren, worden deze, net als ongebruikte
neuronen gesnoeid (snoeien van synapsen). Het resultaat is dat andere verbindingen sterker kunnen
worden.
De axonen worden bedekt met myeline, een vettige substantie die de neuronen beschermt en de
overdracht van zenuwsignalen versnelt.
De hersenschors is de bovenste laag van de hersenen.
Shakenbabydyndroom =
Dit syndroom kan zich voordoen als een verzorger een baby hardhandig door elkaar schudt. Hierdoor
ontstaat schade aan de hersenen.
Omgevingsinvloeden op de ontwikkeling van de hersenen
De ontwikkeling van de hersenen is ook zeer gevoelig voor omgevingsinvloeden.
Plasticiteit is de mate waarin een zich ontwikkelend gedragspatroon of fysiek structuur veranderbaar
is. Tijdens de eerste levensjaren is de plasticiteit het grootst. Zonder plasticiteit in de hersenen is het
onmogelijk om kennis op te slaan.
Baby’s met hersenletsel hebben meestal minder schade en herstellen vollediger dan volwassenen
met gelijksoortige typen hersenletsel.
,Een gevoelige periode is een afgebakende tijd, meestal vroeg in het leven, waarin mensen extra
gevoelig zijn voor omgevingsinvloeden en sterk ontvankelijk zijn voor het leren van specifieke
vaardigheden.
Een stimulerende omgeving creëren voor een baby kan onder andere door knuffelen, praten, zingen
en spelen.
H5.1.3 Integratie van lichaamssystemen: cycli van de babytijd
In de eerste dagen van een baby bepaalt het ritme van zijn lichaampje zijn gedrag: eten, slapen,
plassen en poepen.
Ritmen en stadia
Een baby ontwikkelt verschillende lichaamsritmen: zich herhalende, cyclische gedragspatronen.
Sommige ritmen zijn direct zichtbaar, zoals de overgang van waken naar slapen, andere niet.
Ook heeft een baby verschillende stadia van waken, zoals alertheid en huilen en verschillende stadia
van slapen. Hierin wordt de gedragstoestand van de baby duidelijk: de mate waarin hij zich bewust is
van zowel interne als externe stimulatie.
Slaap
Gemiddeld slaapt een pasgeboren baby 16 tot 17 uur per dag. Een baby slaapt veel, maar niet aan
één stuk door, het zijn spurts van ongeveer 2 uur.
Rapid eye movement-slaap (REM-slaap) = de periode tijdens de slaap van oudere kinderen en
volwassenen die geassocieerd wordt met dromen.
H5.1.4 Wiegendood
Wiegendood of sudden infant death syndrome (SIDS) =de onverklaarbare dood van een
ogenschijnlijk gezonde baby voor de leeftijd van 1 jaar.
H5.2 de motorische ontwikkeling
H5.2.1 reflexen: onze aangeboren fysieke vaardigheden
Reflexen zijn niet-aangeleerde, gestructureerde, onvrijwillige responsen die automatisch optreden in
de aanwezigheid van bepaalde stimuli.
De fundamentele reflexen
Reflex Leeftijd van Omschrijving Mogelijke functie
verdwijnen
Zoekreflex 3 weken Neiging om het hoofd Inname voedsel
in de richting te
draaien van dingen die
de wang raken
, Stapreflex 2 maanden Beweging van de Voorbereiding op
benen wanneer de onafhankelijk
baby rechtop wordt voortbewegen
gehouden en zijn
voeten de grond raken
Zwemreflex 4-6 maanden Neiging om Vermijding van gevaar
zwembewegingen te
maken met de armen
en de benen als de
baby met zijn gezicht
naar beneden in het
water ligt
Moro-reflex 6 maanden Als de ondersteuning Bescherming tegen
voor het hoofd en de vallen
nek plotseling
verdwijnt, spreiden de
armen zich en lijken ze
zich vervolgens ergens
aan vast te willen
klampen
Babinski-reflex 8-12 maanden Spreiden van de tenen Onbekend
in reactie op aanraking
van de buitenkant van
de voet
Schrikreflex Blijft in andere Armen en vingers Bescherming
vormen spreiden en rug
overstrekken in
reactie op een
plotseling geluid
Knipperreflex Blijft De ogen snel sluiten Bescherming van het
en openen bij netvlies
blootstelling aan
direct licht
Zuigreflex Blijft Neiging om te zuigen Inname voedsel
aan dingen die de
lippen raken
Kokhalsreflex Blijft De keel vrijmaken Voorkomen van
stikken
H5.2.2 motorische ontwikkeling bij baby’s: fysieke mijlpalen
Van grove naar fijne motoriek
De ontwikkeling van grove en fijne motorische vaardigheden verloopt in het algemeen snel. Baby’s
oefenen en breiden hun aangeboren repertoire van motorische vaardigheden uit. Baby’s zullen
bijvoorbeeld omrollen, zitten zonder ondersteuning en ontwikkelen hun grijpvermogen.
