Samenvatting mens &
gedrag 2
Inhoudsopgave
Inleiding in de pedagogiek - Becker................................................................................................................ 3
Hoofdstuk 1................................................................................................................................................... 3
1.2 beschrijving van het begrip pedagogiek........................................................................................................3
1.3 de vier basisdimensies van opvoeden............................................................................................................3
1.4 pedagogische opvoedingsdoelen...................................................................................................................4
1.5 opvoeden als circulair proces.........................................................................................................................4
Hoofstuk 2..................................................................................................................................................... 5
2.2 de opvoedingsrelatie......................................................................................................................................5
2.3 ontwikkelingsfasen, ontwikkelingstaken en opvoedingsopgaven.................................................................5
2.5 communicatiepatronen in het gezin: onderhandelings- en bevelshuishouden...........................................10
2.7 draagkracht en draaglast van het gezin......................................................................................................10
Hoofdstuk 3................................................................................................................................................. 11
3.2 het socialisatieproces...................................................................................................................................11
3.4 gezinssamenstelling.....................................................................................................................................13
3.5 gezinstypen..................................................................................................................................................13
3.6 opvoedingsstijlen..........................................................................................................................................13
3.7 ouderlijk gezag versus opvoedingsmacht....................................................................................................14
Hoofdstuk 5................................................................................................................................................. 14
5.2 jeugdhulpverlening en de rechten van het kind...........................................................................................14
5.3 hulpverlening in de ambulante begeleiding.................................................................................................15
5.4 hulpverlening in de semi residentiële instelling...........................................................................................17
5.5 hulpverlening in de Residentiële instelling...................................................................................................18
Levensfasen – Tieleman............................................................................................................................... 19
Hoofdstuk 7................................................................................................................................................. 19
7.2 de cognitieve veranderingen........................................................................................................................19
7.3 het zelfbeeld en de autonomie.....................................................................................................................21
7.4 de sociale ontwikkeling................................................................................................................................22
7.5 het gevolg van werk op het zelfbeeld..........................................................................................................22
7.6 het kiezen voor kinderen en de gevolgen van het hebben van kinderen.....................................................23
7.7 relatievormen...............................................................................................................................................24
,Hoofdstuk 8................................................................................................................................................. 25
8.2 de overgang of het climacterium.................................................................................................................25
8.3 het cognitief functioneren............................................................................................................................26
8.4 de middenjaren van de volwassenheid als een streven naar verdere autonomie.......................................26
8.5 het ‘lege nest’...............................................................................................................................................27
8.6 het effect van deze levensfase op de relatie(s)............................................................................................27
8.7 de werksituatie van de rijpere volwassene..................................................................................................27
Hoofdstuk 9................................................................................................................................................. 28
9.2 de cognitieve veranderingen........................................................................................................................28
9.3 de pensionering............................................................................................................................................28
9.4 relaties..........................................................................................................................................................28
9.7 het prijsgeven van de autonomie.................................................................................................................29
9.8 het omgaan met verliessituaties..................................................................................................................29
Hoofdstuk 10............................................................................................................................................... 30
10.3 de beleving en de betekenis van de dood..................................................................................................30
10.4 het doodsbegrip op verschillende leeftijden..............................................................................................30
2
, Inleiding in de pedagogiek - Becker
Hoofdstuk 1
1.2 beschrijving van het begrip pedagogiek
Pedagogiek houdt zich bezig met de opvoeding van kinderen en jeugdigen van 0 tot 18 jaar.
De term is afgeleid van het Griekse woord paidagoogia. Pais = kind en agogein = leiden.
Pedagogiek is dus ‘kinderleiding’.
Toch heb je nog 3 begrippen die die enigszins verschillen in betekenis:
1. Opvoedkunde: richt zich op de vaardigheden van de opvoeder.
2. Opvoedingsleer: richt zich op het vergaren van kennis over opvoeden. (Wat is een
goede manier van opvoeden? Wat is de balans tussen straffen en belonen?)
3. Opvoedingswetenschap: richt zich op het ontwikkelen van theorieën over
methodieken rondom het opvoeden.
Hulpwetenschappen: opvoedingswetenschap.
- Ontleent zijn theoretische gegevens ook aan andere wetenschappen.
- Psychologie (hoe werkt de mens?), sociologie (de sociale banden tussen de mens) en
filosofie (wat is een goede opvoeding?).
- Theologie (welke geloofsovertuiging heb je?) en andragogie (pedagogiek voor
volwassene. De leer hoe volwassene vaardigheden eigen maken).
Opvoeding: alle omgang tussen ouder en kind waarbij gericht een relatie wordt aangegaan.
Er is sprake van opvoeding als de volgende 3 punten spelen tussen ouder en kind:
1. Er is wederzijds respect tussen ouder en kind (dit hoeft niet gelijkwaardig te zijn!).
2. Het kind ervaart voldoende veiligheid, vertrouwen, acceptatie en ondersteuning door
de ouder.
3. Het kind wordt door de ouder uitgedaagd om eigen beslissingen te nemen en te
experimenteren (hierdoor krijgt het kind vertrouwen in zijn omgeving).
1.3 de vier basisdimensies van opvoeden
Wat ouders doen als ze een kind opvoeden, kan worden uitgesplitst in 4 basishandelingen:
1. Ondersteuning bieden:
- Materieel (kinderzitje, fijne kleren) en immaterieel (warmte, aandacht, affectie en
belonen).
- Responsiviteit (mate van adequaat reageren van de ouder op signalen van het kind)
en sensitiviteit (het gevoelig zijn inhoudt voor signalen die het kind afgeeft ten
aanzien van zijn behoeften en gevoelens).
- Stelt het kind in staat om los te komen van ouders (zelfstandig worden).
2. Instructie geven:
- Bedoelingen en verwachtingen verduidelijken. Belangrijk is dat het kind op het
niveau zit om dit te begrijpen.
- Dit doe je gevraagd en ongevraagd.
- Doel van je instructie geven leidt tot zelfstandigheid en zelfredzaamheid.
- Keerzijde bij te veel instructie: angst om initiatief te nemen.
3. Controle uitoefenen:
Autoritaite/restrictieve controle (gesloten vuist met zand):
- Macht en gezag van de ouder spelen een centrale rol.
3
gedrag 2
Inhoudsopgave
Inleiding in de pedagogiek - Becker................................................................................................................ 3
Hoofdstuk 1................................................................................................................................................... 3
1.2 beschrijving van het begrip pedagogiek........................................................................................................3
1.3 de vier basisdimensies van opvoeden............................................................................................................3
1.4 pedagogische opvoedingsdoelen...................................................................................................................4
1.5 opvoeden als circulair proces.........................................................................................................................4
Hoofstuk 2..................................................................................................................................................... 5
2.2 de opvoedingsrelatie......................................................................................................................................5
2.3 ontwikkelingsfasen, ontwikkelingstaken en opvoedingsopgaven.................................................................5
2.5 communicatiepatronen in het gezin: onderhandelings- en bevelshuishouden...........................................10
2.7 draagkracht en draaglast van het gezin......................................................................................................10
Hoofdstuk 3................................................................................................................................................. 11
3.2 het socialisatieproces...................................................................................................................................11
3.4 gezinssamenstelling.....................................................................................................................................13
3.5 gezinstypen..................................................................................................................................................13
3.6 opvoedingsstijlen..........................................................................................................................................13
3.7 ouderlijk gezag versus opvoedingsmacht....................................................................................................14
Hoofdstuk 5................................................................................................................................................. 14
5.2 jeugdhulpverlening en de rechten van het kind...........................................................................................14
5.3 hulpverlening in de ambulante begeleiding.................................................................................................15
5.4 hulpverlening in de semi residentiële instelling...........................................................................................17
5.5 hulpverlening in de Residentiële instelling...................................................................................................18
Levensfasen – Tieleman............................................................................................................................... 19
Hoofdstuk 7................................................................................................................................................. 19
7.2 de cognitieve veranderingen........................................................................................................................19
7.3 het zelfbeeld en de autonomie.....................................................................................................................21
7.4 de sociale ontwikkeling................................................................................................................................22
7.5 het gevolg van werk op het zelfbeeld..........................................................................................................22
7.6 het kiezen voor kinderen en de gevolgen van het hebben van kinderen.....................................................23
7.7 relatievormen...............................................................................................................................................24
,Hoofdstuk 8................................................................................................................................................. 25
8.2 de overgang of het climacterium.................................................................................................................25
8.3 het cognitief functioneren............................................................................................................................26
8.4 de middenjaren van de volwassenheid als een streven naar verdere autonomie.......................................26
8.5 het ‘lege nest’...............................................................................................................................................27
8.6 het effect van deze levensfase op de relatie(s)............................................................................................27
8.7 de werksituatie van de rijpere volwassene..................................................................................................27
Hoofdstuk 9................................................................................................................................................. 28
9.2 de cognitieve veranderingen........................................................................................................................28
9.3 de pensionering............................................................................................................................................28
9.4 relaties..........................................................................................................................................................28
9.7 het prijsgeven van de autonomie.................................................................................................................29
9.8 het omgaan met verliessituaties..................................................................................................................29
Hoofdstuk 10............................................................................................................................................... 30
10.3 de beleving en de betekenis van de dood..................................................................................................30
10.4 het doodsbegrip op verschillende leeftijden..............................................................................................30
2
, Inleiding in de pedagogiek - Becker
Hoofdstuk 1
1.2 beschrijving van het begrip pedagogiek
Pedagogiek houdt zich bezig met de opvoeding van kinderen en jeugdigen van 0 tot 18 jaar.
De term is afgeleid van het Griekse woord paidagoogia. Pais = kind en agogein = leiden.
Pedagogiek is dus ‘kinderleiding’.
Toch heb je nog 3 begrippen die die enigszins verschillen in betekenis:
1. Opvoedkunde: richt zich op de vaardigheden van de opvoeder.
2. Opvoedingsleer: richt zich op het vergaren van kennis over opvoeden. (Wat is een
goede manier van opvoeden? Wat is de balans tussen straffen en belonen?)
3. Opvoedingswetenschap: richt zich op het ontwikkelen van theorieën over
methodieken rondom het opvoeden.
Hulpwetenschappen: opvoedingswetenschap.
- Ontleent zijn theoretische gegevens ook aan andere wetenschappen.
- Psychologie (hoe werkt de mens?), sociologie (de sociale banden tussen de mens) en
filosofie (wat is een goede opvoeding?).
- Theologie (welke geloofsovertuiging heb je?) en andragogie (pedagogiek voor
volwassene. De leer hoe volwassene vaardigheden eigen maken).
Opvoeding: alle omgang tussen ouder en kind waarbij gericht een relatie wordt aangegaan.
Er is sprake van opvoeding als de volgende 3 punten spelen tussen ouder en kind:
1. Er is wederzijds respect tussen ouder en kind (dit hoeft niet gelijkwaardig te zijn!).
2. Het kind ervaart voldoende veiligheid, vertrouwen, acceptatie en ondersteuning door
de ouder.
3. Het kind wordt door de ouder uitgedaagd om eigen beslissingen te nemen en te
experimenteren (hierdoor krijgt het kind vertrouwen in zijn omgeving).
1.3 de vier basisdimensies van opvoeden
Wat ouders doen als ze een kind opvoeden, kan worden uitgesplitst in 4 basishandelingen:
1. Ondersteuning bieden:
- Materieel (kinderzitje, fijne kleren) en immaterieel (warmte, aandacht, affectie en
belonen).
- Responsiviteit (mate van adequaat reageren van de ouder op signalen van het kind)
en sensitiviteit (het gevoelig zijn inhoudt voor signalen die het kind afgeeft ten
aanzien van zijn behoeften en gevoelens).
- Stelt het kind in staat om los te komen van ouders (zelfstandig worden).
2. Instructie geven:
- Bedoelingen en verwachtingen verduidelijken. Belangrijk is dat het kind op het
niveau zit om dit te begrijpen.
- Dit doe je gevraagd en ongevraagd.
- Doel van je instructie geven leidt tot zelfstandigheid en zelfredzaamheid.
- Keerzijde bij te veel instructie: angst om initiatief te nemen.
3. Controle uitoefenen:
Autoritaite/restrictieve controle (gesloten vuist met zand):
- Macht en gezag van de ouder spelen een centrale rol.
3
