Samenvatting Virologie: deel Delputte - introductie, replicatiecycli, pathogenese en P/S/R

Virologie Prof Delputte – 3 e BA
Zijn virussen levende organismen?
Neen, virussen zijn geen levende organismen. Virussen zijn kleine stukjes organisch materiaal, geassembleerde
moleculen incl proteïnen, nucleïnezuren, lipiden en koolhydraten, die zelf niets kunnen doen totdat ze in een
levende cel, de gastheercel, terechtkomen. Zonder levende (gastheer)cellen kunnen virussen niet vermenigvuldigen.

Nee:

 Kunnen geen DNA of RNA repliceren zonder een gastheercel en hebben dus geen metabolisme zonder
gastheercel
 Geen autonomie

Ja:

 Karakteristieken van levende cellen (genoom, de mogelijkheid om zich aan te passen)
 Levenscycli
 Virions die variëren in vorm, complexiteit en grootte



Definitie 1: virussen zijn subcellulaire, niet-levende, infectieuze entiteiten waarvanhet genoom bestaat uit
nucleïnezuren en die noodzakelijk een gastheercel nodig hebben om te kunnen repliceren waarbij het ook de
metabole machinerie en ribosomen van de gastheercel gebruikt om uiteindelijk componenten te kunnen vormen die
assembleren in partikels, virions genaamd, die dienen om het genoom te beschermen en dit te transfereren naar
andere cellen.

Definitie 2: een infectieus, obligaat intracellulair ‘parasiet’ omvattende genetisch materiaal (DNA/RNA) omgeven
door een eiwitmantel (capside) en/of membraan (lipiden; enveloppe)

Karakteristieken:
 Kleine infectieuze agentia, 20 – 400 nm
 Nucleïnezuren (RNA/DNA) omgeven door een eiwitmantel (capside) + eventueel een enveloppe
 Kunnen niet repliceren op inerte media: levende gastheercel noodzakelijk voor replicatie
 Sommige virussen hebben een affiniteit voor bepaalde celtypen

VIRON = Een volledig geassembleerd infectieus virus

 (=/= virus)
 Een virus heeft dezelfde biofysische kenmerken als een virion maar krijgt bijkomstige karakteristieken die
pas duidelijk worden wanneer het een levende cel heeft geïnfecteerd
 Basic virion: nucleoproteïne core met de mogelijkheid om gastheercellen te infecteren en hierin te
repliceren waardoor de overleving van het virus gewaarborgd is




1

,Structuur van virussen
 Capside: eiwitmantel om het genoom
o Nucleocapside: packaged form van het genoom in het capside
 Elke subunit van het capside bestaat uit een of meerdere gevouwde
polypeptideketen
 Groepen van deze subunits bevatten structurele units die op hun beurt
assembly units bevatten
 Capsomeer = morfologische unit = om features zoals protrusies op het
oppervlakte van viruspartikels te beschrijven in electronmicrographs
 Icosahedrale en helicale symmetrie
 Bij veel virussen zit er rond het nucleocapside een enveloppe,
dat bestaat uit een lipidendubbellaag en daarmee
geassocieerde (glyco)proteïnen
o Deels van virus en deels van gastheercel?
o Enveloppe moet intact blijven om infectiviteit te
behouden
o Behandeling met lipidensolventen zoals ether of
chloroform maakt ze non-infectieus
o Enveloppe proteïnen zijn belangrijk voor binding met
de celreceptoren en het induceren van de
immuunrespons in geïnfecteerde dieren
o Beschermt virus tegen extreme omstandigheden, omzeilen immuunsysteem gastheer,..
 Matrix/integument = een laag van proteïnen, is aanwezig tussen nucleocapside en de enveloppe
o Meer rigiditeit




Taxonomie van virussen
Geschiedenis
 Vroeger classificatie gebaseerd op hun
mogelijkheid om doorheen filters te gaan die
bacteriën bevatten


2

,  Daarna classificatiesystemen gebaseerd op pathogene effecten en manier van transmissie
 Meer en meer ontdekken over de structuur en samenstelling van virussen  virussen groeperen obv
gemeenschappelijke eigenschappen van virions
 ICTV = International Commitee on Taxonomy of Viruses
o virion eigenschappen gebruikt om virussen hiërarchisch in te delen in 5 niveau’s (orde, familie,
subfamily, genus en species)
 momenteel: sequencing van virale nucleïnezuren
o referentie genoomsequenties zijn voor alle virale taxa beschikbaar in databases zoals GenBank

ICTV classificatie
Algemeen

 virion eigenschappen gebruikt om virussen hiërarchisch in te delen in 5 niveau’s
o orde, familie, subfamily, genus en species
 4 ordes die belangrijk zijn voor dieren:
o Herpesvirales: grote eukaryotische dsDNA virussen
o Mononegavirales: niet-gesegmenteerde (-) ssRNA virussen
o Nidovirales: (+) ssRNA virussen
o Picornavirales: kleine (+) ssRNA virussen

Species

 Laagste taxonomische level in hiërarchie van ICTV
 Een monofyletische groep van virussen (1 gemeenschappelijke voorouder) waarvan de kenmerken
onderscheid kunnen worden van andere species adhv bepaalde criteria vb:
o Natuurlijke en experimentele range aan gastheren
o Cel- en weefseltropisme
o Pathogeniciteit
o Vectoren
o Antigeniciteit
o Graad van gerelateerdheid van hun genomen of genen




Baltimore classificatie
Algemeen

3