Nederlands in de onderbouw
Begrippen
Taal en taalonderwijs
Fonologie
- Leer van het klanksysteem in een taal
Functies van taal
- De verschillende gebruiksmogelijkheden van taal, zoals communiceren of ordenen van de
werkelijkheid (conceptualiseren)
Morfologie
- Leer van de wijze waarop in een taal woordvorming, woordverbuiging en woordvervoeging
tot stand komen. In de morfologie onderscheidt men binnen woorden morfemen: de kleinste
betekenisdragende eenheden in taal.
Orthografie
- De wijze van de schriftelijk weergave van een taal, de spelling
Pragmatiek
- De studie naar het gebruik van taal in communicatieve situaties, bijvoorbeeld het gebruik van
u of je
Schooltaalwoorden
- Woorden die specifiek in onderwijsleersituaties worden gebruikt, zoals conclusie en tenzij
Semantiek
- Studie naar betekenissen en betekenisrelaties in talen. De betekenisrelaties spelen zich voor
een groot deel af op woordniveau en zinsniveau
Signaalwoorden
- Woorden die de lezen informatie verschaffen over taal- en denkrelaties in een tekst, zoals
bovendien en desondanks
Syntaxis
- De leer van de zinsbouw. In de syntaxis onderscheidt men binnen de zin zinsdelen en
woordgroepen
Taal
- Taal is een systeem dat deel uitmaakt van ons kennissysteem en dat een middel vormt tot
communicatie
Taalachterstand
- Een relatief laag taalvaardigheidsniveau in vergelijking met moedertaalsprekers van
ongeveer dezelfde leeftijd.
Taalvariatie
- De verscheidenheid in taalgebruik tussen mensen en groepen mensen. De concrete
verschijningsvormen van taalvariatie worden taalvariëteiten genoemd.
,Nederlands in de onderbouw
Vaktaalwoorden
- Vakterminologie die in vaklessen zoals aardrijkskunde, rekenen en biologie wordt gebruikt,
zoals evenaar en middellijn.
Woordbenoemen
- Het benoemen van grammaticale soort van afzonderlijke woorden in zinnen. Het
woordbenoemen wordt ook taalkundig ontleden genoemd. Het gaat om het onderscheiden
van woordsoorten zoals zelfstandig naamwoorden, werkwoorden en bijvoeglijk
naamwoorden
Zinsontleden
- Het benoemen van de functie van zinsdelen (zoals onderwerp, persoonsvorm of lijdend
voorwerp) in eenvoudige zinnen. Zinsontleden wordt ook redekundig ontleden genoemd.
Taalverwerving
Communicatieve competentie
- Het vermogen tot communiceren (grammaticaal, tekstueel, strategisch en functioneel)
Taalverwerving
- Het verwerven van spraak en het verwerven van inzicht in het hanteren van grammaticale
communicatieve regels. Bij taalverwerving onderscheiden we de spraakontwikkeling en de
taalontwikkeling
Taalontwikkelingsfasen
- De fasen die een kind achtereenvolgens doorloopt in zijn moedertaalontwikkeling
Tweede taalontwikkeling
- Het verwerven van inzicht in het hanteren van grammaticale en communicatieve regels in
een tweede taal
Vroeg- en voorschoolse educatie (VVE)
- VVE wordt onderverdeeld in vroegschoolse en voorschoolse educatie. Voorschoolse educatie
is bedoeld voor peuters van 2,5 tot 4 jaar. Vroegschoolse educatie is bedoeld voor kinderen
uit groep 1 en 2.
Mondelinge taalvaardigheid
Cognitieve academische taalvaardigheid
- De vaardigheid om taal op een abstract niveau te kunnen gebruiken om zo in een schoolse
context nieuwe informatie te kunnen verwerven en verwerken
Cognitieve taalfuncties
- Taalfuncties waarmee een spreker de werkelijkheid benoemt en ordent, zoals redeneren en
projecteren
Gesprekspatronen
- De manieren waarop de bijdragen aan een gesprek gestructureerd zijn van de spreker en
luisteraar
Taalgebruikssituaties
- De situaties waarin een gesprek plaatsvindt en die de manier van spreken bepalen, zoals een
kringgesprek of sollicitatiegesprek
, Nederlands in de onderbouw
Luisterdoelen
- De doelen die een luisteraar hanteert omdat hij bijvoorbeeld iets te weten wil komen of zijn
mening wil vormen
Luisterstrategieën/ luistertaken / luistervaardigheid
- De vaardigheid van een luisteraar om betekenis te koppelen aan klanken waardoor hij kan
begrijpen wat hij hoort.
Sociale taalfuncties
- Taalfuncties die betrekking hebben op de interactie tussen mensen, zoals zelfhandhaving en
zelfsturing
Spreekdoelen
- De doelen die een spreker hanteert omdat hij bijvoorbeeld een ander wil informeren of
overtuigen
Spreektaken
- Een monoloog houden
Spreektechniek
- De techniek om op een juiste manier klanken te produceren, zodat de spreker goed
verstaanbaar is.
Spreekvaardigheid
- De vaardigheid van een spreker om woorden en zinnen te vormen die luisteraars begrijpen
Spreekstrategieën
- Manieren om een bepaalde spreektaak aan te pakken
Taalgebruiksbewustzijn
- Het vermogen om te reflecteren op het eigen mondelinge taalgedrag
De startbekwame leraar creëert authentieke situaties waarin het voeren van gesprekken, luisteren
en spreken centraal staan.
Het doel van onderwijs in mondelinge taalvaardigheid is om de natuurlijke taalontwikkeling zodanig
te stimuleren dat de taalvaardigheid van leerlingen toeneemt.
Voor het onderwijs in Nederlands zijn twaalf kerndoelen vastgesteld over de domeinen:
- Mondeling onderwijs (kerndoel 1 t/m 3)
- Schriftelijkonderwijs (kerndoel 4 t/m 9
- Taalbeschouwing, waaronder strategieën (kerndoel 10 t/m 12)
Mondelinge taal in interactief taalonderwijs
- Het presenteren van de definitie uit de kennisbasis (uitleggen), door het aanreiken van
ondersteunende theorie (uitbreiden), door het bieden van visualisatie in de vorm van film- of
illustratiemateriaal (uitbeelden) en door het geven van praktijkvoorbeelden waaruit de
toepassing van het begrip blijkt (uitproberen)
Begrippen
Taal en taalonderwijs
Fonologie
- Leer van het klanksysteem in een taal
Functies van taal
- De verschillende gebruiksmogelijkheden van taal, zoals communiceren of ordenen van de
werkelijkheid (conceptualiseren)
Morfologie
- Leer van de wijze waarop in een taal woordvorming, woordverbuiging en woordvervoeging
tot stand komen. In de morfologie onderscheidt men binnen woorden morfemen: de kleinste
betekenisdragende eenheden in taal.
Orthografie
- De wijze van de schriftelijk weergave van een taal, de spelling
Pragmatiek
- De studie naar het gebruik van taal in communicatieve situaties, bijvoorbeeld het gebruik van
u of je
Schooltaalwoorden
- Woorden die specifiek in onderwijsleersituaties worden gebruikt, zoals conclusie en tenzij
Semantiek
- Studie naar betekenissen en betekenisrelaties in talen. De betekenisrelaties spelen zich voor
een groot deel af op woordniveau en zinsniveau
Signaalwoorden
- Woorden die de lezen informatie verschaffen over taal- en denkrelaties in een tekst, zoals
bovendien en desondanks
Syntaxis
- De leer van de zinsbouw. In de syntaxis onderscheidt men binnen de zin zinsdelen en
woordgroepen
Taal
- Taal is een systeem dat deel uitmaakt van ons kennissysteem en dat een middel vormt tot
communicatie
Taalachterstand
- Een relatief laag taalvaardigheidsniveau in vergelijking met moedertaalsprekers van
ongeveer dezelfde leeftijd.
Taalvariatie
- De verscheidenheid in taalgebruik tussen mensen en groepen mensen. De concrete
verschijningsvormen van taalvariatie worden taalvariëteiten genoemd.
,Nederlands in de onderbouw
Vaktaalwoorden
- Vakterminologie die in vaklessen zoals aardrijkskunde, rekenen en biologie wordt gebruikt,
zoals evenaar en middellijn.
Woordbenoemen
- Het benoemen van grammaticale soort van afzonderlijke woorden in zinnen. Het
woordbenoemen wordt ook taalkundig ontleden genoemd. Het gaat om het onderscheiden
van woordsoorten zoals zelfstandig naamwoorden, werkwoorden en bijvoeglijk
naamwoorden
Zinsontleden
- Het benoemen van de functie van zinsdelen (zoals onderwerp, persoonsvorm of lijdend
voorwerp) in eenvoudige zinnen. Zinsontleden wordt ook redekundig ontleden genoemd.
Taalverwerving
Communicatieve competentie
- Het vermogen tot communiceren (grammaticaal, tekstueel, strategisch en functioneel)
Taalverwerving
- Het verwerven van spraak en het verwerven van inzicht in het hanteren van grammaticale
communicatieve regels. Bij taalverwerving onderscheiden we de spraakontwikkeling en de
taalontwikkeling
Taalontwikkelingsfasen
- De fasen die een kind achtereenvolgens doorloopt in zijn moedertaalontwikkeling
Tweede taalontwikkeling
- Het verwerven van inzicht in het hanteren van grammaticale en communicatieve regels in
een tweede taal
Vroeg- en voorschoolse educatie (VVE)
- VVE wordt onderverdeeld in vroegschoolse en voorschoolse educatie. Voorschoolse educatie
is bedoeld voor peuters van 2,5 tot 4 jaar. Vroegschoolse educatie is bedoeld voor kinderen
uit groep 1 en 2.
Mondelinge taalvaardigheid
Cognitieve academische taalvaardigheid
- De vaardigheid om taal op een abstract niveau te kunnen gebruiken om zo in een schoolse
context nieuwe informatie te kunnen verwerven en verwerken
Cognitieve taalfuncties
- Taalfuncties waarmee een spreker de werkelijkheid benoemt en ordent, zoals redeneren en
projecteren
Gesprekspatronen
- De manieren waarop de bijdragen aan een gesprek gestructureerd zijn van de spreker en
luisteraar
Taalgebruikssituaties
- De situaties waarin een gesprek plaatsvindt en die de manier van spreken bepalen, zoals een
kringgesprek of sollicitatiegesprek
, Nederlands in de onderbouw
Luisterdoelen
- De doelen die een luisteraar hanteert omdat hij bijvoorbeeld iets te weten wil komen of zijn
mening wil vormen
Luisterstrategieën/ luistertaken / luistervaardigheid
- De vaardigheid van een luisteraar om betekenis te koppelen aan klanken waardoor hij kan
begrijpen wat hij hoort.
Sociale taalfuncties
- Taalfuncties die betrekking hebben op de interactie tussen mensen, zoals zelfhandhaving en
zelfsturing
Spreekdoelen
- De doelen die een spreker hanteert omdat hij bijvoorbeeld een ander wil informeren of
overtuigen
Spreektaken
- Een monoloog houden
Spreektechniek
- De techniek om op een juiste manier klanken te produceren, zodat de spreker goed
verstaanbaar is.
Spreekvaardigheid
- De vaardigheid van een spreker om woorden en zinnen te vormen die luisteraars begrijpen
Spreekstrategieën
- Manieren om een bepaalde spreektaak aan te pakken
Taalgebruiksbewustzijn
- Het vermogen om te reflecteren op het eigen mondelinge taalgedrag
De startbekwame leraar creëert authentieke situaties waarin het voeren van gesprekken, luisteren
en spreken centraal staan.
Het doel van onderwijs in mondelinge taalvaardigheid is om de natuurlijke taalontwikkeling zodanig
te stimuleren dat de taalvaardigheid van leerlingen toeneemt.
Voor het onderwijs in Nederlands zijn twaalf kerndoelen vastgesteld over de domeinen:
- Mondeling onderwijs (kerndoel 1 t/m 3)
- Schriftelijkonderwijs (kerndoel 4 t/m 9
- Taalbeschouwing, waaronder strategieën (kerndoel 10 t/m 12)
Mondelinge taal in interactief taalonderwijs
- Het presenteren van de definitie uit de kennisbasis (uitleggen), door het aanreiken van
ondersteunende theorie (uitbreiden), door het bieden van visualisatie in de vorm van film- of
illustratiemateriaal (uitbeelden) en door het geven van praktijkvoorbeelden waaruit de
toepassing van het begrip blijkt (uitproberen)
