HT AA : Deel 1 - kosmografie
Inleiding waarnemen
Sterren
Geven licht
Bv. Deneb, Poolster, Zon, Capella
Planeten Astronomie = sterrenkunde, kennis v.d. ruimte
Geven geen licht
Weerkaatsen licht van de zon
Sterrenbeelden Astrologie
Schijnbare verz. sterren die voor menselijk oog fig. vormen = pseudowetenschap die
Bv. Waterman, vissen, … verbanden zoekt tussen stand
Sterrenstelsel v.d. hemellichamen &
Verzameling van miljarden sterren gebeurtenissen op aarde
Bv. Andromeda, Melkweg,…
2. Wanneer/waar/hoe best kijken?
Donkere nacht -> nieuwe maan & weinig lichtvervuiling
Droge gebieden -> geen wolken
Hoog (weinig storing v.d. atmosfeer, lucht is ijler)
Hulpmiddelen = telescopen Radiotelescoop
Sterren
Zenden elektrische & magnetische golven uit
Golflengte varieert van duizenden kilometers tot een miljoenste v.e. millimeter
2 soorten golven kunnen door atmosfeer aarde
1) Radiogolven -> waarnemen door radiotelescoop (bestuderen radiogolven)
2) Zichtbaar licht -> waarnemen door optische telescoop (lenzen- en spiegeltelescoop)
In ruimte
Geen hinder v.d. dampkring
- Moderne telescopen kunnen ook in andere spectra bestuderen
James Webb telescoop sinds ‘22
Opvolger v.d. Hubble ruimtetelescoop
Heeft gewone camera & infraroodcamera
Levert unieke beelden v.h. heelal
Voordeel Hubble space telescoop
Geen last v. -> ruimte telescoop
- Lichtvervuiling
- Afwisseling dag/nacht
- Bewolking
- Dampkring Optische telescoop
Je kan ook andere stralen uit EMS bestuderen
Bv. UV, Gamma,…
Hoofdstuk 1: Het zonnestelsel
,Dankzij ruimtevaart = kennis over zonnestelsel toegenomen
1.1. De zon
Enige centrale ster in zonnestelsel
Vanuit universele context = “gewone ster”
Voor Aarde is de zon heel bijzonder
Aarde draait errond
Leven op Aarde = enkel mogelijk dankzij energie v.d. zon
Zon = zwaarste & grootste object in ons zonnestelsel
(99% v.d. massa v. ons zonnestelsel)
Diameter zon = 1,4miljn Km = 110 x diameter aarde
Afstand Aarde – Zon = 150miljn Km
Afstandsmaten ruimte:
150miljn Km = 1 A.E. (Astronomische Eenheid) = 8,33 lichtminuten
Ontstaan zon
4,5 miljard jaar geleden (zoals andere sterren)
Ontstaan uit primitieve wolk v. gas & stof
Wolk werd door schok van buitenaf tot samenpersen gewongen
Schok = Ontploffende ster = Big Bang
Door samentrekking van een gasvormige oernevel (=wolk) in het heelal o.i.v.
zwaartekracht
Data
1969: Appolo, Voor het eerst op de maan
1972: Laatste keer op de maan
2023? Terug naar maan -> Artemis
Samenstelling en structuur
, Zon bestaat uit gassen ‘plasmatoestand’ (vooral waterstof & helium)
3 delen waaruit zon bestaat
1. Kern
- Dichte plasmabol waarin kernfusie plaatsvindt
- H -> He
- Gigantische energieproductie -> Hoog tempo
2. Transportzone
- Zonne-energie wordt nr opp. gebracht
- Gebeurt door straling (in stralingszone)
Geen transport van materie
- Gebeurt door convectie (in convectiezone)
Materiaal stijgt op & koelt af aan opp.
3. Atmosfeer
- Lagere dichtheid
- Veroorzaakt donkere absorptielijnen
- Bestaat uit 3 lagen:
1) Fotosfeer
- Zichtbaar zonlicht dat aarde ontvangt
- Zonnevlekken = koelere plekken v.d. zon
2) Chromosfeer
- Soms extreme ontploffingen waarbij protuberansen de ruimte ingeslingerd
worden.
3) Corona
Buitenste lagen v.d. atmosfeer v.d. zon
- Enkel zichtbaar bij zonsverduistering
boven atmosfeer
Bij uitbarstingen v.d. chromosfeer:
Wolken die elektrisch geladen zijn worden de ruimte ingeslingerd = de zonnewinden
= Verplaatsing v. elekt. geladen deeltjes
Zonnewinden worden afgebogen door magnetisch veld v.d. aarde
- Enkel bij de polen (magnetische veldlijnen komen hier samen) dringen deze geladen deeltjes
gedeeltelijk atmosfeer binnen
- Intense zonnewind = storingen elektriciteits- en communicatienetwerken
Zonnewind veroorzaakt poollicht
Op aarde hebben zonnewind & daarmee verweven elekt. veld ook invloed
Ze veroorzaken botsingen tussen geladen deeltjes in hoge atmosfeer
Gevolg: Ook poollicht wordt veroorzaakt (Groene & paarse stralingen)
1.2. De planeten
Inleiding waarnemen
Sterren
Geven licht
Bv. Deneb, Poolster, Zon, Capella
Planeten Astronomie = sterrenkunde, kennis v.d. ruimte
Geven geen licht
Weerkaatsen licht van de zon
Sterrenbeelden Astrologie
Schijnbare verz. sterren die voor menselijk oog fig. vormen = pseudowetenschap die
Bv. Waterman, vissen, … verbanden zoekt tussen stand
Sterrenstelsel v.d. hemellichamen &
Verzameling van miljarden sterren gebeurtenissen op aarde
Bv. Andromeda, Melkweg,…
2. Wanneer/waar/hoe best kijken?
Donkere nacht -> nieuwe maan & weinig lichtvervuiling
Droge gebieden -> geen wolken
Hoog (weinig storing v.d. atmosfeer, lucht is ijler)
Hulpmiddelen = telescopen Radiotelescoop
Sterren
Zenden elektrische & magnetische golven uit
Golflengte varieert van duizenden kilometers tot een miljoenste v.e. millimeter
2 soorten golven kunnen door atmosfeer aarde
1) Radiogolven -> waarnemen door radiotelescoop (bestuderen radiogolven)
2) Zichtbaar licht -> waarnemen door optische telescoop (lenzen- en spiegeltelescoop)
In ruimte
Geen hinder v.d. dampkring
- Moderne telescopen kunnen ook in andere spectra bestuderen
James Webb telescoop sinds ‘22
Opvolger v.d. Hubble ruimtetelescoop
Heeft gewone camera & infraroodcamera
Levert unieke beelden v.h. heelal
Voordeel Hubble space telescoop
Geen last v. -> ruimte telescoop
- Lichtvervuiling
- Afwisseling dag/nacht
- Bewolking
- Dampkring Optische telescoop
Je kan ook andere stralen uit EMS bestuderen
Bv. UV, Gamma,…
Hoofdstuk 1: Het zonnestelsel
,Dankzij ruimtevaart = kennis over zonnestelsel toegenomen
1.1. De zon
Enige centrale ster in zonnestelsel
Vanuit universele context = “gewone ster”
Voor Aarde is de zon heel bijzonder
Aarde draait errond
Leven op Aarde = enkel mogelijk dankzij energie v.d. zon
Zon = zwaarste & grootste object in ons zonnestelsel
(99% v.d. massa v. ons zonnestelsel)
Diameter zon = 1,4miljn Km = 110 x diameter aarde
Afstand Aarde – Zon = 150miljn Km
Afstandsmaten ruimte:
150miljn Km = 1 A.E. (Astronomische Eenheid) = 8,33 lichtminuten
Ontstaan zon
4,5 miljard jaar geleden (zoals andere sterren)
Ontstaan uit primitieve wolk v. gas & stof
Wolk werd door schok van buitenaf tot samenpersen gewongen
Schok = Ontploffende ster = Big Bang
Door samentrekking van een gasvormige oernevel (=wolk) in het heelal o.i.v.
zwaartekracht
Data
1969: Appolo, Voor het eerst op de maan
1972: Laatste keer op de maan
2023? Terug naar maan -> Artemis
Samenstelling en structuur
, Zon bestaat uit gassen ‘plasmatoestand’ (vooral waterstof & helium)
3 delen waaruit zon bestaat
1. Kern
- Dichte plasmabol waarin kernfusie plaatsvindt
- H -> He
- Gigantische energieproductie -> Hoog tempo
2. Transportzone
- Zonne-energie wordt nr opp. gebracht
- Gebeurt door straling (in stralingszone)
Geen transport van materie
- Gebeurt door convectie (in convectiezone)
Materiaal stijgt op & koelt af aan opp.
3. Atmosfeer
- Lagere dichtheid
- Veroorzaakt donkere absorptielijnen
- Bestaat uit 3 lagen:
1) Fotosfeer
- Zichtbaar zonlicht dat aarde ontvangt
- Zonnevlekken = koelere plekken v.d. zon
2) Chromosfeer
- Soms extreme ontploffingen waarbij protuberansen de ruimte ingeslingerd
worden.
3) Corona
Buitenste lagen v.d. atmosfeer v.d. zon
- Enkel zichtbaar bij zonsverduistering
boven atmosfeer
Bij uitbarstingen v.d. chromosfeer:
Wolken die elektrisch geladen zijn worden de ruimte ingeslingerd = de zonnewinden
= Verplaatsing v. elekt. geladen deeltjes
Zonnewinden worden afgebogen door magnetisch veld v.d. aarde
- Enkel bij de polen (magnetische veldlijnen komen hier samen) dringen deze geladen deeltjes
gedeeltelijk atmosfeer binnen
- Intense zonnewind = storingen elektriciteits- en communicatienetwerken
Zonnewind veroorzaakt poollicht
Op aarde hebben zonnewind & daarmee verweven elekt. veld ook invloed
Ze veroorzaken botsingen tussen geladen deeltjes in hoge atmosfeer
Gevolg: Ook poollicht wordt veroorzaakt (Groene & paarse stralingen)
1.2. De planeten
