Samenvatting wijsgerige pedagogiek deel 1

Wijsgerige pedagogiek
Inleiding

Niet duidelijk of eerste filosofen gewoon filosoof dan wel pedagoog waren.

Filosofische vragen waren verbonden met pedagogische vraagstukken:

 Gepaste manier om vorm te geven aan het individuele en collectieve leven
 Juiste verhouding vinden tussen zelfvorming en vorming door anderen


In het begin was het niet duidelijk wat het verschil was tussen een filosofische en pedagogische vraag


Hadot: foute voorstelling

 Trouw blijven aan de historische wortels van de wijsbegeerte is wijsbegeerte altijd zelf een
manier van leven geweest
 Filosoferen is een wijze van concreet gestalte geven aan ons eigen leven


Voor de oude Grieken deed het er toe of men een filosoof is

 Keuze om zo te leven en niet anders
 Keuze is gemaakt heeft dat consequenties


Om een goede filosoof te zijn moet men zich heruitvinden  werken aan zichzelf, oefenen,
inspanning leveren, inlaten met het verleden

 Men kan een filosoof worden door zichzelf op te voeden



1 centrale vraag: Wat is de essentie van opvoeding?


Ideeën van Klaus Mollenhauer en Gert Biesta

KLAUS MOLLENHAUER: opvoeden is een door en door intergenerationeel gebeuren

 Boek: Vergeten samenhang
 Over cultuur en opvoeding
 Reeks van existentiële getuigenissen over verkeerd gelopen opvoedingssituaties
 Boek begint met ‘Brief aan mijn vader’
 Loopt verder met fragment waaruit zijn vreugde blijkt dat hij nooit vader gehad heeft
o Die konden de kinderen enkel verstikken
o Dit ligt niet aan de persoon, maar aan het fenomeen opvoeden zelf

,Opvoeden in termen van technisch handelen:

 Technisch handelen = probleem oplossen door een beproefd en wetenschappelijk
onderbouwd handelingsproces toe te passen
 Oplossen van specifieke problemen voorbehouden aan mensen met expertise
 Als…dan…- logica toepassen
o Door gerichte handeling te stellen leidt dit tot het geplande resultaat


Voorbeeld van die manier van denken = behavioristische opvatting over opvoeding

 Behaviorisme = psychologische trekking
o Principieel geen verschil tussen gedrag van dieren en mensen
o Gedragsverandering in beiden onderhevig zijn aan dezelfde wetenschappelijke
disciplines
 O.b.v. die principes de beste opvoeding uit de denken
o Waarbij alles wat we voor ogen hebben kan worden gerealiseerd


Opvoeden is een proces dat we volledig kunnen beheersen
Toepassing = teaching machines  Skinner

 Opvoedingssysteem creëren zonder ouders en leerkrachten
 Kinderen moeten door machines worden opgevoed = teaching machine
 Men kan niet vroeg genoeg hiermee beginnen
o Baby’s meteen na de geboorte in de voorziene instellingen gebracht
o Ze leren er totale zelfbeheersing en perfecte frustratietolerantie leren
o Zo creëren ze de ideale maatschappij


Opvoedingssituaties zijn situaties van grote onzekerheid

 Verleidelijk om ideale recepten ter beschikking te hebben


MAAR als we zo denken gaan we in tegen wat opvoeding wezenlijk is

Opvoeden:

 Eigenlijk GEEN kwestie van technisch handelen
 We hebben bepaalde resultaten voor ogen wanneer we opvoeden
 Hopen dat we die kunnen bereiken maar in realiteit loopt het helemaal anders

Cruciale vraag: vinden we dit erg?

 Technische oplossing van Skinner kan efficiënt zijn
 Maar voelen aan dat het in zo een handelen niet om echte opvoeding gaat

Als we echt willen opvoeden moeten we een deel van mislukking verdragen.

,Opvoeden is geen technische kwestie, maar een antwoord op een gebeuren

 Iets vindt plaats en we moeten ons er denkend toe verhouden
 Dat hebben we niet perfect onder controle
 Opvoeden is door en door onvoorspelbaar
 Zekere mate van onwetendheid tolereren


Is het streven naar totale transparantie en controle wel wenselijk?

 Gelet op het feit dat ten gevolge hiervan elke ervaring dat transparantie of controle
ontbreekt nog veel sterker als een falen wordt aangevoeld?


FILM: CHILDREN OF MEN

 Nadenken over wat het zou betekenen te leven in een wereld wanneer we de zekerheid
hebben dat er geen generatie meer na ons komt
 Waarom dat belangrijk is voor mensen dat er een wisseling is van generaties
 Duistere en hopeloze samenleving
 Gebaseerd op geweld en eigenbelang


MOLLENHAUER

 Meest fundamentele pedagogische vraag: waarom willen we kinderen?

Antwoord van Mollenhauer: omdat we het goede in ons leven willen doorgeven

 Er zijn dingen waaraan we gehecht zijn en die we belangrijk vinden in ons leven
o Dat we hopen dat ze ook na onze dood verder opgenomen en ontwikkeld worden
voor degene die na ons komen


Voorwerp in de pedagogiek = niet in eerste instantie kinderen/opvoedelingen
MAAR WEL een wereld van betekenissen, cultuur


Mollenhauer viseert niet alleen verdedigers van behavioristische opvoedingsidealen
ook degenen die de pedagogische relatie verengen tot het tegemoet komen aan de noden van kind

Anti-pedagogische bewegingen in Duitsland

Anti-pedagogiek:

 Niet-pedagogische instelling tegenover het kind gepropageerd
 Beperkt het kind te begeleiden
 Anti-pedagogische ingesteld mens is gewoon een aardig mens
o Die alle mogelijke situaties met kinderen spontaan doorleeft zonder op 1 of andere
theorie hoeft terug te vallen
 Dit standpunt krijgt veel steun
 MAAR onjuist om de opvoeding alleen hierop te baseren
 Echte pedagogische thema’s worden hier uit de weg gegaan in plaats van nader uitgewerkt

Opvoeden is dus iets anders dan aardig zijn

, Het betreft zorg dragen voor de wereld

 In opvoeding staat het voortbestaan van onze wereld op het spel



GERT BIESTA: opvoeding en menselijke subjectwording in samenhang met anderen en een wereld

Biesta definieert opvoeding ruimer en op een complexere manier als Mollenhauer

MAAR

 Stemt met de laatste hierin overeen dat hij vanuit een definitie van wat opvoeden wezenlijk
is een louter technische visie op opvoeden op de korrel neemt
 Bekritiseerd vandaag de dominante visie die alle pedagogische processen herleidt tot een
kwestie van leren (learnification)


Wat is volgens Biesta het probleem?


Wanneer alle opvoeden en onderwijzen een kwestie van leren worden, dan worden ze herleid tot
een technische aangelegenheid die er enkel toe dient om, o.b.v. wetenschappelijke kennis ter zake,
leerresultaten te bewerkstellen.

 Dan hebben we geen aandacht voor de diepere betekenis van opvoeding
 Maar leren als zodanig en geïsoleerd bekeken van de context waar het plaatsvindt, heeft
weinig betekenis


Pedagogische processen zijn geen psychologische processen in hoofde van individuen: het maakt een
verschil dat we door anderen kennis en vaardigheden aanleren.

Andere belangrijke vraag: waarom zouden we willen dat kinderen dingen leren?


3 mogelijke opvoedingsdoelen:

 Kwalificatie
o Overdracht van en verwerven van nodige kennis en vaardigheden, waarvan de
waarde wordt uitgedrukt in diploma’s die nuttig zijn voor de arbeidsmarkt
 Socialisatie
o Initiatie in een traditie, in de gevoeligheden, regels en waarden eigen aan en
welbepaalde samenleving
 Subjectivering
o Een leven leiden als een subject, niet als object: vormgeven aan zijn eigen leven en
zijn eigen verlangens als antwoord op een betekenisvolle wereld, en anderen daarin,
die ons levenspad kruisen