Samenvatting De lange twintigste eeuw

Samenvatting historisch overzicht 1900-1945


Afkortingen landen:
- Europa  EU
- Frankrijk  FA
- Duitsland  DU
- Italië  IT
- Oostenrijk  OOS
- Rusland  RU
- Groot-Brittannië  GB
- Amerika  VS

Hoofdstuk 7:

7.1 Het concertsysteem
Tussen 1854-1871 werden belangrijke oorlogen gevoerd:
- de Krimoorlog (1854-1856), tussen RU, FA, GB & Ottomaanse Rijk
- Nationale eenwordingsoorlogen van: IT, (met FA tegen OOS in 1859) & DU (tegen
Denenmarken in 1864) & OOS in 1866 & FA in 1870-1871.

 Deze oorlogen werden gevoerd met beperkte middelen/ om beperkte doeleinde.

- Het concert van Europa (1814 in Wenen): angst voor hernieuwde pogingen van een van
de grote mogendheden om hegemoniale positie van in EU te verkrijgen & angst voor een
nieuwe revolutie die het gevolg van oorlog kon zijn.
 Machtevenwicht in stand houden.  Alle naties waren elkaars vijand & veiligheid kan
alleen worden gegarandeerd als andere naties niet te groot werden.  Uitgangpunt: 5 even
grote & gelijkwaardige grootmachten: Pruisen, FA, GB, RU & OOS-H.

Voorwaarden:
1) Belangrijk: goed functioneren van het machtsevenwicht was zo min mogelijk hinder bij het
kiezen van bondgenoten.
2) Geografische aard.  Enkel in gebieden waar machtsverschuivingen van beslissende
invloed werd geacht op het machtsevenwicht tussen de grote mogendheden.

7.2 De politiek der grote mogendheden
Middels dit systeem proberen belangen te beschermen (deze werden op basis van
geopolitiek & interne factoren gedefinieerd).  Dit bepaalde hun buitenlandse politiek:

 GB: zeeën open houden door ze te beheersen. ‘Splendid isolation’  geen
bondgenootschappen aangaan waar GB geen belang bij had.

 RU: planslavisme  streven naar politieke eenheid en controle over de Bosporus/
Constantinopel, zorgt voor toegang tot de Zwarte Zee.

 OOS-H: Habsburgers beslisten over een heterogeen rijk met vele nationaliteiten
(Polen, Tsjechen, etc.). In 1867 werd OOS omgevormd tot een dubbelmonarchie 
Oostenrijk-Hongarije.
De Magyaren (Hongaren) kregen autonomie  Kroaten/ Serven en Slowaken niet.

 Servië streeft naar een Groot-Servisch Rijk  Als dit zou lukken raakt OOS-H zijn
kust kwijt.

, De keizer had drie alternatieven:
1) Hervormingen, met als doel de Servische bevolking meer autonomie geven.
 Hervormingen zouden op Magyaars verzet stuiten en het evenwicht verstoren in
de dubbelmonarchie.
2) De ondergang van OOS-H als grote mogendheid.
3) Vernietiging van Servische onafhankelijkheid.

 Actieve buitenlandse politiek op de Balkan voeren. Met als doel: RU zoveel
mogelijk beperken.

 FA: angst te sterk DU & FA – GB tegenstelling  Koloniale ambities.

 DU: centrale ligging  sleutel tot Europese statensysteem.
Snelgroeiende bevolking en sterk leger.  Positie van DU maakt ze kwetsbaar. 
Concertsysteem was opgericht om hegemonie (dat een land alle macht heeft) tegen
te gaan.

- Bismarck: evenwichtspolitiek (behoud van vrede)  toenadering zoeken tot de
vijanden RU & OOS-H, zodat niemand tegen DU zou zijn (tweefrontenoorlog
voorkomen).
- Kissinger Diktat, doel: iedereen heeft DU nodig (behalve FA), zodat ze zich niet
tegen DU keren.


7.3 Het congres van Berlijn – 1878
Belangrijkste crisishaard van de 19e eeuw was de Balkan.

- Ottomaanse Rijk valt in 1922.
- 1877  RU verklaart oorlog aan Turkije om planslavistisch missiebesef te vergroten 
onrustig op de Balkan.
 Na overwinning RU  Vrede van San Stefano gesloten, Servië/ Montenegro/ Roemenië
onafhankelijk.  GB & OOS-H konden expansie niet toestaan van RU.

Doel van het congres van Berlijn  RU winst beperken/ verdeling maken die machtsbalans
houdt.

7.4 Het systeem van Bismarck

- 1879: tweebond DU  OOS-H steunen, bij de oorlog RU, neutraal bij andere.
- 1881: Driekeizersbond  neutraal bij 4e macht, hulp bij Balkan.  Italië voegde zich
hieraan toe.

- Middellandse zee verdragen  Voorkomen dat een mogendheid overheerst & was tegen
RU gericht.  FA werd geïsoleerd & Balkan conflict geneutraliseerd.

 Bismarcks machtspolitiek vormde niet de oorzaak van WOI.

7.5 Ondermijning van het concertsysteem
De jaren 1890-1914  snel toenemende internationale spanningen. Gevolg van
machtsverschuivingen in het internationale systeem.

1) Koloniën als onderdeel van grootmachtsstatus (werd als essentieel gezien)
2) Niet Europese grootmachten deden hun intrede in het nieuwe systeem (Japan en VS).
3) Massapolitiek  publieke opinie beïnvloed buitenlandse politiek.
4) Nationalisme: DU  Flottenverein  Nationalistische beweging die propaganda maakte